Söluturninn Lækjartorgi, Reykjavík

Í júní 1907 létu þeir Einar Gunnarsson, Ólafur Eyjólfsson og Rögnvaldur Ólafsson (1874-1917) reisa söluturn (kiosk) á Lækjartorgi í Reykjavík. Rögnvaldur teiknaði turninn¹Þess má geta að Rögnvaldur teiknaði einnig Turninn á Ísafirði, sjá: Aðalstræti 21, Turninn, Ísafirði – Húsaflutningar. en Jóhannes Jósefsson trésmiður sá um smíðina. Eflaust hefur hvatinn að byggingu turnsins verið koma Danakonungs hingað til lands síðar um sumarið ásamt fríðu föruneyti, m.a. fjölda blaðamanna. Turninn var hinn „vandaðasti og skrautlegasti að allri gerð, átthyrningur frá grunni og 30 feta hár. Þvermál milli hliða 11 fet. Efst á honum á að verða kúla, sem líklega verður með rafmagnsljósi þegar skyggja tekur.“ Í turninum voru seldir „ávextir, gosdrykkir, vindlar, ritföng og annað, sem títt er á slíkum stöðum erlendis.“²Söluturn (1907, 16. júní). Ingólfur, 5. árg., 24. tbl., bls. 95. „Í honum var frá upphafi talsími sem almenningur hafði aðgang að.“³Guðjón Friðriksson (2026, 6. júní). Hús dagsins (312). Söluturninn á Lækjartorgi í Reykjavík. Var þar einnig miðstöð sendi­sveina, sem fóru með bréf og böggla fyrir bæjarbúa og leigubifreiðastjórar höfðu jafnframt aðsetur í honum.⁴Söluturninn kominn á sinn stað (1978, 11. apríl). Þjóðviljinn, 43. árg., 73. tbl.,  bls. 10. Þaðan fór einnig fram dreifing þeirra dagblaða og annarra blaða sem borin voru út í Reykjavík.⁵Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí). Morgunblaðið, 65. árg., 100. tbl., bls. 36-37 og 53.

Ekki virðist reksturinn í turninum hafa gengið vel, því oft urðu eigendaskipti á honum fyrstu árin⁶Turnar borgarinnar (1974, 15. febrúar). Alþýðublaðið, 55. árg., 38. tbl., bls. 12. og ekki leið á löngu þar til farið var að gæta óánægju með turninn á Lækjartorgi og reyndar umhverfi hans allt. Í október 1916 er því haldið fram að þetta eina torg bæjarins sé ein stór ruslakista og til mikillar skammar og sagt að það þurfi að „rífa þessa skrípabyggingu sem nefnd er „Söluturn““ og koma öllu rusli burt af torginu.⁷Geir (1916, 22. október). Ruslakista bæjarins – Lækjartorg. Vísir, 6. árg., 289. tbl., bls. 3.

Hinn 27. júlí 1917 ritar Einar Gunnarsson bæjarstjórninni svolátandi bréf: Hér með leyfi ég mér að bjóða bæjarstjórn Reykjavíkur Söluturninn á Lækjartorgi til leigulausrar íbúðar meðan heimsstyrjöldin stendur, handa verkamanni eða öðrum húsnæðislausum.
Þótt íbúðin sé ekki hin ákjósanlegasta, þykist ég vita, að einhverjir geti orðið henni gegnir, einkum þegar fer að kólna, og vilja heldur búa þar en í tjöldum eða öðrum hlýrri hýbýlum. Turninn er um 6 álnir í þvermál og kjallari undir honum. Niðri eru tvöfaldir veggir og því vel hlýtt, en uppi á lofti einfaldir, en þó súglaust. Gasleiðsla er í honum og ég mundi láta mála hann utan og innan á minn kostnað.⁸Turnar borgarinnar (1974, 15. febrúar).

Þessu boði mun ekki hafa verið tekið.⁹Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Húsaskrá. Söluturn.

