Þiljuvellir 13, Neskaupstað

Árið 1881 var stofnað félag í Flekkefjord í Noregi, Islandskompaniet, í þeim tilgangi að stunda síldveiðar við Ísland. Um sumarið sendi félagið fjórar skútur til Íslands og í einu skipanna var tilhöggvið íbúðar- og söltunarhús, sem reist var á Nesströnd við Norðfjörð (líklega hefur húsið staðið fyrir neðan hús það sem nú er númer 22 við Strandgötu). Einn skipstjóranna hét Ole Jbs. Hansen og var húsið kennt við hann og kallað Hansenshús. Talið er að íbúðarpláss hafi verið á efri hæð hússins, en að neðri hæðin hafi verið óinnréttuð að mestu.

Árið 1885 gengu síldveiðar Norðmanna hér við land illa og minnkaði mikið áhugi þeirra fyrir veiðunum. Það ár keypti Sveinn Sigfússon (1855-1911) kaupmaður húsið, flutti það út að Neseyri og hóf þar verslunarrekstur sama ár. Það stóð við Nesgötu 20A á Neskaupstað og er elsta húsið í kaupstaðnum. Auk þess að reka þar verslun bjó Sveinn í húsinu. Nú var farið að kalla húsið Sveinshús. Sveinn flutti til Hafnarfjarðar árið 1902, reisti þar útgerðarstöð og verslunarhús, sem hann flutti til Reykjavíkur árið eftir.

Um 1897 eignaðist Lúðvík Sigurðsson útgerðarmaður húsið. Hann bjó í því og rak þar einnig verslun og skóvinnustofu. Þá fékk húsið nafnið Lúðvíkshús. Um 1912 reisti Lúðvík sér nýtt hús ofan við gamla húsið. Það hús kallaði hann einnig Lúðvíkshús og fékk þá eldra húsið viðurnefnið Gamla-Lúðvíkshús.¹Magnús Skúlason (1994). Gamla Lúðvíkshús á Norðfirði. Verknr. 1848 í gagnasafni Húsafriðunarnefndar; Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar) (2007). Síldarstaðir á 19. öld, bls. 171. Í Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 1. bindi, bls. 117-196. Reykjavík: Nesútgáfan; Smári Geirsson (2009). Norðfjarðarsaga II. Frá 1895-1929. Frá löggildingu verslunarstaðar til kaupstaðarréttinda. Saga sveitar og þorps. Fyrri hluti, bls. 329. [Útg.staðar ekki getið:] Fjarðabyggð og Hólar; Lúðvík Geirsson (1994). Höfuðstaður verslunar. Saga verslunar og kaupmennsku í Hafnarfirði í sex hundruð ár, bls. 202. Hafnarfirði: Verslunarmannafélag Hafnarfjarðar.

Árið 1886 er húsinu lýst þannig:

Húsið er 18 álnir á lengd, 10 álnir á breidd, með skorsteini, 2ur stofum og 1 litlu herbergi, ásamt kokkhúsi. Krambúð er í framenda hússins með hillum og skúffum, alþiljuð. Uppi á lofti í útenda eru þrjú afþiljuð kamesi.²Magnús Skúlason (1994).

Árið 1994 sagði Magnús Skúlason húsið vera 6,40 m á breidd, 11,45 m að lengd og hæð frá sökkli undir mæni sé um 6 m. Hann telur að sennilega hafi húsið verið án kvista í upphafi og risið aðeins innréttað að hluta. Telur hann líklegt að upphaflega hafi húsið verið klætt listasúð.³Magnús Skúlason (1994).

Í endurminningum sínum segir Ingvar Pálmason frá því þegar hann kom fyrst til Norðfjarðar í júní 1891. Þá bjuggu 11 manns í húsinu og voru þá engir kvistir á því.⁴Ágúst Lúðvíksson (2008). Endurminningar Ingvars Pálmasonar. Sótt 27. október 2009 af http://www.ludviksson.de/contents/EndurminningarIP.pdf.

Gamla Lúðvíkshús er ekki einungis elsta húsið í Neskaupstað, heldur varð það fyrsti prestbústaðurinn í Nesi árið 1894 og þar var líka fyrsta póstafgreiðslan.⁵Kristinn V. Jóhannsson (2009, 27. október). Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands. Séra Jón Guðmundsson bjó í húsinu frá árinu 1894 þar til um aldamótin.⁶Smári Geirsson (2009), bls. 329.

Árið 2015 féllst Minjastofnun Íslands á hugmyndir Fjarðabyggðar um að flytja húsið á nýjan grunn við hlið hússins Þórsmörk við Þiljuvelli 11 (byggt 1914), þar sem Listasmiðja Norðfjarðar er rekin. Sveitarfélagið, sem þá var orðið eigandi hússins, taldi flutning hússins forsendu fyrir hugmyndum um endurbyggingu og framtíðarnýtingu hússins.⁷Bréf Minjastofnunar Íslands til Fjarðabyggðar, dags. 30. nóvember 2015. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands Árið 2019 var húsið flutt á lóð nr. 13 við Þiljuvelli og nú standa þessi tvö gömlu hús hlið við hlið og mynda fallega heild.

Í janúar 2026 var Gamla Lúðvíkshús opnað almenningi að viðstöddu fjölmenni. Þar mun mun skjala- og myndasafn Fjarðabyggða verða til húsa.⁸Fjarðabyggð. Opnun Lúðvíkshúss (2026, 23. janúar). Sótt 1. febrúar 2026 af https://www.facebook.com/fjardabyggd.is.

Leitarorð: Norðfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 1. febrúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Magnús Skúlason (1994). Gamla Lúðvíkshús á Norðfirði. Verknr. 1848 í gagnasafni Húsafriðunarnefndar; Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar) (2007). Síldarstaðir á 19. öld, bls. 171. Í Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 1. bindi, bls. 117-196. Reykjavík: Nesútgáfan; Smári Geirsson (2009). Norðfjarðarsaga II. Frá 1895-1929. Frá löggildingu verslunarstaðar til kaupstaðarréttinda. Saga sveitar og þorps. Fyrri hluti, bls. 329. [Útg.staðar ekki getið:] Fjarðabyggð og Hólar; Lúðvík Geirsson (1994). Höfuðstaður verslunar. Saga verslunar og kaupmennsku í Hafnarfirði í sex hundruð ár, bls. 202. Hafnarfirði: Verslunarmannafélag Hafnarfjarðar.
• 2
  Magnús Skúlason (1994).
• 3
  Magnús Skúlason (1994).
• 4
  Ágúst Lúðvíksson (2008). Endurminningar Ingvars Pálmasonar. Sótt 27. október 2009 af http://www.ludviksson.de/contents/EndurminningarIP.pdf.
• 5
  Kristinn V. Jóhannsson (2009, 27. október). Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
• 6
  Smári Geirsson (2009), bls. 329.
• 7
  Bréf Minjastofnunar Íslands til Fjarðabyggðar, dags. 30. nóvember 2015. Í gagnasafni Minjastofnunar Íslands
• 8
  Fjarðabyggð. Opnun Lúðvíkshúss (2026, 23. janúar). Sótt 1. febrúar 2026 af https://www.facebook.com/fjardabyggd.is.