Thorsteinsbraggi, Eyri, Ingólfsfirði

Th. Thorsteinsson (Þorsteinn Þorsteinsson , 1856-1924) og fyrirtæki hans, Bragi hf., hóf rekstur söltunarstöðvar á Hjalteyri um 1913 og byggði söltunarbryggjur, geymsluhús og stórt og mikið hús innan við Stekkjarvík, „en hún er lítil vík utan við norðurenda grandans er skilur að sjóinn og Hjalteyrartjörnina.“¹Jón Þór Benediktsson (2004). Hjalteyri – Sjávarþorp við Eyjafjörð, bls. 99. Súlur, XXX. árg., 43. hefti, bls. 88-118.

Árið 1918 varð útgerðarmönnum á Hjalteyri þungt í skauti. Hafís lagðist inn fjörðinn og braut allar bryggjur á grandanum á leiðinni inn fjörðinn. Ekki var það nóg, heldur tók ísinn einnig hinar bryggjurnar, er voru sunnan á Hjalteyrinni á útleiðinni, og braut allt í spón. Var þá öllum umsvifum Braga hf. á Hjalteyri hætt, húsið rifið og flutt og eftir stóð svonefndur Thorsteinssongrunnur.²Jón Þór Benediktsson (2004), bls. 99.

Th. Thorsteinsson flutti bæði hús og bryggjur vestur á Eyri við Ingólfsfjörð vorið 1919. Þá virðist ekki hafa tekið betra við, því um haustið varð mikið verðfall á síld og síldarsöltun lagðist af mestu af í Ingólfsfirði til um 1930. Ekki er vitað hversu lengi Thorsteinsson rak eða átti stöðina, en árið 1935 eignuðust þeir Egill Ragnars (1902-1977) á Siglufirði og Karvel Jónsson (1884-1943) á Ísafirði stöðina og söltuðu þar í tvö sumur.³Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 95. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan.

Húsið var ætíð nefnt Thorsteinsbraggi eftir fyrsta eigenda þess í Ingólfsfirði, en stöðin á Eyri var kölluð Thorsteinsstöð.⁴Guðjón Egill Ingólfsson (2010, 4. október). Tölvupóstur. Þar höfðu konur sem unnu við síldina aðsetur og verslun var rekin í kjallara hússins á árunum frá 1920 til 1936.⁵Anton Svanur Guðmundsson, Arnar Logi Björnsson, Axel Kaaber og fleiri (2013). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Austur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Ísafjarðarsýslu, Norður-Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu sumarið 2013, bls. 102. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.

Í ágúst 2011 barst Húsafriðunarnefnd beiðni um niðurrif hússins því hætta þótti stafa af foki úr húsinu og hruni þess. Húsafriðunarnefnd taldi húsið ónýtt og gerði ekki athugasemd við niðurrif þess, en ákvað að láta mæla upp og teikna húsið áður en til þess kæmi.⁶Bréf forstöðumanns Húsafriðunarnefndar til skipulags- og byggingafulltrúa Árneshrepps, dags. 31. ágúst 2011. Í gagnasafni Húsafriðunarnefndar.

Keith Daly arkitekt gerði uppmælingateikningar af húsinu í júlí 2012.

Grunnteikningar Keith Daly arkitekts, rishæð – miðhæð – kjallari., af Thorsteinsbragga, gerðar 2012.

Þegar húsið var skoðað sumarið 2013 var því lýst þannig:

Húsið er ein hæð og portbyggt ris úr timbri og stendur á steyptum kjallara. Undirstöður þess eru steinsteyptar. Frágangur útveggja er sjónsteypa á kjallara en timburhluti húss er með liggjandi klæðningu yst og standandi klæðningu innan við timburgrind. Gluggar hússins eru upprunalegir en í slæmu ásigkomulagi. Þeir eru ýmist glerjaðir, opnir eða að neglt hefur verið fyrir þá. Karmar og póstar eru í þeim en lítið er eftir af fögum. Kjallarahurð úr timbri er á norðurhlið hússins. Tvær útihurðir eru á suðurhlið þar sem gengið er inn á hæðina. Búið er að negla fyrir dyrnar á þeirri vestari og hurðina á þeirri austari.
Bárujárnsklætt mænisþak er á húsinu með kvistgluggum fyrir miðju á norður- og suðurhlið. Húsið hefur sjáanlega fengið að veðrast í nokkra áratugi og er timbur orðið verulega fúið og farið að gefa sig. Austurhlið húss stendur opin að hálfu og er gólf þar fyrir innan hrunið ofan í kjallara. Ekki var unnt að fara inn sökum hættu. Herbergjaskipan er upprunaleg umhverfis skorstein og panill er á veggjum. Sjá má leifar af um 50 kojum inni í húsinu. Eldhúsið var uppi í risi, svefnherbergi voru á hæðinni og í kjallara var þvottaaðstaða.⁷Anton Svanur Guðmundsson, Arnar Logi Björnsson, Axel Kaaber og fleiri (2013), bls. 102.

Húsið var brennt til grunna í lok júní 2014.⁸Gagnasafn Minjastofnunar Íslands. Það stóð skammt austan við gömlu síldarverksmiðjuna, sem enn stendur í Ingólfsfirði.

Leitarorð: Ingólfsfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 19. október, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Jón Þór Benediktsson (2004). Hjalteyri – Sjávarþorp við Eyjafjörð, bls. 99. Súlur, XXX. árg., 43. hefti, bls. 88-118.
• 2
  Jón Þór Benediktsson (2004), bls. 99.
• 3
  Haukur Jóhannesson (2000). Lesið í landið í Árneshreppi á Ströndum, bls. 95. Í Hjalti Kristgeirsson (ritstjóri), Í strandbyggðum norðan lands og vestan. Árbók Ferðafélags Íslands 2000, bls. 45-117. Reykjavík: Ferðafélag Íslands; Hreinn Ragnarsson (2007). Söltunarstaðir á 20. öld, bls. 291. Í Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar), Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 2. bindi, bls. 281-360. Reykjavík: Nesútgáfan.
• 4
  Guðjón Egill Ingólfsson (2010, 4. október). Tölvupóstur.
• 5
  Anton Svanur Guðmundsson, Arnar Logi Björnsson, Axel Kaaber og fleiri (2013). Eyðibýli á Íslandi. Rannsókn á eyðibýlum og yfirgefnum húsum í Austur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Barðastrandarsýslu, Vestur-Ísafjarðarsýslu, Norður-Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu sumarið 2013, bls. 102. Reykjavík: Eyðibýli – áhugamannafélag.
• 6
  Bréf forstöðumanns Húsafriðunarnefndar til skipulags- og byggingafulltrúa Árneshrepps, dags. 31. ágúst 2011. Í gagnasafni Húsafriðunarnefndar.
• 7
  Anton Svanur Guðmundsson, Arnar Logi Björnsson, Axel Kaaber og fleiri (2013), bls. 102.
• 8
  Gagnasafn Minjastofnunar Íslands.