Austurvegur 17B, Seyðisfirði

Þetta hús var reist á Vestdalseyri, sem er við norðanverðan Seyðisfjörð, skammt utan við kaup­staðinn. Þarna myndaðist töluverð byggð í kringum Gránufélagsverslunina á árunum 1874 til 1913. Þar var kirkja, barnaskóli, verslun og útgerð. Auk þess var þar rekin prentsmiðja um tíma og veitingahús og þar bjuggu handverksmenn af ýmsu tagi, trésmiðir, gullsmiðir, járnsmiðir, skósmiðir, úrsmiðir ásamt myndasmið.¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 16-17. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður

Mannfjölgunin á Vestdalseyri virðist hafa verið mest á árunum 1880-1900. Þá er íbúatalan á milli 2-3 hundruð manns, þó að sveiflur verði oft milli ára. Á fyrstu áratugum [20. aldar] fer íbúunum eitthvað fækkandi. Um 1920 eru þó þar enn um 20-30 hús sem búið er í.
Á hernámsárunum 1940-1945 hreiðraði setuliðið um sig á Vestdalseyri, og fór þá að verða þröngt fyrir dyrum hjá mörgum. Mun það hafa flýtt fyrir hnignun byggðarinnar sem var þó þegar orðin talsverð. Örlög þessa blómlega þorps virtust vera ráðin. Einstaka fjölskyldur þrauka þó áfram um sinn, en á 7. áratugnum hurfu þeir síðustu á braut. Síðan hefur Vestdalseyri verið eyðibyggð.²Kristján Róbertsson (1995). Byggðarsaga Seyðisfjarðar. Fyrra bindi, bls. 116. Seyðisfirði: Seyðisfjarðarbær.

Húsið byggði Eyjólfur Þórarinsson um 1890. Meðan húsið stóð á Vestdalseyri var það kallað Eyjólfshús.³Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Kristborg Þórsdóttir og Kristjana Vilhjálmsdóttir (2019). Fornleifar á Vestdalseyri: Deiliskráning á þorpinu og nánasta nágrenni, bls. 66. Skýrsla nr. FS692-17191. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands. Árið 1917 keypti Kristinn Guðmundsson húsið. Hann seldi það aðeins tveimur árum síðar. Kaupendur voru tveir smiðir, Sigurður Björnsson og Jón Böðvarsson. Þeir rifu húsið og fluttu það á svokallað Borgarhólstún í Seyðisfjarðarkaupstað og fékk húsið þá nafnið Neðri-Borgarhóll, því fyrir á túninu var húsið Borgarhóll, nú Austurveg 17B.⁴Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 16-17 og 80-81. „Allt bendir til þess að þetta hafi verið gert að tilstuðlan Magnúsar Þorsteinssonar bónda á Borgarhól og að hann hafi búið í húsinu til dauðadags árið 1924.“ Þegar gamli Borgarhóll brann árið 1973 þurfti ekki lengur að aðgreina húsin. Ýmis konar starfsemi hefur farið fram í tímans rás og húsið lagað að þeirri starfsemi hverju sinni. Árið 1924 keyptu t.d. þeir Guðmundur Benediktsson gullsmiður og Brynjólfur Björgólfsson smiður húsið (Brynjólfur eignaðist síðar allta húsið). Guðmundur var með gullsmíðaverkstæði í innstu stofunni á neðri hæðinni og Brynjólfur trésmíðaverkstæði í geymsluskúr við húsið, sem svo síðar var breytt í fjós.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81.

Ætíð var tvíbýli í Borgarhól og stundum jafnvel þríbýli.

Húsið var virt árið 1892, stuttu eftir að það var byggt. Þá var það 6,30 m langt, 5 m breitt og 5,65 m hátt.⁶Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81. Því var lýst þannig:

Byggt úr bindingsverki, klætt utan og þiljað innan, veggir múrfylltir milli þilja. Niðri 3 herbergi og eldhús; það er eigi alþiljað niðri; á lopti er alls óþiljað enn þá og rúður vantar enn í alla glugga. Í húsinu er múraður skorsteinn og eldvjel; þakið er pappalagt; undir húsinu er lítill kjallari.⁷Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81.

Húsinu var mikið breytt þegar það var flutt, lengt í 8,6 m og líklega settir á það kvistir. Þeir kvistir voru stækkaðir þegar Magnús Jónasson eignaðist húsið 2003. Hann gerði margvíslegar aðrar endurbætur á húsinu, bæði utan- og innandyra, setti t.d. útskot úr gleri á norðurhlið hússins.⁸Þóra Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, 2. útg., bls. 88. Seyðisfjörður: Seyðisfjarðarkaupstaður.

Sjá einnig Liverpool, Seyðisfirði.

Leitarorð: Seyðisfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. desember, 2023

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 16-17. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður
• 2
  Kristján Róbertsson (1995). Byggðarsaga Seyðisfjarðar. Fyrra bindi, bls. 116. Seyðisfirði: Seyðisfjarðarbær.
• 3
  Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Kristborg Þórsdóttir og Kristjana Vilhjálmsdóttir (2019). Fornleifar á Vestdalseyri: Deiliskráning á þorpinu og nánasta nágrenni, bls. 66. Skýrsla nr. FS692-17191. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands.
• 4
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 16-17 og 80-81.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81.
• 6
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81.
• 7
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 81.
• 8
  Þóra Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, 2. útg., bls. 88. Seyðisfjörður: Seyðisfjarðarkaupstaður.