Wathnes-sjóhús, Hafnargötu 7, Fáskrúðsfirði

Árið 1882 gerði Hið sunnlenska síldarveiðifélag tilraun til síldveiða á sundunum við Reykjavík. Félagið reisti stórt hús undir starfsemi sína í Geldinganesi. Veiðarnar gengu illa og má segja að félagið hafi verið andvana fætt og átti sér stutta sögu. Otto Wathne átti stóran hlut í félaginu og fór hann með báta sína, veiðarfæri og síldarhúsið mikla austur á Fáskrúðsfjörð þar sem það var endurbyggt. Þar rak hann og síðar erfingjar hans síldarútveg fram yfir aldamót.¹Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (2007). Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 1. bindi, bls. bls. 155 og 193. Reykjavík: Nesútgáfan; Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps. Múlaþing, 27. hefti, bls. 69-76.

Í Fornleifaskráningu vegna mats á umhverfisáhrifum Sundabrautar segir um fiskverkunarhús Ottos Wathne:

Á Geldinganesi voru reist fiskverkunarhús á árunum 1882–1884 á vegum Ottos Wathne. Reksturinn lagðist fljótlega af og voru húsin þá tekin niður, seld og flutt til Fáskrúðsfjarðar. Í júní 1882 greindi Ísafold frá því að hingað væru komnir 20 norskir síldveiðimenn á skipi frá Noregi sem hlaðið var alls kyns veiðarfærum, salti og tunnum. Skipið lá við Geldinganes og þar höfðu þeir fundið byggingarstæði fyrir allstórt timburhús sem einnig kom með skipinu. Átti helmingur fiskimannanna að búa þar og reka veiðina þaðan en hinir áttu að vera á skipinu og stunda veiði þar sem til síldar fréttist. Þetta hefur væntanlega verið sama hús og var auglýst til sölu í Þjóðólfi 14. febrúar 1885:

„Til sölu er timburhúsið í Geldinganesi, ekki 3 ára gamalt, 30 álna langt, 14. al. breitt og 4 álnir undir
loft, 1 alin milli bita bæði undir gólfi og lofti; stoðaröð undir bitum eftir endilöngu húsinu miðju; uppi
eru 4 herbergi (um 7 al. löng hvert) vel umvönduð með 9 rúmstæðum; tvöfalt gólf í öllum
herbergjunum. Húsið selst til burtflutnings og verður falt til 14. maí. Lysthafendur semji við Jón
Þórðarson í Ártúnum, eða Ólaf gullsmið Sveinson í Reykjavík.“

Ekki er vitað nákvæmlega hvar húsið stóð en talið líklegast að það hafi verið á norðanverðum Eiðsgranda eða upp af honum.²Anna Lísa Guðmundsdóttir og Margrét Björk Magnúsdóttir (2025, júní). Fornleifaskráning vegna mats á umhverfisáhrifum Sundabrautar, bls. 89. Borgarsögusafn Reykjavíkur. Skýrsla nr. 238.

Ekki er fullvíst að hér sé um sama hús að ræða og flutt var austur á Fáskrúðsfjörð, en það telst þó sennilegt. Þess má geta að Jón Þórðarson var umsvifamikill kaupmaður í Reykjavík á þessum árum og einn stærsti atvinnurekandi bæjarins. Hann verslaði með matvöru og vefnaðarvöru, rak stórt sláturhús, klæðskerasaumastofu og stundaði útgerð og stundaði verslun með útgerðarvöru. Hann lést árið 1911.³Verzlun Jóns Þórðarsonar (1951, 1. ágúst). Frjáls verslun, 13. árg., 7.-8. tbl., bls. 97-98. Ólafur Sveinsson (1849-1915) setti á stofn gullsmíðaverkstæði í Reykjavík árið 1878 auk þess sem hann rak verslun með innlenda og erlenda handunna gripi og skart.⁴Rögnvaldur Ólafsson (1914, 1. nóvember). Ólafur gullsmiður Sveinsson. Sunnanfari, 13. árg., 11. tbl., bls. 85-86.

Margt hefur verið ritað um starfsemi Wathne-ættarinnar á Íslandi og þykir ekki ástæða til að endurtaka það hér, heldur eftirfarandi lofrulla látin nægja:

Af þessum mikla fjölda Norðmanna, sem komu hingað nokkur ár í röð, hurfu flestir aftur, þegar síldin minkaði, … Nokkrir þeirra urðu eftir og gerðust nýtir og velmetnir borgarar, þar á meðal Otto Wathne. Hann var foringinn, sá Skallagrímur, sem bar hjer að landi nærfelt tíu öldum síðar, en forfaðir okkar með því nafni, og kom með »lagnarskútu« og »húskarla« og rak »síldveiði«. Og hann gjörði meira, hann tók upp athafnir beggja bræðranna, Þórólfs og Skallagríms, og sendi kaupskip til Englands, hlaðið ýmsum varningi og sótti »hveiti, klæði« og aðrar nauðsynjar. Hans mun lengi verða minst, sem eins af hinum röskustu og framkvæmdarsömustu mönnum, er bygt hafa og unnið fyrir landið.⁵Matthías Þórðarson (1930). Síldarsaga Íslands, bls. 129. Kaupmannahöfn: Síldareinkasala Íslands.

Wathnes-hús um 2024. Sótt 24. mars 2026 af https://lvf.is/2024/03/22/wathnes-hus/.

Ekki verður betur séð en að Wathnes-hús standi enn við Hafnargötu 7 á Fáskrúðsfirði og vel sé um það hugsað, eftir að það var gert upp af mikilli natni.

Lesa má nánar um húsið hér: Wathnes hús | Loðnuvinnslan

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 17. apríl, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (2007). Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 1. bindi, bls. bls. 155 og 193. Reykjavík: Nesútgáfan; Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps. Múlaþing, 27. hefti, bls. 69-76.
• 2
  Anna Lísa Guðmundsdóttir og Margrét Björk Magnúsdóttir (2025, júní). Fornleifaskráning vegna mats á umhverfisáhrifum Sundabrautar, bls. 89. Borgarsögusafn Reykjavíkur. Skýrsla nr. 238.
• 3
  Verzlun Jóns Þórðarsonar (1951, 1. ágúst). Frjáls verslun, 13. árg., 7.-8. tbl., bls. 97-98.
• 4
  Rögnvaldur Ólafsson (1914, 1. nóvember). Ólafur gullsmiður Sveinsson. Sunnanfari, 13. árg., 11. tbl., bls. 85-86.
• 5
  Matthías Þórðarson (1930). Síldarsaga Íslands, bls. 129. Kaupmannahöfn: Síldareinkasala Íslands.