Bjólfsgata 6, Seyðisfirði

Byggingarár: ≈1881

Brann: 1898

Upphafleg notkun: Íbúðar- og verslunarhús

Fyrsti eigandi: J. M. Hansen

Aðrir eigendur:

1888: Stefán Th. Jónsson og Sigurd Johansen

Upphafleg staðsetning:

Við Norsku búð á Fjarðaröldu í Seyðisfirði. Norska búð stóð örlítið ofar (vestar) en hús sem nú (2026) er númer 4 við Ránargötu.

Flutt:

1888 að Bjólfsgötu 6, Seyðisfirði

Saga:

Árið 1881 er virt hús sem stóð út við Norsku búð á Fjarðaröldu í Seyðisfirði. Norska búð stóð örlítið ofar (vestar) en hús sem nú (2026) er númer 4 við Ránargötu.¹ Lýsingin hljóðar svo: „Íbúðarhús úr plönkum 8 ¾ x 8 ¾ al. Niðri er eitt herbergi óinnrjettað; uppi eru tvö herbergi með ofni og kabyssu; skúr úr timbri fylgir húsinu ….“² Líklegt er að húsið hafi verið mjög nýlegt þegar það virt og byggt af J. M. Hansen.³

Dönsku kaupmennirnir Pedreus og Thomsen hófu verslun á Fjarðaröldu 1848, sem er norðan við Seyðisfjörð, utan við núverandi kaupstað. Á síldarárunum fyrri frá 1870 til aldamóta myndaðist svolítið þéttbýli undir Bjólfinum í kringum verslunarhúsin. Þann 18. febrúar árið 1885 gerðist sá voveiflegi atburður að mikið snjóflóð úr Bjólfinum sópaði stórum hluta þessarar byggðar, alls 14 húsum, á haf út og varð 24 fjórum manneskjum að fjörtjóni.

Stefán Th. Jónsson (1865-1937) var í Kaupmannahöfn þegar þessi ósköp dundu yfir. Hann hafði unnið við verslunarstörf á Seyðisfirði hjá norskum kaupmanni áður en hann hélt utan 1884. Þegar hann kom heim aftur tveimur árum síðar tók hann að gera við úr og klukkur og versla með slíka vöru. Talið er að hann hafi stundað þá starfsemi úti á Fornastekk, þar sem foreldrar hans bjuggu undir Bjólfinum. Árið 1888 komst hann ásamt félaga sínum Sigurd Johansen yfir verslunarhúsið, sem stóð á Fjarðaröldu og flutti að Bjólfsgötu 6.⁴

Árið eftir var húsinu lýst þannig í húsavirðingu:

… íbúðarhús, plankabyggt með pappaþaki; 20 álna langt, 8 álna breitt 8 ¾ ál hátt.
Niðri 4 herbergi og eldhús; á lopti 1 fordyri alþiljað í hvorum enda; 2 skorsteinar ofan á lopt. Húsinu fylgja 6 ofnar og 1 eldavjel; ennfremur fylgir því skúr eða fordyr bakvið.⁵

Þegar húsavirðingarnar tvær eru bornar saman kemur í ljós að húsið hefur verið lengt um heila 7 m þegar það var endurreist og því fer líklega betur á því að segja að húsið hafi verið byggt upp úr öðru hús en að það hafi verið flutt. Reyndar segir Þorsteinn Erlingsson árið 1903 að hús þetta hafi verið byggt upp úr gömlu húsi. Í Húsasögu Seyðisfjarðarkaupstaðar segir hins vegar að húsið hafi verið flutt.⁶

Árið eftir að húsið var flutt varð það eldi að bráð og mátti litlu muna að enn verr færi, því Stefán svaf ásamt konu sinni og börnum á efri hæð hússins og munaði litlu að þau hröpuðu í eldhafið á neðri hæðinni.⁷ „[Þá] hefði þar orðið sá mannskaði, sem Seyðisfj. mátti síst við, því Stefán er hér einn nýtastur manna, fjölhæfur og framkvæmdasamur.“ segir Þorsteinn Erlingsson í aldamótagrein sinni um Seyðisfjörð.⁸

Strax árið eftir byggði Stefán glæsilegt hús á sömu lóð og 1907 byggði hann enn glæsilegra verslunarhús handan götunnar, sem varð höfuðdjásnið í verslunar- og útgerðarstórveldi þessa mikilvirkasta athafnamanns Austurlands á sinni tíð.⁹

Sjá einnig Nóatún sem flutt var að Bjólfsgötu 4; Gíslahús, flutt að Bjólfsgötu 3 og Ingimundarhús (nú Oddagata 1).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. mars, 2026

Heimildaskrá

1
Bjarki Borgþórsson og Ólafur Örn Pétursson (2009). Fornleifaskráning Seyðisfjarðar. Unnin vegna aðalskipulags Seyðisfjarðarkaupstaðar 2009-2029, bls. 35. Seyðisfirði: Skálanessetur ehf.
2
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 153. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
3
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 153.
4
Ármann Halldórsson (1987). Stefán Th. Jónsson kaupmaður, Seyðisfirði, bls. 241. Í Gils Guðmundsson (ritstjóri), Þeir settu svip á öldina. Íslenskir athafnamenn I, bls. 238-254; Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 10-14 og 152-153.
5
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 153.
6
Þorsteinn Erlingsson (1903, 1. maí). Seyðisfjörður um aldamótin 1900, bls. 90. Eimreiðin, 2. tbl., bls. 85-110; Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 153.
7
Ármann Halldórsson (1987), bls. 239-242; Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 152.
8
Þorsteinn Erlingsson (1903), bls. 90.
9
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 153-156.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. mars, 2026