Skerplugata 1, Reykjavík

Heiti: Mýri - Ós

Byggingarár: 1906

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Eiríkur Bjarnason

Aðrir eigendur:

1952-1962: Reykjavíkurborg

> 1989 ?: Læknafélag Reykjavíkur

Upphafleg staðsetning:

Tjarnargata 11, Reykjavík

Flutt:

1988 að Skerplugötu 1, Reykjavík

Tjarnargata 11 hífð af grunni sínum 14. janúar 1988. Ljósm.: Sveinn Þormóðsson. Borgarsögusafn. Ljósmyndasafn Reyjavíkur. Mynd 365 RVK GÖT T027 002 2-5.

Tjarnargata 11 á horni Hringbrautar og Tjarnargötu á leið í Skerjafjörð. Ljósm.: Sveinn Þormóðsson. Borgarsögusafn. Ljósmyndasafn Reyjavíkur. Mynd 365 RVK GÖT T027 002 2-5.

Saga:

Um húsið sem nú stendur við Skerplugötu 1 í Litla Skerjafirði í Reykjavík segir Hörður Ágústsson í bók sinni Íslensk byggingararfleifð II:

Tjarnargötu 11 keypti Reykjavíkurborg á árunum 1952 til 1962 í áföngum í því augnamiði að láta rífa húsið. Seinna skiptu yfirvöld um skoðun og ákváðu að gera það upp og nýta fyrir skrifstofur Félagsmálastofnunar. Endurbyggingin fór fram á árunum 1978 til 1980 undir stjórn Leifs Blumensteins. Húsið lét reisa Eiríkur Bjarnason [1866-1948] járnsmiður árið 1906. Kvistir voru settir á það seinna til lýta. Húsið ber einkenni síðbúins íslensks sveitsers og gæti verið verk Magnúsar Th. S. Blöndals [1861-1931]. Húsið var flutt út í Skerjafjörð árið 1989. Stendur það við Skerplugötu 1 og er þar nú starfræktur foreldrarekinn leikskóli, Mýri. Læknafélag Reykjavíkur er eigandi hússins. Endurbyggingu utanhúss annaðist Bjarni Böðvarsson húsasmíðameistari en að innan trésmiðja byggingadeildar undir umsjón Magnúsar Björnssonar yfirsmiðs.¹

Húsbyggjandinn, Eiríkur Bjarnason, missti föður sinn þegar hann var fjögurra ára gamall. Þá var honum komið fyrir hjá föðursystur sinni í Reykjavík. Af eiginmanni hennar, Birni Hjaltested (1831-1901), lærði Eiríkur jánsmíði.²

Árið 1897 setti Eiríkur á fót eigið verkstæði og reisti sjer þá hús og smiðju þar sem Tjarnargata fer nú suður úr Vonarstræti. Vonarstræti var þá von og annað ekki, því tjörnin náði alla leið norður að þinghúsi. Þegar Eiríkur reisti smiðju sína, stóð „kúttera“-öldin í fullum blóma og fjekk hann brátt nóg að gera, stundum með 3 menn í vinnu, að lærlingum meðtöldum. Líkaði ávalt vel að skifta við Eirík, því bæði var hann og er hagleiks smiður hinn mesti, og hinn vandaðasti í viðskiftum. Árið 1906 var byltingaár í gatna gerð í Reykjavík. Knud Zimsen var þá orðinn bæjarverkfræðingur og farinn að bylta sjer í götunum, og Tryggvi heitinn Gunnarsson latti ekki stórræðanna. Þá var Tjarnargata lögð áfram suður í Tjarnarbrekku, og var Eiríkur þá fenginn til þess að víkja fyrir götunnj með hús sitt og smiðju. Flutti hann húsið þá upp í holt (Klapparstíg), en bygði sjer sama árið annað hús og smiðju austan við Tjarnargötu á sömu lóðinni og hitt stóð á; standa þau hús enn þann dag í dag, og líta út sem ný væru, bæði að gerð og frágangi. Svo hefir smíði og viðhald verið gott.³

Eiginkona Eiríks var Guðrún Helgadóttir (1878-1961). Þau eignuðust fjögur börn. Þau skildu og giftist Guðrún aftur.⁴

Í manntali í Reykjavík frá árinu 1909 sést að þá bjuggu þau Eiríkur og Guðrún í húsinu ásamt fjórum börnum þeirra og vinnukonu. Auk þess bjuggu þar þrettán aðrir í tveimur fjölskyldum.⁵

Árið 1917 óskaði Eiríkur Bjarnason eftir endurskoðun á brunavirðingu húss síns. Þá voru 5 íbúðarherbergi, eldhús, búr, 2 fastir skápar, 2 ofnar og ein eldvél á neðri hæð hússins. Sama herbergjaskipan var á efri hæðinni. Í risi voru þrjú íbúðarherbergi, þrjár hliðarkompur, gangur og framloft. Í kjallaranum, sem var með steinsteyptu gólfi, voru átta geymsluklefar, gangur og þvottapottur. Rafleiðsluþræðir voru í húsinu.⁶

Skerplugata 1, Reykjavík. Sótt 20. janúar 2025 af https://reykjavik.is/os.

Húsið þurfti að víkja þegar ákveðið var að byggja ráðhús Reykjavíkur á lóð hússins, þ.e. við og í norðurvesturhorni Tjarnarinnar. Í janúar 1988 var húsið flutt að Skerplugötu 1 í Reykjavík.

Sú sem þetta skrifar man eftir því að í kjallara hússins var á tímabili á seinni hluta síðustu aldar skógeymsla og skautaleiga fyrir þá sem renndu sér á skautum á Tjörninni.

Enn er rekið barnaheimili í húsinu við Skerplugötu 1. Nú heitir það Barnaheimilið Ós.

Leitarorð: Skerjafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2026

Heimildaskrá

1
Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð II. Varðveisluannáll 1863-1990. Verndunaróskir, bls. 212. Reykjavík: Húsafriðunarnefnd.
2
Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember). Morgunblaðið, 23. árg., 274. tbl., bls. 6.
3
Sjötugur: Eiríkur Bjarnason, járnsm. (1936, 24. nóvember). Morgunblaðið, 23. árg., 274. tbl., bls. 6.
4
Guðrún Helgadóttir. Minning (1961, 5. apríl). Morgunblaðið, 75. tbl., bls. 16.
5
Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Manntal í Reykjavík 1909. 5. hluti: Smiðjustígur – Þingholtsstræti. Sótt 20. janúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Manntol/M_1906-1910/1909/manntal-i-reykjavik-1909-5.-hluti.pdf.
6
Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 26-05-1915 til 10-11-1917. Aðfnr. 738. Brunav.nr. 470. Sótt 20. janúar 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Brunabotavirdingar/Brunavirdingar/738-bok-26-05-1915-til-10-11-1917-adfnr-738.pdf.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2026