Bjólfsgata 4, Seyðisfirði

Þetta litla hús var ein af 16 þurrabúðum sem byggðar voru í nágrenni verslunarhúsa sem reist voru undir Bjólfinum í Seyðisfirði, á svonefndri Fjarðaröldu, sem er norðan við fjörðinn, í jaðri núverandi byggðar. Talið er að húsið hafi verið byggt á árunum 1860 til 1870 af Skafta Sveinssyni. Árið 1882 eignaðist Jón Einarsson húsið. Það ár var húsinu lýst þannig í húsavirðingu:¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 14 og 148-149. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur¬lands og Seyðisfjarðarkaupstaður.

Hús Jóns Einarssonar á Öldunni; íbúðarhús byggt úr plönkum, 10 al. Langt, 8 al. Breitt, 8 ¼ á hæð; niðri eru 3 herbergi og eldhús með reykháf og eru öll skilrúm úr plönkum; í öllu húsinu er gólf, lopt og kjallari undir; þakið er tvöfalt, uppi er húsið ófullgjört enn þá, ….²Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 149.

Þann 18. febrúar 1885 gerðist sá voveiflegi atburður að mikið snjóflóð úr Bjólfinum sópaði stórum hluta þessarar byggðar, alls 14 húsum, á haf út og varð 24 fjórum manneskjum að fjör­tjóni.³Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 14. Snjóflóðið féll kl. 8 að morgni. Þorsteinn Erlingsson lýsir því svo í aldamótagrein sinni um Seyðisfjörð í Eimreiðinni:

Sumt fólkið var nýklætt, sumt að klæða, en sumt í rúmunum þegar flóðið fór að eins og reiðarslag og tók hvern þar sem hann var staddur með húsunum, en kæfði sumt, rotaði eða limlesti. Alt var um garð gengið á fáum mínútum og fólkið í hinum húsunum heyrði aðeins snöggvast eins og þunga dunu, og þegar út var komið var öll Aldan og Leiran eins og í þykku þokukafi eftir snjóflugið. Þá lágu sum húsin mölbrotin út á Leiru en sum hálf, svo að þakhlutinn hélt sér nokkuð, og var fólkið að skríða þar út úr og berjast fyrir lífinu í krapahrönninni nakið eða á nærklæðum, menn, konur og börn; því vildi til lífs að fjara var, annars hefði alt farist.⁴Þorsteinn Erlingsson (1903). Seyðisfjörður um aldamótin 1900, bls. 87-88, neðanmáls. Eimreiðin, 2. tbl., bls. 85-110.

Ekki er að undra að húseigendur hafi ákveðið að flytja hús sem stóðu nærri farvegi flóðsins. Einn þeirra var Kristján Nói Jónsson, sem eignaðist húsið árið 1895. Hann flutti hús sitt á öruggara svæði á Öldunni og stendur þar enn, númer 4 við Bjólfsgötu. Eftir að Kristján Nói eignaðist húsið var það kennt við hann og kallað Nóatún.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 14 og 148-149; Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Gengið um gamla bæinn – þróun byggðar í Seyðisfjarðarkaupstað frá 1850 til 1940. Bæklingur gefinn út af skrifstofu ferða- og menningarmála í Seyðisfirði.

Í brunabótamati frá 1916 er eftirfarandi lýsing: „Íbúðarhús, portbyggt, einlyft. Innan þiljað paneli, veggfóðrað og málað. Niðri 1 dagstofa, 2 svefnherbergi og 1 eldhús. Uppi 2 herbergi og gangur. Í húsinu er vatnsleiðsla, skólpleiðsla og raflýsing, 2 eldavélar og 3 ofnar. Útveggir úr plönkum klæddum borðum. Dyraskúr áfastur. …“
Nóatún hefur í tímans rás tekið ýmsum breytingum. Í kringum 1920 var húsið klætt utan með járnklæðningu með grjóthleðslumunstri, svokölluðu steinblikki, eins og fleiri hús á Öldunni.⁶Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Seyðisfjörður – norski bærinn, bls. 152. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 147-171. Reykjavík: Mál og menning.

Í Húsasögu Seyðisfjarðarkaupstaðar en Nóatún sagt vera danskt-íslenskt kaupstaðarhús af minni gerðinni og sennilega fyrsta plankabyggða íbúðarhúsið á Seyðisfirði.⁷Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 149.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 13. desember, 2023

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 14 og 148-149. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur¬lands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 2
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 149.
• 3
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 14.
• 4
  Þorsteinn Erlingsson (1903). Seyðisfjörður um aldamótin 1900, bls. 87-88, neðanmáls. Eimreiðin, 2. tbl., bls. 85-110.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 14 og 148-149; Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Gengið um gamla bæinn – þróun byggðar í Seyðisfjarðarkaupstað frá 1850 til 1940. Bæklingur gefinn út af skrifstofu ferða- og menningarmála í Seyðisfirði.
• 6
  Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Seyðisfjörður – norski bærinn, bls. 152. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 147-171. Reykjavík: Mál og menning.
• 7
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 149.