Þórarinsstaðir, Seyðisfirði

Á árunum 1870-1900 var talsverð útgerð frá Hánefs- og Þórarinsstaðaeyrum, sem eru við sunnan­verðan Seyðisfjörð, talsvert fyrir utan kaupstaðinn. Þessi byggð var ætíð kölluð einu nafni Eyrar.¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 22. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður. Ármann Halldórsson lýsir þorpinu þannig:

Rétt áður en upplausn komst á þessa sjávarbyggð, þ.e. upp úr 1940, bjuggu um 17 fjölskyldur í þorpinu og í grennd í um 15 íbúðarhúsum. … Eyrarnar voru sérlega vinalegur staður og hafði á sér einstakan þokkablæ, einkum áður en herinn fór að rótast þar á trukkum og aka úrgangsefnum frá braggahverfum í Háahrauni niður í fjöruna milli húsanna. … Þar var enginn bíll og hestar varla snertir, hafa líklega ekki verið til, en varningi ekið heim af bryggju örskamma leið í hjólbörum eða borinn. … Eyrarnar voru eins konar höfuðstaður hreppsins. Þar var samkomustaður og barnaskólinn hina síðari áratugi, en áður þinghús, þótt ekki væri kallað svo virðulegu nafni heldur hreppshús.²Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi. Fljótsdalur, Skriðdalur, Skógar og Vellir, Egils­staðahreppur, Eiðaþinghá, Hjaltastaðaþinghá, Borgarfjörður, Loðmundar­fjörður, Seyðisfjörður, Mjóifjörður (1975), bls. 493-494. [Egilsstöðum:] Búnaðar­samband Austur­lands.

Árið 1861 gengu þau Ólöf Bjarnadóttir (1834-1937) og Pétur Sveinsson (1833-1880) í hjónaband. Þau buggu fyrst á Brimnesi við Seyðisfjörð en árið 1868 fluttu þau í Vestdal, þegar faðir Péturs, sem þar hafði búið, féll frá. Vorið 1878 brugðu þau búi því þau ætluðu að flytjast til Ameríku. En margt fer öðruvísi en ætlað er, því skipið sem þau ætluðu með kom ekki og þau urðu að koma sér aftur fyrir. Þá byggðu þau sér hús á Þórarinsstaðaeyrum við Seyðisfjörð, sem var um þetta leyti að byggjast, og settust þar að. En árið eftir missti Ólöf mann sinn frá tveimur börnum.³Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 29. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Útgerðarkona (1940, 1. janúar). Hlín, 23. árg., 1. tbl., bls. 107-110: Hjalti Þórisson (2026, 17. janúar). Tölvupóstur. Í Íslendingabók segir að Pétur hafi látist árið 1880.

Ólöf Bjarnadóttir (1834-1937). Heimild: Sigrún P. Blöndal (1934, 1. janúar). Ólöf Bjarnadóttir á Egilsstöðum, 1834-1934. Kveðja á aldarafmæli. Hlín, 18. árg., 1. tbl., bls. 58.

Hús það, er þau Ólöf keyptu á Eyrunum var lengi nefnt Ólafarhús. — Það þótti fengur ungum og gömlum á Suðurbygðinni, þegar þetta nýja og gestrisna heimili reis upp þarna á mölinni, eins og þá var kallað. — Við fráfall manns síns brá Ólöf til þess ráðs, sem þá var sjaldgæft, og einsdæmi um konu, að hún rjeðst í að stunda útgerð sjer til viðurhalds. — Var hún með fyrstu mönnum, og allra fyrsta kona, hjer um slóðir, sem hugsaði sjer að lifa einvörðungu af sjávarúthaldi. — Rjeði hún til sín sjómenn af Suðurlandi á einn bát, en að öðru leyti annaðist hún sjálf, ásamt dætrum sínum og fósturdóttur, Ingibjörgu Sigmundsdóttur, um aðgerð á aflanum og verkun á fiskinum. — Auk þess hafði hún í húsum sínum eina og tvær færeyskar bátshafnir og fjekk hlut eftir þær, eins og þá var siður. — Var atorku og ráðdeild Ólafar viðbrugðið við þessa umsýslu, enda mun starf þeirra mæðgna hafa borið prýðilegan árangur. — Þessa atvinnu stundaði Ólöf í 9 ár, eða til ársins 1888, að hún brá búi og fluttist til Margrjetar dóttur sinnar,  …⁴Útgerðarkona (1940, 1. janúar), bls. 109-110.

