Vindheimar, Hvítárbakka, Borgarfirði

Um Vindhæli við Vesturgötu 51 á Akranesi skrifaði Gísli S. Sigurðsson árið 2004:

[Vindhæli] er timburhús, ein hæð og ris, með inngangsskúr á bak við, allt á háum kjallara, reist um 1910 og gerði það Jón Sigurðsson [1870-1953] og bjó þar lengi ásamt konu sinni Sigríði Lárusdóttur [1870-1949]. Jón á Vindhæli var merkilegur smiður og hafði á sér gott orð sem slíkur. Hann reisti mörg hús hér í bæ en starfaði í mörg ár á verkstæði sínu í kjallarnum á Vindhæli. Hann átti mikið og gott úrval af verkfærum sem hann smíðaði sjálfur, m.a. fótstiginn rennibekk. Jón smíðaði þá m.a. allar líkkistur sem notaðar voru í bænum. Langt er orðið síðan kistur voru smíðaðar í kjallarnum. Nú fyrir nokkrum árum var rishæðin endurbyggð, hækkuð og settir á hana kvistir.¹Gísli S. Sigurðsson (2004). Valsað um Vesturgötu, bls. 210. Árbók Akurnesinga, 4. árg., bls. 205-225.

Á öðrum stað segir m.a. um Jón:

[Um aldamótin] mun enginn smiður hér – og þótt víðar væri leitað – hafa tekið Jóni fram um fjölbreyttan hagleik og hugvitsemi og óvenjulega vandvirkni. Fyrir honum er vandvirknin grundvallaratriði, skiptir þar engu um hvað unnið er eða hver á að njóta. Hann lætur ekki frá sér fara nema það, sem er fullkomið. Í orðastað Jóns væri að vísu réttara að segja: Það sem er frambærilegt. …
Það eru til mörg dæmi þess, að Jón hefur endurbætt og lagfært hugmyndir manna í sambandi við gerð og gæði smíðisgripa. Í húsum var hann mesti snillingur í því að koma hverjum hlut vel og haganlega fyrir og fullnýta hvern krók og kima. Hann hafði ávallt ríkt í huga, hversu saman gæti farið nýting og útlit, þörf og þrifnaður. Þegar hann byggði sitt eigið hús, Vindhæli 1910, má sjá þessa víða merki utan húss og innan. Þá var hann t.d. fyrstur manna hér með tvær nýungar, sem ekki höfðu þekkst áður. Stóra þriggja faga glugga og hitt, að opna glugga, með því að hafa hjörurnar að ofan í stað þess á hliðunum áður. Gluggajárnin smíðaði hann sjálfur úr gjarðajárni.²Völundurinn á Vindhæli og kona hans (1949, 1. mars). Akranes, 3.-4. tbl., bls. 36-38.

Um 1970 var húsið hækkað og settir kvistir á það.³Jón Friðrik Jónsson (2024, 11. ágúst). Munnleg heimild.

Vindheimar í landi Hvítárbakka í ágúst 2024. Ljósm.: Höfundur.

Árið 2008 óskaði Akraneskaupstaður, sem þá hafði fest kaup á húsinu, eftir leyfi Húsafriðunarnefndar til að færa húsið af lóðinni við Vesturgötu 51.⁴Bréf sviðsstjóra tækni- og umhverfissviðs Akraneskaupstaðar til Húsafriðunarnefndar, dags. 1. október 2008. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands. Húsafriðunarnefnd gerði ekki athugasemd við að fundin yrði ný lóð fyrir húsið og því fundið viðeigandi hlutverk.⁵Bréf forstöðumanns Húsafriðunarnefndar til Akraneskaupstaðar, dags. 10. október 2008. . Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Árið 2014 keypti Jón Friðrik Jónsson á Hvítárbakka húsið og flutti þangað. Þar var steypt hæð undir húsið og því komið fyrir í trjálundi sem kallast Vindheimar, þar sem það stendur enn.⁶Vindhæli á Akranesi flyst í Vindheima í sveitinni (2015, 27. júní). Morgunblaðið, bls. 8.

Leitarorð: Borgarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 17. ágúst, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Gísli S. Sigurðsson (2004). Valsað um Vesturgötu, bls. 210. Árbók Akurnesinga, 4. árg., bls. 205-225.
• 2
  Völundurinn á Vindhæli og kona hans (1949, 1. mars). Akranes, 3.-4. tbl., bls. 36-38.
• 3
  Jón Friðrik Jónsson (2024, 11. ágúst). Munnleg heimild.
• 4
  Bréf sviðsstjóra tækni- og umhverfissviðs Akraneskaupstaðar til Húsafriðunarnefndar, dags. 1. október 2008. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
• 5
  Bréf forstöðumanns Húsafriðunarnefndar til Akraneskaupstaðar, dags. 10. október 2008. . Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
• 6
  Vindhæli á Akranesi flyst í Vindheima í sveitinni (2015, 27. júní). Morgunblaðið, bls. 8.