Stórahús, Hafnarnesi, Fáskrúðsfirði

Sumarið 1883 var sérlega lífleg síldveiði í Fáskrúðsfirði og nokkur síldveiðifélög settu upp aðstöðu í firðinum. Eitt þeirra var Larsen veiðifélagið, sem setti sig niður í Kappeyrarlandi, nokkurn spöl utan við núverandi þorpsmörk.¹Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps, bls. 70. Múlaþing, 27, bls. 69-76; Kristín Ágústsdóttir (2005, október). Byggingarár húsa á Búðum í Fáskrúðsfirði, bls. 5. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands. „Þegar hann hætti hér keypti Guðmundur í Hafnarnesi húsið og flutti það út í Hafnarnes og byggði úr því íbúðarhús.“²Sigmar Magnússon (2000), bls. 70.

Hjónin Guðmundur Einarssonar (1826-1893) og Þuríður Einarsdóttir (1826-1909) hófu búskap í Hafnarnesi um 1850. Torfbærinn þeirra var fyrsti bærinn sem byggður var á nesinu. Um 1890 keyptu þau Larsenshús af norsku síldveiðimönnunum og reistu á Hafnarnesi. Var það hús kallað Stórahús.³Vigfús Kristjánsson (1957, 1. september). Frá Fáskrúðsfirði um aldamótin. Sjómannablaðið Víkingur, 19. árg., 8.-9. tbl., bls. 168; Vigfús Kristjánsson (1944, 16. janúar). Sagnaþættir frá Vestfjörðum. Vísir Sunnudagsblað, 2. tbl., bls. 6-7.

Þau höfðu gott bú og sjávarútveg og 1891, er þau fluttu í nýja húsið voru öll börn þeirra uppkomin og mörg farin að búa á Hafnarnesi, en þar var að myndast sjávarþorp.
Guðmundur var góður sjómaður og aflamaður. Hann var lóðs og lóðsaði mörg skip inn á Eskifjörð og Fáskrúðsfjörð og bjargaði mörgum skipum frá strandi og úr sjávarháska. Hann verzlaði á Eskifirði og hafði fiskitöku fyrir Karl Thuliníus kaupmann …⁴Vigfús Kristjánsson (1957, 1. september).

Í þorpinu í Hafnarnesi bjuggu á annað hundrað manns þegar mest var. Vegna húsnæðisskorts var Franski spítalinn fluttur þangað árið 1939. Um tíma voru níu bátar gerðir út frá Hafnarnesi og þar var steypt bryggja laust upp úr 1950. Hafnarnes fór í eyði á 8. áratug síðustu aldar eftir að miðin undan landi voru eyðilögð með ofveiði.⁵Helgi Bjarnason (1996, 11. febrúar). Fátt minnir á líf fólksins í franska spítalanum í Hafnarnesi. Morgunblaðið, bls. 14-15 B.

Sú sem þetta skrifar veit ekki hver urðu örlög Stórahúss.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 8. apríl, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps, bls. 70. Múlaþing, 27, bls. 69-76; Kristín Ágústsdóttir (2005, október). Byggingarár húsa á Búðum í Fáskrúðsfirði, bls. 5. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands.
• 2
  Sigmar Magnússon (2000), bls. 70.
• 3
  Vigfús Kristjánsson (1957, 1. september). Frá Fáskrúðsfirði um aldamótin. Sjómannablaðið Víkingur, 19. árg., 8.-9. tbl., bls. 168; Vigfús Kristjánsson (1944, 16. janúar). Sagnaþættir frá Vestfjörðum. Vísir Sunnudagsblað, 2. tbl., bls. 6-7.
• 4
  Vigfús Kristjánsson (1957, 1. september).
• 5
  Helgi Bjarnason (1996, 11. febrúar). Fátt minnir á líf fólksins í franska spítalanum í Hafnarnesi. Morgunblaðið, bls. 14-15 B.