Álagrandi 4, Reykjavík

Húsið númer 4 við Álagranda í Reykjavík hefur gert víðreist og á sér merkilega sögu. Björn Olsen kaupmaður á Vatneyri á Patreksfirði mun hafa byggt þetta hús á Vatneyri á árunum 1906 til 1907 og þótti húsið mikið stórhýsi, tvílyft og allt í senn verslun, pakkhús og íbúðarhús. Húsið stóð þar sem nú er gatan Aðalstræti, sjávarmegin við götuna, gengt lóðum númer 17 og 19. Húsinu var strax gefið nafnið Babýlon vegna stærðar sinnar. Árið 1908 varð Björn gjaldþrota og var þá stórhýsi hans slegið Christiansen og Wendel á uppboði. Þar bjó síðan sóknarprestur Patreksfjarðar um tíma.¹Guðjón Friðriksson (1973). Upphaf þorps á Patreksfirði, bls. 140. Ársrit Sögufélags Ísfirðinga, 17, bls. 88-143, Gunnlaugur Björn Jónsson, arkitekt (2023, 27. nóvember). Tölvupóstur. Ekki er vitað hvenær húsið komst í eigu Péturs A. Ólafssonar, en hann keypti eignir Geirseyrarverslunar á Patreksfirði árið 1906 af Islandsk Handels og Fiskeri Co., en áður hafði hann verið faktor félagsins. Pétur var mikill athafnamaður og átti eignir víða um land, m.a. Reykjarfirði syðra á Ströndum, í Flatey, á Grundarfirði, Tálknafirði og Reykjavík. Auk þess var hann í stjórn Eimskipafélags Íslands og Flugfélags Íslands, forstjóri Síldareinkasölu ríkisins, átti sæti í samninganefndum um erlend viðskipti og var norskur og brasilískur konsúll. Hann þótti nýjungagjarn, hafði m.a. síma, vatnssalerni, miðstöðvarhitun og rafveitu á Geirseyri.²Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júlí). Bréf til Skipulagsnefndar Reykjavík. Verknr. 1226 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands; Guðjón Friðriksson (1973), bls. 111-123.

Á myndinni sést móta fyrir grunni hússins þar sem það var í Ingólfsfirði. Ljósm.: Ásgeir Gunnar Jónsson.

Árið 1918 flutti hann húsið að síldveiðistöðinni að Kleifum í Ingólfsfirði á Ströndum og var það aðalíbúðarhús stöðvarinnar. Eftir mikið verðfall á síld árið eftir flutti Pétur húsið suður til Reykjavíkur með aðstoð Christians Ziemsens, skipaafgreiðslu­manns.³Guðrún Ása Grímsdóttir (1994). Ystu strandir norðan Djúps. Um Kaldalón, Snæfjallaströnd, Jökulfirði og Strandir, bls. 242. Árbók Ferðafélags Íslands 1994. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 95. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007b). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan. „Sigvaldi Bjarnason, sem var mikilsvirtur smiður í Reykjavík á þessum árum, sá um að reisa húsið á ný í Reykjavík. Endursmíðinni lauk sumarið 1922.“⁴Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júli). Húsið var reist á lóð númer 86 við Laugaveg, en „[e]ftir að byrjað var að reisa húsið var eiganda Laugavegs 86a gert að færa hús sitt ofar í lóðina. Í skaðabætur var það stækkað og gerður undir það kjallari.“⁵Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júli).

Árið 2004 var húsið flutt að Álagranda 4 í Reykjavík.

Stál­bit­um var stungið und­ir húsið og það síðan híft í heilu lagi á drátt­ar­bíl, ekið með það niður Baróns­stíg, þaðan á Skúla­götu, eft­ir Sæ­braut, niður Mýr­ar­götu og þaðan vest­ur á Álagranda.
Leit­ast verður við að láta húsið halda upp­runa­leg­um stíl, jafnt utan sem inn­an, við end­ur­gerðina. Gert er ráð fyr­ir að tvær íbúðir verði í hús­inu með bíla­geymslu, en húsið upp­gert verður um 380 fer­metr­ar að grunn­fleti með bíslagi, fyr­ir utan bíla­geymslu. Húsið fer á nýj­an grunn á Álagranda, sem verður með fullri loft­hæð.⁶Hús flutt af Laugavegi á Álagranda (2004, 12. maí). Sótt 6. september 2023 af https://www.mbl.is/frettir/innlent/2004/05/12/hus_flutt_af_laugavegi_a_alagranda/

Leitarorð: Patreksfjörður – Ingólfsfjörður – Laugavegur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 4. júní, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Guðjón Friðriksson (1973). Upphaf þorps á Patreksfirði, bls. 140. Ársrit Sögufélags Ísfirðinga, 17, bls. 88-143, Gunnlaugur Björn Jónsson, arkitekt (2023, 27. nóvember). Tölvupóstur.
• 2
  Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júlí). Bréf til Skipulagsnefndar Reykjavík. Verknr. 1226 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands; Guðjón Friðriksson (1973), bls. 111-123.
• 3
  Guðrún Ása Grímsdóttir (1994). Ystu strandir norðan Djúps. Um Kaldalón, Snæfjallaströnd, Jökulfirði og Strandir, bls. 242. Árbók Ferðafélags Íslands 1994. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 95. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007b). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan.
• 4
  Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júli).
• 5
  Nikulás Úlfar Másson (1996, 9. júli).
• 6
  Hús flutt af Laugavegi á Álagranda (2004, 12. maí). Sótt 6. september 2023 af https://www.mbl.is/frettir/innlent/2004/05/12/hus_flutt_af_laugavegi_a_alagranda/