Svalbarð, Þórarinsstaðaeyrum, Seyðisfirði

Á árunum 1870-1900 var talsverð útgerð frá Hánefs- og Þórarinsstaðaeyrum, sem eru við sunnan­verðan Seyðisfjörð, talsvert fyrir utan kaupstaðinn. Þessi byggð var ætíð kölluð einu nafni Eyrar.¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995).  Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 22.  [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður. Ármann Halldórsson lýsir þorpinu þannig:

Rétt áður en upplausn komst á þessa sjávarbyggð, þ.e. upp úr 1940, bjuggu um 17 fjölskyldur í þorpinu og í grennd í um 15 íbúðarhúsum. … Eyrarnar voru sérlega vinalegur staður og hafði á sér einstakan þokkablæ, einkum áður en herinn fór að rótast þar á trukkum og aka úrgangsefnum frá braggahverfum í Háahrauni niður í fjöruna milli húsanna. … Þar var enginn bíll og hestar varla snertir, hafa líklega ekki verið til, en varningi ekið heim af bryggju örskamma leið í hjólbörum eða borinn. … Eyrarnar voru eins konar höfuðstaður hreppsins. Þar var samkomustaður og barnaskólinn hina síðari áratugi, en áður þinghús, þótt ekki væri kallað svo virðulegu nafni heldur hreppshús.²Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi. Fljótsdalur, Skriðdalur, Skógar og Vellir, Egils¬staðahreppur, Eiðaþinghá, Hjaltastaðaþinghá, Borgarfjörður, Loðmundarfjörður, Seyðisfjörður, Mjóifjörður (1975), bls. 483-494. [Egilsstöðum:] Búnaðarsamband Austurlands.

Um 20 m utan við Svarthúsið á Þórarinsstaðaeyrum (sem fjallað er um hér: Þórarinsstaðir, Seyðisfirði – Húsaflutningar) var Ólafshús. Húsið var reist árið 1884, kom tilhöggvið frá Noregi. Fyrstu þekktu íbúar hússins voru hjónin Ólafur Pétursson (1860-1944)  og Rebekka Eiríksdóttir (1860-1923). Þau virðast ekki hafa búið lengi í húsinu því þegar manntal var gert 1901 voru skráð til heimilis að Landamótum við Seyðisfjörð.

Grunnflötur hússins var 6 x 4,6 m. Þar var ein íbúð með 4 herbergjum, einni eldavél og ofni. Lýst var með steinolíu. Skúr var byggður við austurhlið hússins, 5,5 x 4 m. Þar var fyrst fjós fyrir eina kú, síðar geymsla. Skúr þessi var klæddur pappa með járnþaki.

Eftir eigendaskipti á húsinu fékk húsið nafnið Gráhús (Gráahús). Lengst bjuggu Árni Friðriksson (1878-1938) barnakennari og kona hans, Vilborg Jónsdóttir (1880-1967) í húsinu. Árni varð kennari á Eyrunum árið 1912 og hefur þá væntanlega sest að í Gráhúsi.

Árið 1923 eða 1925 flutti hann hús sitt á grunn hússins Nýlendu, sem flutt hafði verið til Seyðisfjarðarkaupstaðar fyrir aldamótin og lesa má um hér: Austurvegur 5, Seyðisfirði – Húsaflutningar. Árni bjó í húsi sínu til ársins 1938 þegar hann lést. Eftir það bjó Vilborg í húsinu með börnum sínum til ársins 1944. Húsið var timburhús á steyptum grunni, á einni hæð með nokkuð bröttu risi og var þar manngengt háaloft sem nýtt var sem geymsla. Lengd þess var 6,30 m, breidd 5,95 m og hæð 4,20 m.³Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 27 og 30-31. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Erla Ingimundardóttir (2007). Minningabrot. Múlaþing, 34. hefti, bls. 60-61; Manntal 1901: Landamót, Vestdalseyrrasókn, Norður-Múlasýslu. Sótt 11. mars 2026 af Sögulegt mann- og bæjatal.

Hjónin Ingimundur Guðmundsson (1905-1982) frá Þórarinsstöðum og Þórey Sigríður Gústafsdóttir (1912-1970) ættuð frá Djúpavogi keyptu húsið haustið 1944 og nefndu Svalbarð. Ingimundur stundaði sjómennsku og ýmis störf sem henni tengdust.⁴Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 73.

Þegar þau keyptu húsið var það nú heldur óhrjálegt en þau löguðu það allt, máluðu og veggfóðruðu. Pabbi var afslaplega [svo] laginn og gerði við allt sem aflaga fór. Ég held að hann hafí ekki þolað að hafa hlutina í ólagi. Foreldrar mínir voru ákaflega samhentir og vildu hafa allt snyrtilegt og vel frá gengið í kring um sig. Pabbi og mamma eignuðust kú ekki löngu eftir að við fluttum í Svalbarð. Kindur áttu þau aldrei og ég held að sá búskapur hafí aldrei höfðað til þeirra. Nokkrar hænur átti mamma og þótti henni notalegt að geta gripið til eggjanna þegar á þurfti að halda.⁵Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 73.

Fljótlega fór að harðna á dalnum og litla vinnu að fá í Seyðisfirði og enn hafði fólkinu á Eyrunum fækkuð. Á stríðsárunum gáfust margir upp á að stunda sjómennsku þarna vegna kvaða sem bandaríski herinn setti. „Það mátti ekki fara á sjóinn nema á vissum tíma, vera kominn að landi fyrir vissan tíma og bátarnir máttu ekki hafa ljós.“⁶Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 71-72. Þá voru settar strangar reglur um hvar mætti veiða vegna tundurduflagirðinga sem settar voru í fjörðinn. Ingimundi bauðst vinna á Djúpavogi og þangað fluttu þau alfarin um áramót eða í janúar 1949.

Í örnefnaskrá Þórarinsstaða kemur fram að Ingimundur hafi rifið Svalbarð og flutt það til Djúpavogs. Það mun ekki vera rétt. Hann reif húsið að vísu niður nokkru eftir að hann flutti á Djúpavog til að það mundi hvorki valda skaða né óþrifnaði á staðnum.⁷Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi; Erla Ingimundardóttir (2007).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 11. mars, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995).  Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 22.  [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður. ↩︎
• 2
  Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi. Fljótsdalur, Skriðdalur, Skógar og Vellir, Egils¬staðahreppur, Eiðaþinghá, Hjaltastaðaþinghá, Borgarfjörður, Loðmundarfjörður, Seyðisfjörður, Mjóifjörður (1975), bls. 483-494. [Egilsstöðum:] Búnaðarsamband Austurlands. ↩︎
• 3
  Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 27 og 30-31. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Erla Ingimundardóttir (2007). Minningabrot. Múlaþing, 34. hefti, bls. 60-61; Manntal 1901: Landamót, Vestdalseyrrasókn, Norður-Múlasýslu. Sótt 11. mars 2026 af Sögulegt mann- og bæjatal. ↩︎
• 4
  Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 73. ↩︎
• 5
  Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 73. ↩︎
• 6
  Erla Ingimundardóttir (2007), bls. 71-72. ↩︎
• 7
  Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi; Erla Ingimundardóttir (2007). ↩︎