Grandavegur 35, Reykjavík

Í desember 1897 var virt til brunabóta hús sem Samúel Ólafsson (1859-1934) söðlasmiður og fátækrafulltrúi hafði byggt við Laugaveg og var síðar skráð sem Laugavegur 63 í Reyjavík. Í virðingunni segir m.a.:

Hús þetta er byggt af bindingi, klætt utan borðum og pappa og járni þar yfir og með járnþaki á súð einnig með pappa á milli. Niðri í húsinu eru 5 herbergi í smíðum auk eldhíss. Þar eru 2 ofnar og 1 eldavjel. Uppi eru 4 herbergi auk eldhúss einnig í smíðum. Þar eru 2 ofnar og 1 eldavjel. Kjallari er undir öllu húsinu.¹Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 477.

Ekki bjó Samúel lengi í húsinu, því í manntali frá 1910 sést að hann bjó að Laugavegi 53b, en það hús byggði hann einnig. Það hús var fullbyggt árið 1904. Segja má að húsin tvö hafi haft sama svipmótið. Fyrri eiginkonu sína, Guðrúnu Jónsdóttur (f. 1872) missti Samúel árið 1909 en seinni kona hans var Sigríður Björnsdóttir (1885-1929).²Manntal 1910. Sótt 19. ágúst 2024 af https://manntal.is/; Freyja Jónsdóttir (1998, 24. janúar). Laugavegur 53 B. Dagur – Íslendingaþættir, 16. tbl., bls. 2.

Samúel Ólafsson var í hugum samtíðarmanna sinna sérstakt göfugmenni og góðum gáfum gæddur. Sagt var að mikið lán hefði verið fyrir fátæka í Reykjavík þegar hann var fátækrafulltrúi. Hann skildi þá sem minna máttu sín og tók upp fyrir þá hanskann. Einnig var hann til margra ára formaður Dýraverndunarfélags Íslands ásamt mörgum fleiri störfum sem hann vann fyrir hið opinbera. Þó að Samúel Ólafssyni væri ekki um það gefið að berast mikið á var hann sæmdur riddarakrossi Fálkaorðunnar.³Freyja Jónsdóttir (1998, 24. janúar).

Þessi auglýsing birtist í Bæjarskrá Reykjavíkur í janúar 1902, bls. 131. Sótt 19. ágúst 2024 af https://timarit.is/page/4810530?iabr=on.

Samúel seldi ekki bara reiðtygi og ýmislegt annað sem að reiðmennsku lýtur, heldur leigði hann líka slíkan búnað til ferðamanna, sérstaklega erlendra, og því má segja að hann hafi verið frumkvöðull í ferðaþjónustu á landinu.⁴Sigurveig Jónsdóttir og Helga Guðrún Johnsen ( 2014). Það er kominn gestur. Saga ferðaþjónustu á Íslandi, bls. 55. Reykjavík: Samtök ferðaþjónustunnar.

Þess má geta að Einar Jónsson myndhöggvari gerði brjóstmynd af Samúel. Í æviminningum Einars kemur fram að Samúel var einn af helstu stuðningsmönnum Einars í Reykjavík og bundust þeir sterkum vináttuböndum. Um Samúel sagði Einar Jónsson m.a.:

Síðar var Samúel mér sú hjálparhella, sem aldrei brást og ég leitaði löngum til, er í harðbakkann sló, er ég hafði ekki aðra að flýja til viðvíkjandi ýmsum erfiðleikum við Safnhús og umhverfi á Skólavörðuholtinu – og svo margt annað. Og eins og hann reyndist mér, þannig var hann og öðrum, sem til hans flúðu um hjálp. Fáum á ég meira að þakka í þessu tilfelli en þessum glaða, gamansama og andlega styrka manni.⁵Sarpur. Menningarsögurlegt gagnasafn. Ljósmynd nr. LEJ-142. Sótt 19. ágúst 2024 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=1707936.

Árið 1936 keypti Alþýðubrauðgerðin húsið, en brauðgerðin hafði átt húsið númer 61 síðan 1918. Þar var bökunarofninn og brauðgerðin en í húsinu númer 63 rak Alþýðubrauðgerðin m.a. kaffihús á stríðsárunum. Síðar voru ýmsar verslanir starfræktar í húsinu. ⁶Húsaskráning Árbæjarsafns. Úr gagnasafni Húsafriðunarnefndar.

Grandavegur 35 í Reykjavík í júlí 2022. Ljósm.: Ja.is.

Þegar húsið var auglýst til niðurrifs árið 1983 keypti Valdimar Erlingsson húsasmíðameistari húsið og flutti á Bráðræðisholtið í Reykjavík, þar sem það stendur nú á lóðinni númer 35 við Grandaveg, sem er við hlið Alþýðubrauðgerðarinnar, sem einnig var flutt árið 1984 frá Laugavegi 61. Því standa húsin enn hlið við hlið eins og þau gerðu við Laugaveginn. Valdimar hafði umsjón með flutningi beggja húsanna og hann gerði Grandaveg 35 upp áður en hann seldi húsið.⁷Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð II. Varðveisluannáll 1863-1990. Verndunaróskir, bls. 123. Reykjavík: Húsafriðunarnefnd.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 9. maí, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 477.
• 2
  Manntal 1910. Sótt 19. ágúst 2024 af https://manntal.is/; Freyja Jónsdóttir (1998, 24. janúar). Laugavegur 53 B. Dagur – Íslendingaþættir, 16. tbl., bls. 2.
• 3
  Freyja Jónsdóttir (1998, 24. janúar).
• 4
  Sigurveig Jónsdóttir og Helga Guðrún Johnsen ( 2014). Það er kominn gestur. Saga ferðaþjónustu á Íslandi, bls. 55. Reykjavík: Samtök ferðaþjónustunnar.
• 5
  Sarpur. Menningarsögurlegt gagnasafn. Ljósmynd nr. LEJ-142. Sótt 19. ágúst 2024 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=1707936.
• 6
  Húsaskráning Árbæjarsafns. Úr gagnasafni Húsafriðunarnefndar.
• 7
  Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð II. Varðveisluannáll 1863-1990. Verndunaróskir, bls. 123. Reykjavík: Húsafriðunarnefnd.