Snæbjarnarhús, Akranesi

Teikning Magnúsar Ólafssonar verslunarstjóra af neðri hluta Vesturgötu. Í forgrunni vestan götunnar er Hoffmannshús (byggt 1882 og brann 1946) og brauðgerðarhús (síðar pakkhús) lengst til hægri. Við götuna litlu neðar er Halldórshús (byggt 1877 og brann 1963). Sunnar á sjávarbakkanum við Lambhúsasund sér í Nýjabæ og íbúðar- og verslunarhús Snæbjarnar Þorvaldssonar. Austan götunnar er Ráðagerði (byggt 1878-1883), Efri-Lambhús (byggt 1883) og steinbærinn Neðri Lambhús (byggt 1878). Myndin er teiknuð úr glugga Georgshúss. Ljósmyndasafn Akraness. Mynd nr. 28953. Sótt 22. janúar 2024 af http://ljosmyndasafn.akranes.is/.

Á árunum 1874 til 1876 byggði Snæbjörn Þorvaldsson verslunarhús á lóð sem síðar varð númer 23 við Vesturgötu á Akranesi. Þar var Hofteigur reistur árið 1908, en hann var fluttur að Krókatúni 1 árið 2011.¹Gísli S. Sigurðsson (2003). Valsað um Vesturgötu, bls. 197. Árbók Akurnesinga, 3, bls. 193-208; Ólafur B. Björnsson (1959). Saga Akraness. II. bindi, bls. 218. Akranesi: Akranesútgáfan. Í úttektarbók var húsinu lýst þannig:

Timbur-íveruhús skífuklætt, 12×10 álnir, 1 loft, 3 stofur, 3 ofnar og eldunarvél. Sölubúð 16×12 álnir, einfalt tréþak, 1 loft og kjallari undir öllu húsinu. Skúr 12×10 álnir. Heyhús 9×5 álnir.²Gísli S. Sigurðsson (2003), bls. 197.

Snæbjörn hafði komið til Akraness árið 1875 eftir að hafa lokið stúdentsprófi frá Latínuskólanum í Reykjavík og framast við siglingu til annarra landa. Sagt er að verslunarhættir Snæbjarnar hafi markað tímamót á Akranesi með því að þar var greitt með reiðufé að einhverju marki en ekki var eingöngu um vöruskiptaverslun að ræða. Snæbjörn tók virkan þátt í félags- og menningarmálum, var framfarasinnaður hugsjónamaður. Hann var meðal annars einn aðalhvatamaðurinn að skólahaldi á Akranesi og byggingu skólahúss. Um eða eftir 1890 tók að halla undan fæti í verslunarrekstrinum, líklega bæði vegna þess að viðskiptavinirnir stóðu ekki skil á lánum sem þeim voru veitt og óreglu Snæbjarnar. Því fór svo að hann seldi Thor Jensen verslunarhúsið árið 1894.³Ólafur B. Björnsson (1959), bls. 218-289.

Thor Jensen kom til Íslands frá Danmörku árið 1878 sem verslunarnemi við Brydesverslun á Borðeyri. Árið 1894 fluttist hann til Akraness og rak þar umfangsmikla verslun og útgerð til ársins 1899 þegar hann flutti fyrst til Hafnarfjarðar og síðan Reykjavíkur árið 1901. Árið 1903 lét hann taka niður hús sitt á Akranesi og flytja til Reykjavíkur.⁴Ólafur B. Björnsson (1959), bls. 289-303; Gísli S. Sigurðsson (2003), bls. 197. Ekki er vitað hvar húsið var sett niður í Reykjavík.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Gísli S. Sigurðsson (2003). Valsað um Vesturgötu, bls. 197. Árbók Akurnesinga, 3, bls. 193-208; Ólafur B. Björnsson (1959). Saga Akraness. II. bindi, bls. 218. Akranesi: Akranesútgáfan.
• 2
  Gísli S. Sigurðsson (2003), bls. 197.
• 3
  Ólafur B. Björnsson (1959), bls. 218-289.
• 4
  Ólafur B. Björnsson (1959), bls. 289-303; Gísli S. Sigurðsson (2003), bls. 197.