Einarsnes 60, Reykjavík

Í apríl 1898 óskaði Gísli Þorbjarnarson (1868-1955) búfræðingur eftir því að hús sem hann hafði byggt við sunnanverðan Laugaveg í Reykjavík yrði virt til brunabóta. Það taldist þá vera númer 84 við Laugaveg og þótti langt út úr bænum. Síðar fékk húsið númerið 92 við Laugaveg. Húsið var tvílofta, byggt af bindingi, klætt utan borðum og járni á þrjá vegu, en við austurgafl hússins var áfast geymsluhús, sem var jafn hátt og breitt og húsið sjálft. Í henni var fjós og hlaða. Á báðum hæðum voru þrjú herbergi og eldhús. Þiljaðir veggir og loft voru með máluðum veggjapappa. tveir ofnar og ein eldavél var á hvorri hæð. Kjallari var undir öllu húsinu. Inn- og uppgönguskúr var við suðurhlið þess og við vesturgafl hússins var stigi upp á efsta loftið.¹Nikulás Úlfar Másson og Margrét Jónasdóttir (1999). Byggingasaga. Reykjavík: Árbæjarsafn. Skýrsla nr. 74; Borgarskjalasafn. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900. Aðf.nr. 734. Brunav.nr. 482. Sótt 7. febrúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/734-bok-03-07-1888-til-17-02-1900-adfnr-734.pdf.

„Leitt hefur verið getum að því að Samúel Jónsson [1864-1937] faðir Guðjóns [1887-1950] húsameistara hafi byggt húsið, þar sem margt er líkt með því og öðrum húsum sem hann byggði, m.a. á Eyrarbakka.“²Nikulás Úlfar Másson og Margrét Jónasdóttir (1999).

Í félagi við annan mann setti Gísli á stofn húsnæðisleigumiðlun árið 1899, sem var algjör nýlunda á þeim tíma. Gísli var jafnframt fasteignasali með meiru.³Nýjasta nýtt (1899, 7. janúar). Dagskrá, 3. árg., 25. tbl., bls. 4.

Ekki átti Gísli húsið við Laugaveg lengi, því Frakkinn Charles Gouldrée-Boilleau (1862-1901) barón keypti húsið meðan hann dvaldi á Íslandi á árunum 1898 til 1901. Hann hafði mikið umleikis hér á landi, bæði í Reykjavík og Borgarfirði þar sem hann keypti jörðina Hvítárvelli. Þar dvaldi hann af og til þau sumur sem hann dvaldi á Íslandi, en hafði ráðsmann til að sjá um búskapinn. Hann lauk ævinni árið 1901 í járnbrautarvagni skammt fyrir utan London þar sem hann féll fyrir eigin byssuskoti, stórskuldugur með eitt penny í vasanum.⁴Árni Óla (1936, 5. janúar). Baróninn á Hvítárvöllum. Lesbók Morgunblaðsins, 11, árg., 1. tbl., bls. 1-4; Árbæjarsafn / Árbær Open Air Museum (2022, 25. mars). Sótt 7. febrúar 2025 af https://www.facebook.com/arbaejarsafn/posts/pfbid0Vrc92jugqvXEru5kZqJ3FzMGLr3LH64LXRpsQrCfqeELhAP39jWjsMQmAtYeEg43l.

Ýmis starfsemi fór fram í húsinu við Laugaveg 92 í tímans rás, eins og margvíslegar auglýsingar í blöðum bæjarins sýna, m.a. sælgætisverslun, bifreiðasölur, húsnæðismiðlun, véla- og raftækjasala, gleraugnaverslun, verðbréfamarkaður, ljósastofa og fataverslun.⁵M.a. Vísir, 20. janúar 1959; Morgunblaðið, 22. mars 1959; Morgunblaðið, 6. maí 1959; Morgunblaðið, 14. febrúar 1969.

Þegar rýma þurfti Laugavegslóðirnar númer 86-94, var neðri hæð Barónshússins talin ónýt, en efri hæðin fékk framhaldslíf, var flutt árið 2002 og stendur nú við Einarsnes 92 í Skerjafirði á nýrri neðri hæð og mikið breytt þó fengist hafi undanþága frá deiliskipulagi til að halda bogaþaki hússins. Það var Hjörleifur Stefánsson, sem hannaði endurbyggingu hússins.⁶Árbæjarsafn / Árbær Open Air Museum (2022, 25. mars); Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Einarsnes 60. Breyting á deiliskipulagi Einarsness; Anna Dröfn Ágústsdóttir og Guðni Valberg (2021). Laugavegur, bls. 270. Reykjavík: Angústúra.

Þess má geta að tvö önnur hús á lóðunum voru einnig flutt, þ.e. húsið sem stóð á lóð númer 86, en er nú við Álagranda 4 í Reykjavík, og húsið á lóð númer 86b, sem nú stendur við Einarsnes 56a.

Leitarorð: Skerjafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. febrúar, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Nikulás Úlfar Másson og Margrét Jónasdóttir (1999). Byggingasaga. Reykjavík: Árbæjarsafn. Skýrsla nr. 74; Borgarskjalasafn. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900. Aðf.nr. 734. Brunav.nr. 482. Sótt 7. febrúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/734-bok-03-07-1888-til-17-02-1900-adfnr-734.pdf.
• 2
  Nikulás Úlfar Másson og Margrét Jónasdóttir (1999).
• 3
  Nýjasta nýtt (1899, 7. janúar). Dagskrá, 3. árg., 25. tbl., bls. 4.
• 4
  Árni Óla (1936, 5. janúar). Baróninn á Hvítárvöllum. Lesbók Morgunblaðsins, 11, árg., 1. tbl., bls. 1-4; Árbæjarsafn / Árbær Open Air Museum (2022, 25. mars). Sótt 7. febrúar 2025 af https://www.facebook.com/arbaejarsafn/posts/pfbid0Vrc92jugqvXEru5kZqJ3FzMGLr3LH64LXRpsQrCfqeELhAP39jWjsMQmAtYeEg43l.
• 5
  M.a. Vísir, 20. janúar 1959; Morgunblaðið, 22. mars 1959; Morgunblaðið, 6. maí 1959; Morgunblaðið, 14. febrúar 1969.
• 6
  Árbæjarsafn / Árbær Open Air Museum (2022, 25. mars); Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Einarsnes 60. Breyting á deiliskipulagi Einarsness; Anna Dröfn Ágústsdóttir og Guðni Valberg (2021). Laugavegur, bls. 270. Reykjavík: Angústúra.