Vesturvegur 5, Seyðisfirði

Heiti: Björgvin

Byggingarár: 1878

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Jón Hjálmarsson frá Brekku í Mjóafirði

Aðrir eigendur:

1885: Sigurður Sigurðsson hreppsstjóri

1893: Björn Þorláksson prestur

<1913: Guðfinnur Jónsson húsasmiður og Magnús og Marinó synir hans

Upphafleg staðsetning: Við Dvergastein í norðanverðum Seyðisfirði

Fyrst flutt: 1913 Strandarveg 21, Seyðisfirði

Flutt: 1995 á Vesturveg 5, Seyðisfirði

Hvernig flutt: Flutt á flekum yfir Seyðisfjörð 1913. Í tveimur hlutum á vörubíl 1996

Húsið flutt í tveimur hlutum á vörubíl. Ljósm.: Gylfi Gunnarasson. Þóra Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 411. Seyðisfjörður: Seyðisfjarðarkaupstaður.

Annar helmingur hússins kominn á grunninn við Vesturveg. Ljósm.: Gylfi Gunnarasson. Þóra Guðmundsdóttir (2021). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 411. Seyðisfjörður: Seyðisfjarðarkaupstaður.

Saga:

Jón Hjálmarsson frá Brekku í Mjóafirði byggði þetta hús árið 1878 innan við prestssetrið á Dvergasteini við norðanverðan Seyðisfjörð, svolítið fyrir utan kaupstaðinn. Árið 1885 eignaðist Sigurður Sigurðsson hreppsstjóri húsið. Þegar hann flúði til Vesturheims frá slæmri fjárhagsstöðu árið 1893 eignaðist séra Björn Þorláksson húsið. Hann bjó þó ekki sjálfur í húsinu, heldur leigði Guðlaugu Eiríksdóttur Wium húsið undir kvennaskóla árið 1899.¹

Þetta var eini kvennaskólinn í fjórðungnum og sótti Guðlaug um styrk til Alþingis til reksturs hans, en var synjað. Í skólanum var ungum stúlkum kennd íslenska, danska, réttritun, landafræði, skrift, reikningur og fatasaumur og fleira ef óskað var, svo sem orgelspil. Skólagjöld voru ein króna á dag fyrir fæði, húsnæði og kennslu. [Guðlaug] hafði hugsað sér að styrkurinn frá Alþingi gerði henni kleift að lækka skólagjöldin svo fátækar stúlkur ættu þess einnig kost að sækja skólann. [Guðlaug] rak skólann í tvö ár og sóttu hann 10-12 stúlkur.²

Guðlaug virðist hafa þurft að leggja skólann niður vegna fjárskorts, því hið opinbera neitaði henni um áframhaldandi styrk. Einnig getur það haft áhrif að hún gifti sig og flutti burt frá Seyðisfirði.³ Þá keyptu feðgarnir Guðfinnur Jónsson húsasmiður og synir hans Magnús og Marinó húsið. Árið 1913 tóku þeir húsið af grunninum og fluttu það á flekum yfir Seyðisfjörð og reistu það við Strandarveg, sem er utarlega í Seyðisfjarðarkaupstað sunnan við fjörðinn.

Þegar húsið var við Dvergastein var það sagt vera um 55 m² timburhús með pappaklæddu þaki, innréttað til íbúðar á neðri hæð en kamesi var í öðrum endanum uppi.⁴

Húsinu var lýst þannig þegar það hafði verið flutt á Strandarveg: „Íbúðarhús úr timbri einlyft með kvisti, innanþiljað panel og skilrúmsborðum, málað og veggfóðrað að undanteknum 5 herbergjum og gangi, sem eru í smíðum. Niðri: 4 herbergi, 1 eldhús, búr og forstofa. Uppi: 3 herbergi og gangur.“⁵

Á árunum 1932 til 1935 leigðu listmálarahjónin Grete Linck Grönbech og Gunnlaugur Scheving íbúð í húsinu. Í endurminningum sínum lýsir Greta vist sinni í húsinu. Hún segir meðal annars:

Við bjuggum í snyrtilegu bárujárnshúsi. Háar, steyptar tröppur lágu að útidyrunum sem voru á því miðju. … Fyrst var komið inn í lítið anddyri þar sem hengja mátti ytri fatnað. Til vinstri voru dyr að íbúð húseiganda, til hægri að okkar húsakynnum. Stofan var stór og björt. Stæði ég á miðju gólfi og horfði út um gluggann fannst mér ég helst vera stödd um borð í skipi. Útsýnið var ekki annað en vatn og fjöll. Í einu horni stofunnar var lítill ofn. Inn af var lítið herbergi sem átti að vera svefnherbergi. En þar komst ekki nema eitt rúm fyrir. … Við hliðina á stofunni var lítið eldhús.⁶

Vesturvegur 5 um 2020. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Ekkert salerni var í húsinu svo um tvo kosti var að velja, nota fjósið sem var spölkorn frá húsinu eða fjárfesta í kopp. Í húsinu var rennandi vatn í eldhúsinu, en ekkert rafmagn, því húseigandinn hafði móðgast við bæjaryfirvöld og vildi ekki þiggja rafmagn í hús sitt.⁷

Árið 1995 óskaði þáverandi eigandi hússins, SR-Mjöl hf., eftir því að fá að flytja húsið. Fyrirtækið lýsti sig reiðubúið til að styrkja þann aðila sem vildi flytja húsið um þá fjárhæð sem það þyrfti hvort eð er að verja til niðurrifs hússins. Sama ár var húsið flutt að Vesturvegi 5, á lóð sem er á vesturbakka Fjarðarár miðsvæðis í kaupstaðnum. Þar stendur húsið enn og ber eigendum sínum vitni og umhyggju, nostur og virðingu fyrir þessu fallega húsi, sem á sér merka sögu.⁸

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. desember, 2023

Heimildaskrá

1
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 367. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
2
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 367.
3
Menntaskólinn á Egilsstöðum (ódags.). Kvennaskólar. Sótt 1. október 2009 af http://www.me.is/ERLSAM/Comenius03/kvennaskolinn/kvenn.htm; Kristján Róbertsson (1995). Byggðarsaga Seyðisfjarðar. Fyrra bindi, bls. 40. Seyðisfirði: Seyðisfjarðarbær.
4
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 367.
5
Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 367.
6
Grönbech, G. L. (1979). Árin okkar Gunnlaugs, bls. 75-76. Jóhanna Þráinsdóttir íslenskaði. Reykjavík: Almenna bókafélagið.
7
Grönbech, G. L. (1979), bls. 76-77.
8
Vesturvegur 5, Seyðisfirði, verknr. 1076 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. desember, 2023