Tröð, Raufarhöfn

Á árunum 1923 til 1925 reistu Norðmennirnir Gustav og Olaf Evanger síldarverksmiðju á Raufarhöfn og ráku hana fram til ársins 1934 þegar Gundersen a/s keypti hana eða tók hana upp í skuld því Evangerbræður áttu við mikla fjárhagsörðugleika að stríða. Árið eftir keyptu Síldarverksmiðjur ríkisins verksmiðjuna. Á þessum árum, á árabilinu 1927-1929, byggðu bræðurnir hús sem kallað var Verksmiðjubraggi eða Norðmannabraggi en hét Tröð. Á neðri hæð hússins var mötuneyti en á efri hæðinni voru starfsmannaherbergi.¹Níels Árni Lund (2016). Sléttunga III. Safn til sögu Melrakkasléttu. Raufarhöfn, bls. 58 og 172. Reykjavík: Skrudda ehf.; Hús rifið á Raufarhöfn (1988, 29. júní). Morgunblaðið, 76. árg., 145. tbl., bls. 38.

Þegar starfsmannahúsið var virt til brunabóta í desember 1932 var Gundersen sagður vera eigandi þess og hefur þá líklega eignast starfsmannahúsið fyrr en verksmiðjuna sjálfa, en eignarhaldið á starfsemi og húseignum Evangerbræðra er óljóst síðustu árin sem þeir störfuðu.

Í matinu er starfsmannahúsið sagt vera 12 m að lengd, 9,5 m að breidd (þ.e. 114 fermetrar að grunnfleti) og 10,3 m að hæð. Húsið var timburhús, tvær hæðir og ris. Á fyrstu hæð voru 6 stofur, tvö eldhús og gangur. Á annarri hæð voru 8 stofur og gangur og á háalofti voru 2 herbergi og geymsla. Tveir reykháfar voru á húsinu, hlaðnir úr múrsteini og þar voru 6 ofnar.²Níels Árni Lund (2016), bls. 58; Virðingabók Brunabótasjóð Íslands fyrir Raufarhafnarumboð 1932-1933. Héraðsskjalasafn Norður Þingeyinga. HRP-455/1, bls. 96. Sótt 12. október 2025 af https://issuu.com/heradsskjalasafnthingeyinga/docs/hrp-455-1?fr=sZTIxZjcxNzA4MTQ.

Tröð stóð upphaflega við höfnina á Raufarhöfn (á svokallaðri Mjölhúslóð eða SR-reit). Um 1940 reistu Síldarverksmiðjur ríkisins mikla verksmiðju á Raufarhöfn og tilheyrði henni stórt mjölhús. Til að koma því fyrir þurftu nokkur hús á svæðinu að víkja og voru þau ýmist flutt eða rifin. Eitt þessara húsa var Tröð, sem var flutt aðeins norðar, þar sem Hafnarbraut og Sjávarbraut mætast nú (2025) en hélt sínu gamla hlutverki.

Árið 1988 var húsið rifið. Hafði það þá ekki fengið viðhald í nokkurn tíma.³Níels Árni Lund (2016), bls.170; Hús rifið á Raufarhöfn (1988, 29. júní).

Tröð rifin 1988. Ljósm.: Helgi Ólafsson. Heimild: Morgunblaðið, 29. júní 1988.

Húsin Sólris, Sæból og Stafnes voru einnig flutt af Mjölhúslóðinni.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 17. október, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Níels Árni Lund (2016). Sléttunga III. Safn til sögu Melrakkasléttu. Raufarhöfn, bls. 58 og 172. Reykjavík: Skrudda ehf.; Hús rifið á Raufarhöfn (1988, 29. júní). Morgunblaðið, 76. árg., 145. tbl., bls. 38.
• 2
  Níels Árni Lund (2016), bls. 58; Virðingabók Brunabótasjóð Íslands fyrir Raufarhafnarumboð 1932-1933. Héraðsskjalasafn Norður Þingeyinga. HRP-455/1, bls. 96. Sótt 12. október 2025 af https://issuu.com/heradsskjalasafnthingeyinga/docs/hrp-455-1?fr=sZTIxZjcxNzA4MTQ.
• 3
  Níels Árni Lund (2016), bls.170; Hús rifið á Raufarhöfn (1988, 29. júní).