Álagrandi 2, Reykjavík

Í maí 1899 var virt til brunabóta hús sem Guðmundur Þórðarson trésmiður hafði byggt norðanmegin við Laugaveg og varð síðar Laugavegur 61 í Reykjavík. Í virðingunni segir m.a.:

Hús þetta sem er tvíloptað með risi er byggt af bindingi klætt borðum pappa og járni umhverfis og með járnþaki á súð einnig með pappa á milli. Niðri í húsinu eru 6 herbergi auk 2 eldhúsa sem allt er þiljað og málað, og 2 herbergin með panil pappa innan á þiljum og neðan á loptum. Loptin eru öll tvöföld. Þar eru 2 ofnar og 2 eldavjelar. Uppi á loptinu eru einnig 6 herbergi auk tveggja eldhúsa sem allt er þiljað og málað og 2 herbergjum með panil pappa innan á þiljum og neðan á loptum. Loptin eru öll tvöföld. Þar eru 2 ofnar og 2 eldavjelar. Á efsta lopti eru 4 herbergi og 2 eldhús allt þiljað og málað. Þar eru 2 ofnar og 2 eldavjelar. Kjallari er undir öllu húsinu hólfaður sundur i 7 rími. Trjególf er í honum öllum. …
Við norðurhlið hússins er upp og inngönguskúr byggður af bindingi klæddur utan borðum og með járnþaki á súð. Í skúr þessum eru 6 salerni. Skúr þessi er óþiljaður.¹Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 546.

Af þessu má ráða að gert hafi verið ráð fyrir 6 íbúðum í húsinu í upphafi. Þegar manntal var tekið 1910 voru íbúar hússins 20. Þar bjó þá m.a. Hans Jakob Hansen (1875-1932) brauðgerðarmeistari ásamt Sigurbjörgu Guðmundsdóttur (1880-1936) eiginkonu sinni, þremur börnum þeirra, tveimur hjúum og líklega einum leigjanda.²Manntal 1910. Sótt 6. ágúst 2024 af https://manntal.is/.

Eins og í flestum húsum við Laugaveg var fljótlega komið þar upp atvinnustarfsemi og í þessu var stofnað bakarí af Hans nokkrum Hansen bakara. Árið 1918 keypti Alþýðubrauðgerðin húsið og þar með bökunarofn Hansens. Áratugum saman eftir það voru í húsinu höfuðstöðvar Alþýðubrauðgerðarinnar en hún var í eigu Alþýðusambands Íslands og Alþýðuflokksins sem voru þá nánast sama hreyfingin. Alþýðubrauðgerðin var rekin með góðum hagnaði lengi vel og stóð að einhverju leyti undir rekstri hinnar ungu og nýstofnuðu alþýðuhreyfingar í Reykjavík. Stjórnarformaður fyrirtækisins var Jón Baldvinsson formaður Alþýðuflokksins og forseti ASÍ. Bakarameistarinn var hins vegar Guðmundur Oddsson [1896-1984] sem bjó lengi í húsinu ásamt fjölskyldu sinni. Alþýðubrauðgerðin eignaðist síðar einnig húsið við hliðina, Laugaveg 63, … og standa þessi tvö hús því áfram hlið við hlið á nýjum stað. Alþýðubrauðgerðin hætti 1977 og hús hennar við Laugaveginn urðu að víkja fyrir nýrri stórbyggingu. Tvenn hjón, annars vegar Guðmundur Gunnarsson arkitekt og Margrét María Þórðardóttir tannlæknir og hins vegar Gunnar Steinn Jónsson líffræðingur og Ásta Sif Erlingsdóttir verkefnisstjóri, réðust í það árið 1984 að kaupa húsið Laugaveg 61 og láta flytja það á lóðina Álagranda 2. Mikið verk beið þeirra að gera húsið upp. Grind hússins var óskemmd en nánast allt annað varð að endurnýja. Loks var hægt að flytja inn árið 1986.³Guðjón Friðriksson (2020, 21. mars). Sótt 6. ágúst 2024 af https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10223139998358451&set=a.1099305772984&type=3&theater.

Valdimar Erlingsson húsasmíðameistari stjórnaði flutningi hússins og vann að endurgerð þess. Þegar húsið var flutt árið 1984 var það svo langt að taka varð annan gaflinn úr húsinu til að það kæmist á flutningabílinn, þannig að stýrishúsið á bílnum var í raun inni í húsinu og gat því bílstjórinn ekki séð til hliðar þegar hann ók.⁴Valdimar Erlingsson, trésmíðameistari (2020, 9. júní). Munnleg heimild.

Á nýja staðnum beið hússins nýr steyptur kjallari í fullri lofthæð með steyptu gólfi.

Allar frárennslislagnir voru endurnýjaðar. Smíðað var nýtt burðarvirki á austur- og vesturhlið. Einnig var endurnýjað burðarvirki á stórum hluta á norðurhlið. Stigahús allt nýsmíðað, mun stærra en stigahúsið var á upprunalega staðnum og steyptur kjallari undir það.
U.þ.b. helmingur af gólfi fyrstu hæðar var endurnýjaður og hluti gólfs á annari hæð. Skipt var um klæðningu á austur- og vesturhlið. Skipt var um allt járn á húsinu bæði á þaki og veggjum. Öllum gluggum skipt út og þeir gerðir að útliti sem næst þeim sem upphaflega voru í húsinu og tvöfalt verksmiðjugler sett í þá.
Nýjar útidyrahurðir smíðaðar. Gerefti og vatnsbretti endurnýjuð en skrautlistar sem voru á húsinu unnir upp.⁵Freyja Jónsdóttir (2001, 8. ágúst). Álagrandi 2. Morgunblaðið, 89. árg., 177. tbl., bls. C 12-13.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 19. ágúst, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 546. ↩︎
• 2
  Manntal 1910. Sótt 6. ágúst 2024 af https://manntal.is/. ↩︎
• 3
  Guðjón Friðriksson (2020, 21. mars). Sótt 6. ágúst 2024 af https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10223139998358451&set=a.1099305772984&type=3&theater. ↩︎
• 4
  Valdimar Erlingsson, trésmíðameistari (2020, 9. júní). Munnleg heimild. ↩︎
• 5
  Freyja Jónsdóttir (2001, 8. ágúst). Álagrandi 2. Morgunblaðið, 89. árg., 177. tbl., bls. C 12-13. ↩︎