Í mars 1918 kom söluturninn til umræðu í bæjarstjórn og þótti engin prýði að honum í „sömu röð og myndastytturnar voru af Jónasi, Jóni Sigurðssyni og Kristjáni konungi“ og þar sem selt hafi verið „flest frá saltaðri grásleppu til silkivarnings“. Var samþykkt að beiðni Einars Gunnarssonar að flytja turninn á horn Kalkofnsvegar og Hverfisgötu með því skilyrði að „turninn yrði aðeins notaður sem sendisveinastöð, aðgangur fyrir almenning að talsíma, og bæjarskrá, alt eftir gjaldskrá sem bæjarstj. samþ., sala á frímerkjum, bréfspjöldum, blöðum og tímaritum, aðgöngu­miðar að skemtunum og þ.h.“¹⁰Söluturninn (1918, 6. apríl). Morgunblaðið, 5. árg., 150. tbl., bls. 2. Í júní sama ár var turninn svo fluttur, en ekki gekk það slysalaust fyrir sig.

Voru kaðlar miklir festir í turninn efst, og síðan ›halað í‹ af ákafa miklum. En í miðju kafi slitnaði kaðallinn og turninn féll á hliðina með braki miklu. Tók hann með sér allmarga símaþræði, svo að menn voru margir símasambandslausir í gærdag allan. Var múgur og margmenni að horfa á ›flutninginn‹ og gleði almenn yfir því að þessi margumræddi ›turn‹ er nú um það bil að hverfa af alfaravegi.¹¹Söluturninn felldur (1918, 15. júní). Morgunblaðið, 5. árg., 218. tbl., bls. 2.

Eins og fram hefur komið var kjallari undir turninum í upphafi, en eftir að hann var færður fyrst hefur hann ekki staðið á kjallara. Í fyrstu fór verslunin fram innan dyra í turninum en meðan Ólafur Sveinsson (1895-1983) átti hann var gert söluop á turninn og gluggum breytt.¹²Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Húsaskrá. Söluturn; Hann á að hverfa (1972, 22. ágúst). Þjóðviljinn, 37. árg., 186. tbl., bls. 5.

Á horni Kalkofnsvegar og Hverfisgötu stóð svo turninn til ársins 1970, þó með smá tilfærslu árið 1929 þegar Hverfisgata var breikkuð.¹³Gísli Helgason og Sigríður Kristín Birnudóttir (2009, 2. janúar). Hvar er Söluturninn? Sótt 22. júní 2026 af http://ljosmyndasafnreykjavikur.wordpress.com/2009/01/02/hvar-er-soluturninn/. Það var lengst af Ólafur Sveinsson frá Mælifellsá sem rak þar verslun, en hann keypti turninn af föður sínum árið 1934, en tók turninn á leigu 1924 og réð þar húsum fram undir 1965.¹⁴Tamdi sinn hest og reið honum til spurninga fyrir ferminguna (1965, 10. nóvember). Tíminn, 49. árg., 256. tbl., bls. 9 og 12; Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí), bls. 53.

Sveinn á Mælifellsá, sem verzlaði í Turninum frá 1917 til 1924, var minnisstæður og sérkennilegur maður svo sem Veraldarsagan, sem út kom eftir hann, ber með sér. Muna margir eldri Reykvíkingar eftir honum í Turninum, en hann átti það til að stinga brjóstsykursmola upp í börnin, sem send voru eftir blaði eða öðru. Um tíma mun hann hafa sofið á loftinu.¹⁵Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí), bls. 53.

