Austurvegur 52, Grindavík

Árið 1905 byggði Guðjón Sigurðsson (1864-1915) úrsmiður reisulegt timburhús á lóðinni númer 52 við Bergstaðastræti í Reykjavík. Húsið var virt til brunabóta í september það ár. Í matsgjörðinni segir m.a.:

Hús þetta er bygt af binding, klætt utan með plægðum 1″ borðum, pappa, listum og járni þar yfir, og með járnþaki á plægðri 1″ borðasúð með pappa á milli. Innan í binding og utan á binding er pappi og millumgólfum í báðum bitalögum. Niðri í húsi þess eru 3 íbúðarherbergi, eldhús, búr og gangur, sem allt er þiljað, og herbergin með pappa á veggjum, en striga og pappír á loftum. Alt málað. Þar er ein eldavjel. Uppi er 2 íbúðarherbergi, gangur og 2 geimslurúm sem alt er þiljað og málað. Kjallari með malargólfi 4 ál. á hæð er undir öllu húsinu. Í húsinu eru 2 reykháfar.¹Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar 1900 til 1905. Aðfnr. 735.

Guðjón bjó þó ekki sjálfur í húsinu sem hann byggði, heldur gaf hann syni sínum Gunnari, sem fæddist 26. desember 1909, húsið í skírnargjöf. Árið 1910 bjó Gunnar litli þar með móður sinni, Ragnhildi Magnúsdóttur (1873-1923) og tveimur hálfsystrum. Árið 1897 hafði Ragnhildur gifst Guðmundi Ögmundssyni (f. 1858). Hann lést í janúar árið 1900 og gekk þá Ragnhildur með seinni dóttur þeirra hjóna, sem fæddist í júní 1900, en sú fyrri fæddist í desember 1896.

Ingólfshvoll. Ljósm.: Pétur Brynjjólfsson. Sarpur.is. Mynd nr. PBr1-49-b. Sótt 26. febrúar 2024 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=770863

Guðjón Sigurðsson var úrsmiður í Reykjavík. Hann reisti stórhýsið Ingólfshvol á horni Hafnarstrætis og Pósthús­strætis árið 1902, sem var með fyrstu steinsteypu­húsum sem hér voru byggð. Húsið stórskemmdist í Reykjavíkur­brunanum árið 1915 og fórst Guðjón við slökkvistarfið þar.²Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg. Bergstaðastræti 9 – Bráðræðisholt, bls. 310. Reykjavík: Sögusteinn; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 109. Reykjavík: Torfusamtökin. „Guðjón var efnaður maður og hafði hann mælt svo fyrir um í erfðaskrá sinni að mestur hluti eigna sinna skyldi renna í sjóð til eflingar tónlistarlífi í bænum. Sonur hans Gunnar varð síðar einn helsti forgöngumaður þess að reist yrði tónlistarhús í Reykjavík.“³Kolbrún Bergþórsdóttir (2016, 8. maí). Bærinn í ljósum logum. Sótt 6. október 2023 af https://www.dv.is/fokus/folk/2016/05/08/baerinn-i-ljosum-logum/ Á stofnfundi Samtaka um byggingu tónlistarhúss árið 1983 sagði Gunnar frá áhuga sínum á að minningarsjóður föður síns mundi renna til samtakanna. Gunnar lést árið 1992 og lifði því ekki til að sjá drauminn um tónlistarhús verða að veruleika, því það var ekki fyrr en árið 2011 að Harpa var opnuð.⁴Stofnfundur samtaka um byggingu tónlistarhúss (1983, 20. október). Morgunblaðið, 70. árg., 240. tbl., bls. 14-15.

Árið 1948 var samþykkt teikning að fyrstu hæð steinsteypts húss norðan við gamla húsið, sem þá strax var fyrirhugað að yrði mun hærra. Það virðist þó ekki hafa verið hækkað fyrr en 1957 og í endanlegri mynd var húsið 3 hæðir, kjallari og ris.⁵Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Bergstaðastræti 52. Sótt 9. október 2023 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb/ Í þessu húsi rak Adolf Smith (1912-2006) og síðar afkomendur hans þvottahús til ársins 2023. Þetta nýja hús var einnig skráð að Bergstaðastræti 52.

Timburhús (1963. 21. júní). Vísir, 53. árg., 159. tbl., bls. 14.

Haustið 1963 auglýsti Adolf Smith gamla timburhúsið til sölu til brottflutnings.⁶Timburhús (1963. 21. júní). Vísir, 53. árg., 159. tbl., bls. 14. Árið 1965 keyptu hjónin Guðfinnur Bergsson (1925-1993) og Helga Jóhannsdóttir (1931-2009) húsið. Þau fluttu það til Grindavíkur og settu það á grunn sem líklega var á lóð nr. 52 við Austurveg, rétt austan við hús sem nú (2025) er númer 48 og var einnig aðflutt. Þegar til stóð að rífa húsið fékk slökkviliðið í Grindavík það til æfinga og var það brennt.⁷Hadda Helga Guðmundsdóttir (2023, 6. október). Gamlar ljósmyndir. Sótt 9. október 2023 af https://www.facebook.com/groups/149822718489181/?multi_permalinks=2684220525049375&notif_id=1696597982426206&notif_t=feedback_reaction_generic&ref=notif; Loftur Jónsson (ódags.). Skrá yfir hús í Þórkötlustaðahverfi. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Eins og sést á ljósmyndinni sem tekin var þegar lagt var af stað með húsið frá Bergstaðastræti þurfti að fjarlægja efsta hlutann af þakinu, því líklega hefur húsið verið of hátt til að komast undir rafmagnslínur eða því um líkt á leiðinni.

Þegar timburhúsið hafði verið fjarlægt var enn byggt við Bergstaðastræti 52, en nú til suðurs (og vesturs).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 15. ágúst, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar 1900 til 1905. Aðfnr. 735.
• 2
  Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg. Bergstaðastræti 9 – Bráðræðisholt, bls. 310. Reykjavík: Sögusteinn; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 109. Reykjavík: Torfusamtökin.
• 3
  Kolbrún Bergþórsdóttir (2016, 8. maí). Bærinn í ljósum logum. Sótt 6. október 2023 af https://www.dv.is/fokus/folk/2016/05/08/baerinn-i-ljosum-logum/
• 4
  Stofnfundur samtaka um byggingu tónlistarhúss (1983, 20. október). Morgunblaðið, 70. árg., 240. tbl., bls. 14-15.
• 5
  Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Bergstaðastræti 52. Sótt 9. október 2023 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb/
• 6
  Timburhús (1963. 21. júní). Vísir, 53. árg., 159. tbl., bls. 14.
• 7
  Hadda Helga Guðmundsdóttir (2023, 6. október). Gamlar ljósmyndir. Sótt 9. október 2023 af https://www.facebook.com/groups/149822718489181/?multi_permalinks=2684220525049375&notif_id=1696597982426206&notif_t=feedback_reaction_generic&ref=notif; Loftur Jónsson (ódags.). Skrá yfir hús í Þórkötlustaðahverfi. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.