Flatarmál Péturshús, sem einnig var nefnt Ólafarhús og Svarthús var 44,63 fermetrar, þ.e. 5,95 x 7,5 m. Það var tjargað, klætt utan með tjörupappa undir listum, en þakið bárujárnsklætt. Vegna hins dökka litar var húsið stundum nefnt Svarthús (Svartahús). Taldi Ólöf að það hefði nú mest verið gert til að stríða henni.

Þegar Ólöf flutti til dóttur sinnar á Egilsstöðum árið 1888 var hús hennar auglýst til sölu. Verið getur að Sigurður Jónsson (1868-1941) hreppstjóri á Þórarinsstöðum hafi keypt húsið þá þó aðrir, væntanlega á hans vegum, hafi búið í því. Árið 1904 segir frá því í Austra að í ofsaveðri sem gekk yfir ytri hluta Seyðisfjarðar aðfararnótt 14. nóvember hafi Ólafarhús skekkst töluvert.

Þegar húsið var rifið árið 1918 og endurbyggt heima á Þórarinsstöðum eftir bruna þar er víst að húsið var í eigu Sigurðar á Þórarinsstöðum. Þar var húsið jafnan nefnt Svarthús. Húsið var endurbyggt í sömu stærð á grunni hússins sem brann (44,6 fermetrar). Nýja húsið var eins og Svarthúsið ein hæð með íbúðargóðu risi, alls 7 herbergi og eldhús. Á rishæð var rúmgóður kvistur mót norðri, en stafnar sneru í austur og vestur líkt og áður var. Allt var húsið klætt að utan með bárujárni, lengst af ljósgrænt að lit, en þakið var bikað með tjöru. Kjallari var undir öllu húsinu.

Árið 1930 var húsið stækkað og skiptist í 12 herbergi eftir þá stækkun. Innangengt var milli húsanna. Búskap var hætt á Þórarinsstöðum árið 1962.⁵Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 87. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi (1975), bls. 495-496; Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 29; Hjalti Þórisson (2026, 17. janúar); Sigurður Magnússon (1998, 1. janúar). Ingi T. Lárusson tónskáld, bls. 7-8. Múlaþing, 25. árg., bls. 7-28; Austri (1904, 18. nóvember). 36. tbl., bls. 138.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 19. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 22. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 2
  Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi. Fljótsdalur, Skriðdalur, Skógar og Vellir, Egils­staðahreppur, Eiðaþinghá, Hjaltastaðaþinghá, Borgarfjörður, Loðmundar­fjörður, Seyðisfjörður, Mjóifjörður (1975), bls. 493-494. [Egilsstöðum:] Búnaðar­samband Austur­lands.
• 3
  Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 29. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Útgerðarkona (1940, 1. janúar). Hlín, 23. árg., 1. tbl., bls. 107-110: Hjalti Þórisson (2026, 17. janúar). Tölvupóstur.
• 4
  Útgerðarkona (1940, 1. janúar), bls. 109-110.
• 5
  Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 87. Sótt 15. janúar 2026 af https://nafnid.is/ornefnaskra/21612/pdf; Sveitir og jarðir í Múlaþingi. II. bindi (1975), bls. 495-496; Örnefnastofnun. Örnefnaskrá. Þórarinsstaðir, Seyðisfjarðarhreppi, bls. 29; Hjalti Þórisson (2026, 17. janúar); Sigurður Magnússon (1998, 1. janúar). Ingi T. Lárusson tónskáld, bls. 7-8. Múlaþing, 25. árg., bls. 7-28; Austri (1904, 18. nóvember). 36. tbl., bls. 138.