Strandgata 85, Eskifirði

Hval-Industri Aktieselskabet Island var eina hvalfélagið sem að meiri hluta var rekið fyrir danskt fé þó stór hluthafi í félaginu væri Ásgeir G. Ásgeirsson stórkaupmaður á Ísafirði. Félagið reisti hvalveiðistöð á Uppsalaeyri í Seyðisfirði vestra árið 1897 (sjá þessa umfjöllun). Árið 1903 flutti félagið sig um set því staðsetningin var óhagkvæm og langt að draga hvalinn auk minnkandi hvala­gengdar við Vestfirði. Starfsemin var flutt á Svínaskálastekk við Eskifjörð (rúma tvo kílómetra fyrir utan (austan) ystu húsin í Eskifjarðarkaupstað, þar sem stöðin tók til starfa árið eftir.¹Trausti Einarsson (1987). Hvalveiðar við Ísland 1600-1939. Sagnfræðirannsóknir Sagn­fræði­stofununar Háskóla Íslands 8.  bindi, bls. 55-56 og 89-90. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningar­sjóðs; Jón Þ. Þór (2003). Hval- og síldveiðar Norðmanna við Ísland, bls. 102. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 91-103. Reykjavík: Mál og menning; Elísabet Gunnarsdóttir og Jóna Símonía Bjarnadóttir (2003). Ísafjörður og Vestfirðir – miðstöð hvalveiða, bls. 238-239 og 249. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 227-249. Reykjavík: Mál og menning; Tønnesen, J. N. (1981). Hvalveiðar í Norðurhöfum 1883-1914, bls. 55. Ársrit Sögufélags Ísfirðinga 1981, bls. 15-68. Skúli Jensson þýddi, Jón Þ. Þór bjó til prentunar. Stöðin var starfrækt þar í átta sumur. Árið 1916 voru mannvirkin rifin, „mörg húsanna endurreist í kauptúninu og íbúðarhúsið sem enn stendur í Eskifirði þaðan komið.“²Hjörleifur Guttormsson (2005). Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar. Árbók Ferðafélag Íslands 2005, bls. 52. Reykjavík: Ferðafélag Íslands.

Hluti af starfsmannahúsi hvalstöðvarinnar var fluttur að býlinu Eskifirði og notað þar sem íbúðarhús. Hinn hlutann gerði Karl Jónsson bankamaður að íbúðarhúsi í kaupstaðnum. Pakkhúsið gerði Halldór Árnason að sjóhúsi á Eskifirði. Birgðaskemman var einnig gerð að sjóhúsi á Eskifirði, sem nefnt var Svölusjóhús. Evesenshús (væntanlega íbúðarhús stöðvar­stjórans), var endurreist á Svínaskála. Síðar var það rifið og viðirnir notaðir í svokallað Snæfellshús í Framkaupstað á Eskifirði. Annað starfsmannahús var ekki flutt, en var lengi notað sem sjóhús á Stekk. Púðurgeymsluna flutti Tómas P. Magnússon á Eskifjörð og notaði sem lifrarbræðslu. Ketilhúsið var flutt yst í þorpið á Eskifirði og notað sem sjóhús, svonefnt Kallasjóhús. Matvælageymslan var endurreist neðan við Klif á Eskifirði og húsið nefnt Klifstaður, notað sem sjóhús eða geymsluhús.³Eskja 1. Örnefni við Eskifjörð. Sögur og sagnir af örnefnasvæðinu (1971), bls. 16-17. Sögurit Eskfirðinga I. bindi. Einar Bragi Sigurðsson sá um útgáfuna. Eskifirði: Byggða­sögu­nefnd Eskifjarðar; Kristín Ágústsdóttir (2001, maí). Byggingarár húsa á Eskifirði, bls. 16. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands. Sótt 12. apríl 2024 af https://www.vedur.is/gogn/snjoflod/haettumat/es/eskifj_byggingarar.pdf.

Húshlutinn sem Karl Jónsson gerði að íbúðarhúsi sínu er húsið sem enn stendur við Strandgötu 85 á Eskifirði.⁴Karl Egilsson (2024, 26. maí). Tölvupóstur.

Leitarorð: Eskifjörður – Svínaskálastekkur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 18. júní, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Trausti Einarsson (1987). Hvalveiðar við Ísland 1600-1939. Sagnfræðirannsóknir Sagn­fræði­stofununar Háskóla Íslands 8.  bindi, bls. 55-56 og 89-90. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningar­sjóðs; Jón Þ. Þór (2003). Hval- og síldveiðar Norðmanna við Ísland, bls. 102. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 91-103. Reykjavík: Mál og menning; Elísabet Gunnarsdóttir og Jóna Símonía Bjarnadóttir (2003). Ísafjörður og Vestfirðir – miðstöð hvalveiða, bls. 238-239 og 249. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 227-249. Reykjavík: Mál og menning; Tønnesen, J. N. (1981). Hvalveiðar í Norðurhöfum 1883-1914, bls. 55. Ársrit Sögufélags Ísfirðinga 1981, bls. 15-68. Skúli Jensson þýddi, Jón Þ. Þór bjó til prentunar.
• 2
  Hjörleifur Guttormsson (2005). Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar. Árbók Ferðafélag Íslands 2005, bls. 52. Reykjavík: Ferðafélag Íslands.
• 3
  Eskja 1. Örnefni við Eskifjörð. Sögur og sagnir af örnefnasvæðinu (1971), bls. 16-17. Sögurit Eskfirðinga I. bindi. Einar Bragi Sigurðsson sá um útgáfuna. Eskifirði: Byggða­sögu­nefnd Eskifjarðar; Kristín Ágústsdóttir (2001, maí). Byggingarár húsa á Eskifirði, bls. 16. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands. Sótt 12. apríl 2024 af https://www.vedur.is/gogn/snjoflod/haettumat/es/eskifj_byggingarar.pdf.
• 4
  Karl Egilsson (2024, 26. maí). Tölvupóstur.