Klapparstígur 42, Reykjavík

Árið 1896 reisti Eiríkur Bjarnason (1866-1948) járnsmiður hús á lóð númer 11 við Tjarnargötu í Reykjavík, þar sem Ráðhús Reykjavíkur stendur nú. „Húsið var einlyft grindarhús, járnklætt með járnþaki. Húsið stóð ekki lengi á lóðinni því árið 1906 var það flutt burt og nýtt hús reist, ….“¹Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 257. Reykjavík: Torfusamtökin.

Húsbyggjandinn, Eiríkur Bjarnason, missti föður sinn þegar hann var fjögurra ára gamall. Þá var honum komið fyrir hjá föðursystur sinni í Reykjavík. Af eiginmanni hennar, Birni Hjaltested (1831-1901), lærði Eiríkur jánsmíði.²Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember). Morgunblaðið, 23. árg., 274. tbl., bls. 6.

Árið 1897 setti Eiríkur á fót eigið verkstæði og reisti sjer þá hús og smiðju þar sem Tjarnargata fer nú suður úr Vonarstræti. Vonarstræti var þá von og annað ekki, því tjörnin náði alla leið norður að þinghúsi. Þegar Eiríkur reisti smiðju sína, stóð „kúttera“-öldin í fullum blóma og fjekk hann brátt nóg að gera, stundum með 3 menn í vinnu, að lærlingum meðtöldum. Líkaði ávalt vel að skifta við Eirík, því bæði var hann og er hagleiks smiður hinn mesti, og hinn vandaðasti í viðskiftum.
Árið 1906 var byltingaár í gatna gerð í Reykjavík. Knud Zimsen var þá orðinn bæjarverkfræðingur og farinn að bylta sjer í götunum, og Tryggvi heitinn Gunnarsson latti ekki stórræðanna. Þá var Tjarnargata lögð áfram suður í Tjarnarbrekku, og var Eiríkur þá fenginn til þess að víkja fyrir götunni með hús sitt og smiðju. Flutti hann húsið þá upp í holt (Klapparstíg), en bygði sjer sama árið annað hús og smiðju austan við Tjarnargötu á sömu lóðinni og hitt stóð á; standa þau hús enn þann dag í dag, og líta út sem ný væru, bæði að gerð og frágangi. Svo hefir smíði og viðhald verið gott.³Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember).

Eiginkona Eiríks var Guðrún Helgadóttir (1878-1961). Þau eignuðust fjögur börn. Þau skildu og giftist Guðrún aftur.⁴Guðrún Helgadóttir. Minning (1961, 5. apríl). Morgunblaðið, 48. árg., 75. tbl., bls. 16.

Eiríkur byggði einnig húsið sem byggt var á lóðinni árið 1906, væntanlega eitthvað austar en gamla húsið. Árið 1988 þurfti það hús einnig að víkja, var flutt að Skerplugötu 1 í Reykjavík, eins og lesa má um hér: Skerplugata 1, Reykjavík.

Það var Runólfur Stefánsson (1877-1960) skipstjóri sem keypti húsið af Eiríki og fékk leyfi til að setja það á lóð sem þá var skráð Skólavörðustígur 15b, en varð síðar og er enn Klapparstígur 42.

Þegar húsið var fyrst brunavirt árið 1906 var það sagt vera einlyft hús með porti og 5 álna risi.⁵Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar). Klapparstígur 42. Tíminn, 80. árg., 28. tbl., bls. 6. Ennfremur kemur fram:

Húsið er byggt af bindingi, klætt utan með tvöfaldri 1″ borðaklæðningu óplægðri og tvöföldum pappa og járni þar yfir. Það er með járnþaki á 5/4″ borða súð, með pappa í milli. Í neðra bitalagi er milligólf. Niðri eru 3 íbúðarherbergi, eldhús, búr og gangur og 1 fastur skápur. Allt þiljað og herbergin með striga og pappa á veggjum og loftum. Allt málað. Þar eru 2 ofnar og 1 eldavél. Uppi eru 4 íbúðarherbergi, gangur og geymsluklefi, allt þiljað og málað. Þar er fyllt með marhálmi á milli sperra. Kjallari með steinsteyptu gólfi er undir öllu húsinu, 3 álnir á hæð. Við vesturhlið hússins er inngönguskúr, byggður eins og húsi, 3×3 1/2 álnir.⁶Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar).

Árið 1907 kaupa þeir Jónas Jónasson (1878-1965) skipstjóri, Magnús Árnason (1883-1941) og Ólafur Jónsson húsið af Runólfi. Árið 1916 er Jónas og eiginkona hans, Einhildur Tómasdóttir (1892-1972), enn eigandi hússins en með honum á þá Christian Berndsen (1876-1968) beykir. Hann eignaðist síðan allt húsið á árunum 1924 til 1926 og átti það lengi. Oft bjó margmenni í húsinu, þar voru allt upp í fimm heimili og 12 manns sem þar höfðu búsetu.

Christian lét setja kvist á húsið árið 1920 og annan árið 1939. Síðar voru þeir stækkaðir.⁷Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar).

Í Fréttablaðinu í október 2001 má finna viðtöl við nokkra íbúa hússins hússins á síðari árum. Þær greinar má finna hér: https://timarit.is/page/2128404?iabr=on

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 257. Reykjavík: Torfusamtökin.
• 2
  Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember). Morgunblaðið, 23. árg., 274. tbl., bls. 6.
• 3
  Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember).
• 4
  Guðrún Helgadóttir. Minning (1961, 5. apríl). Morgunblaðið, 48. árg., 75. tbl., bls. 16.
• 5
  Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar). Klapparstígur 42. Tíminn, 80. árg., 28. tbl., bls. 6.
• 6
  Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar).
• 7
  Freyja Jónsdóttir (1996, 9. febrúar).