Árið 1972 keypti Reykjavíkurborg turninn og árið eftir var hann fluttur í Árbæjarsafn, því hann var fyrir skipulagi, en þar var ætlunin að reisa hann að nýju. Það varð þó ekki, en árið 1978 var hann fluttur á Lækjartorg og settur niður nálægt sínum upprunalega stað eftir miklar endurbætur. Þar fékk hann að standa til ársins 1989 að hann var enn fluttur, nú í Mæðragarðinn við Lækjargötu, þar sem hann stóð til 20. ágúst 2010.¹⁶Söluturninn kominn á sinn stað (1978, 11. apríl); Gísli Helgason og Sigríður Kristín Birnudóttir (2009, 2. janúar); Reykjavíkurborg. Framkvæmda- og eignasvið (2010, 20. ágúst). Söluturninn aftur á Lækjartorg. Sótt 20. október 2010 af http://www.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3545/436_read-22615/. „Eitt af kosningaloforðum Jóns Gnarr og Besta flokksins það ár var að flytja turninn aftur á sinn stað á Lækjartorgi sem og var gert. Þess skal getið að hugtakið sjoppa er komið fyrir ensk áhrif en íslenska orðið var og er kannski enn söluturn. Og það er talið ættað frá þessum turni.“¹⁷Guðjón Friðriksson (2026, 6. júní).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. júní, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Þess má geta að Rögnvaldur teiknaði einnig Turninn á Ísafirði, sjá: Aðalstræti 21, Turninn, Ísafirði – Húsaflutningar. ↩︎
• 2
  Söluturn (1907, 16. júní). Ingólfur, 5. árg., 24. tbl., bls. 95. ↩︎
• 3
  Guðjón Friðriksson (2026, 6. júní). Hús dagsins (312). Söluturninn á Lækjartorgi í Reykjavík. ↩︎
• 4
  Söluturninn kominn á sinn stað (1978, 11. apríl). Þjóðviljinn, 43. árg., 73. tbl.,  bls. 10. ↩︎
• 5
  Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí). Morgunblaðið, 65. árg., 100. tbl., bls. 36-37 og 53. ↩︎
• 6
  Turnar borgarinnar (1974, 15. febrúar). Alþýðublaðið, 55. árg., 38. tbl., bls. 12. ↩︎
• 7
  Geir (1916, 22. október). Ruslakista bæjarins – Lækjartorg. Vísir, 6. árg., 289. tbl., bls. 3. ↩︎
• 8
  Turnar borgarinnar (1974, 15. febrúar). ↩︎
• 9
  Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Húsaskrá. Söluturn. ↩︎
• 10
  Söluturninn (1918, 6. apríl). Morgunblaðið, 5. árg., 150. tbl., bls. 2. ↩︎
• 11
  Söluturninn felldur (1918, 15. júní). Morgunblaðið, 5. árg., 218. tbl., bls. 2. ↩︎
• 12
  Minjasafn Reykjavíkur (ódags.). Húsaskrá. Söluturn; Hann á að hverfa (1972, 22. ágúst). Þjóðviljinn, 37. árg., 186. tbl., bls. 5. ↩︎
• 13
  Gísli Helgason og Sigríður Kristín Birnudóttir (2009, 2. janúar). Hvar er Söluturninn? Sótt 22. júní 2026 af http://ljosmyndasafnreykjavikur.wordpress.com/2009/01/02/hvar-er-soluturninn/. ↩︎
• 14
  Tamdi sinn hest og reið honum til spurninga fyrir ferminguna (1965, 10. nóvember). Tíminn, 49. árg., 256. tbl., bls. 9 og 12; Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí), bls. 53. ↩︎
• 15
  Söluturninn á Lækjartorgi var möndullinn í bæjarlífinu (1978, 18. maí), bls. 53. ↩︎
• 16
  Söluturninn kominn á sinn stað (1978, 11. apríl); Gísli Helgason og Sigríður Kristín Birnudóttir (2009, 2. janúar); Reykjavíkurborg. Framkvæmda- og eignasvið (2010, 20. ágúst). Söluturninn aftur á Lækjartorg. Sótt 20. október 2010 af http://www.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-3545/436_read-22615/. ↩︎
• 17
  Guðjón Friðriksson (2026, 6. júní). ↩︎