Austurvegur 5, Seyðisfirði

Á árunum 1870-1900 var talsverð útgerð frá Hánefs- og Þórarinsstaðaeyrum, sem eru við sunnanverðan Seyðisfjörð, talsvert fyrir utan kaupstaðinn. Þessi byggð var ætíð kölluð einu nafni Eyrar. Einn þeirra sem byggði sér þurrabúð á Þórarinsstaðaeyrum var Árni Þórðarson. Hann byggði hús sitt líklega um eða fyrir 1880, en um 1898 flutti hann það á lóð sem nú er númer 5 við Austurveg í Seyðisfjarðarkaupstað.¹Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 27. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf. Jafnvel eru sagnir um að húsið hafi upphaflega staðið á Skálum á Langanesi áður en það var flutt að Eyrum.²Þóra B. Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 65. Seyðisfirði: Seyðisfjarðarkaupstaður. Eftir viðtöl við roskna heimildamenn á Seyðisfirði telur núverandi eigandi hússins, Bryndís Skúladóttir, sig hafa nokkuð öruggar heimildir fyrir því að húsið hafi upphaflega verið byggt á Skálum ³Bryndís Súladóttir (2024, 9. febrúar). Tölvupóstur.

Aðstaða var þarna [á Eyrum] góð til lendingar, húsin flest á mjórri láglendisræmu framan undir allháum brekkusveig og sum niðri í flæðarmáli, íbúðarhús, íshús og sjóhús, nokkur með viðbyggðum bryggjum.⁴Hjörleifur Guttormsson (2005). Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar, bls. 198. Árbók Ferðafélag Íslands 2005. Reykjavík: Ferðafélag Íslands.

Húsinu er lýst þannig í húsavirðingu árið 1900 eftir að það var flutt:

Það er 9 al langt, 8 al breitt og 9 al hátt. Það er byggt úr bindingsverki, klætt utan með plægðum borðum. Þakið er úr plægðum borðum með pappa yfir. Það er að miklu leyti steypt í binding eða þá klætt með pappa á milli þilja. Það er sundur skilið í þrjú herbergi og eldhús; eldhúsið er þiljað innan með plægðu paneli, en hin herbergin með óhefluðum borðum og pappalagt og betrekt. Á loptinu er skilrúmað í tvennt. Í húsinu er reykháfur steyptur úr steinlími er nær upp í gegnum loptið, þaðan ganga leirpípur upp í gegnum þakið; í þessa pípu gengur einn ofn og ein eldavjel.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (2021), bls. 66.

Í fyrstu var húsið einungis notað til íbúðar en árið 1907 lengdi Árni húsið og setti upp kramvöru­verslun í nýbyggingunni.

Hjónin Jentoft og Mattia Kristiansen eignuðust húsið 1911 og ráku þar verslun með fjölbreyttu vöruúrvali, s.s. fatnaði, skóm og matvöru. Jentoft rak einnig skósmíðaverkstæði í skúr sem hann byggði við húsið og Klara dóttir hans var með hárgreiðslustofu á loftinu yfir búðinni. Hjónin og fimm börn þeirra létu sér nægja elsta hluta hússins til að búa í þá þrjá áratugi sem þau áttu húsið. Síðan tók Stefán Böðvarsson búðina á leigu og rak þar fiskbúð og seldi einnig skyr og rjóma.

Árni kallaði hús sitt Nýlendu en verslunina Hermes. Hvorugt þeirra nafna festust þó við húsið og var það ætíð kallað Árnahús og verslunin Litla-Búð. Húsið virðist hafa skipt um nafn með hverjum nýjum eiganda eða íbúa. Til dæmis var húsið kallað Heiðugömluhús meðan Arnheiður Guðjónsdóttir frá Heiðarseli í Jökulsdalsheiði átti húsið á árunum 1971 til 1987. Bryndís, núverandi eigandi hússins, eignaðist það árið 2017. Hún hefur unnið að endurbótum og viðgerðum á húsinu og hefur dustað rykið af Nýlendunafninu, svo húsð hefur aftur fengið nafnið Nýlenda.⁶Þóra B. Guðmundsdóttir (2021), bls. 64-66; Bryndís Súladóttir (2024, 9. febrúar).

Leitarorð: Seyðisfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 15. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 27. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf.
• 2
  Þóra B. Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 65. Seyðisfirði: Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 3
  Bryndís Súladóttir (2024, 9. febrúar). Tölvupóstur.
• 4
  Hjörleifur Guttormsson (2005). Austfirðir frá Reyðarfirði til Seyðisfjarðar, bls. 198. Árbók Ferðafélag Íslands 2005. Reykjavík: Ferðafélag Íslands.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (2021), bls. 66.
• 6
  Þóra B. Guðmundsdóttir (2021), bls. 64-66; Bryndís Súladóttir (2024, 9. febrúar).