Templarahúsið, Aðalgötu, Blönduósi

Góðtemplarastúkan Vinabandið var stofnuð á Blönduósi í nóvember 1897. Þrátt fyrir að hrepps­nefnd vísaði frá beiðni stúkunnar um styrk til húsbyggingar í maí 1907 tókst félagsmönnum að tryggja stúkunni fundahúsnæði það sama ár. Það var gert með því að flytja hús frá Akureyri og reisa þar sem nú er Aðalgata 3 A á Blönduósi.¹Pétur Sæmundsen (1975). Blönduós. Drög að sögu fram um 1940, bls. 456-457. Í Sigurður Líndal og Stefán Á. Jónsson (ritstjórar), Húnaþing I, bls. 420-473. [Akureyri:] Búnaðarsamband Austur-Húnvetninga; Jón Arason (2010, 29. apríl). Munnleg heimild.

Þegar húsið var virt árið 1909 var því lýst þannig:

16×10 ¾ álnir og hæð undir þak 4 ½ alin. Hæð á sperrutopp er 7 ½ alin. Það er innréttað þannig að við annan stafn þess er forstofa og tvö herbergi, sitt til hvorrar hliðar við hana. Annað þeirra er þiljað og málað og yfir þeim er loft en annað af húsinu er einn salur, alþiljaður og slegið innan á sperrur og neðan á hanabjálkabita. Hann er málaður. Húsið er klætt með vanalegum klæðningarborðum, plægðum og hefluðum. Þakið er úr 1 ¼“ borðum og þakjárn þar yfir. Í húsinu er múrpípa og tveir ofnar. Það stendur á góðum grunni.²Jón Arason (2010, 17. júlí). Tölvupóstur.

Blönduós um 1910. Templarahúsið er fyrir miðri mynd. Héraðsskjalasafn Austur Húnavatnssýslu. Mynd nr. 1057. Sótt 4. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/1057-blonduos.

„Var húsið málað röndótt rautt og hvítt og var þar allgóður samkomusalur á þeirra tíma vísu.“³Pétur Sæmundsen (1975), bls. 457. Aldrei var lagt vatn í húsið þó farið hafi verið að búa í húsinu árið 1910. Þegar Kvennaskólann á Blönduósi brann árið 1911 gistu skólameyjar í húsinu, en kvörtuðu yfir gólfkulda.⁴Jón Arason (2010, 17. júlí).

Árið áður hafði Jón A. Jónsson (1877-1914) verið skráður til heimilis í húsinu. Eftir að skólameyjar hurfu úr húsinu bjó þar Páll Friðriksson (1876-1935) smiður þar til 1913. Síðan var Hansína Þorgrímsdóttir (1847-1928) í húsinu í eitt ár og frá 1914 til 1916 bjó Klemens Þórðarson (1888-1961) þar. Að síðustu bjó Kristján Jónsson smiður í húsinu til 1917, en síðasta árið sem húsið stóð bjó enginn í því.⁵Héraðsskjalasafn Austur-Húnavatnssýslu. Templarahúsið á Blönduósi / Aðalgata 3. Sótt 4. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/templarahusid-blonduosi.

Árið 1917 keypti Lárus Jón Ólafsson (1889-1972) smiður húsið. Hann reif það árð eftir og seldi Sláturfélagi Austur-Húnvetninga timbrið úr því og var það notað til að stækka sláturhúsið. Síðustu fjögur árin hafði verið búið í húsinu en fram að þeim tíma hafði húsið verið helsta samkomuhús Blöndu­ósinga.⁶Teiknistofa Guðrúnar Jónsdóttur (2015). Húsakönnun á Blönduósi 2015, bls. 30; Pétur Sæmundsen (1975), bls. 456-457; Jón Arason (2010, 29. apríl).

Ekki er vitað hvar húsið stóð á Akureyri, en gera má ráð fyrir að húsið hafi verið komið talsvert til ára sinna þegar það var flutt, bæði vegna þess að væntanlega hefur stúkan ekki haft ráð á að kaupa mjög dýrt hús og það var rifið eftir einungis 11 ára notkun á Blönduósi. En viðir hússins voru þó ekki það slæmir að nýta mátti eitthvað af þeim aftur.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 4. október, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Pétur Sæmundsen (1975). Blönduós. Drög að sögu fram um 1940, bls. 456-457. Í Sigurður Líndal og Stefán Á. Jónsson (ritstjórar), Húnaþing I, bls. 420-473. [Akureyri:] Búnaðarsamband Austur-Húnvetninga; Jón Arason (2010, 29. apríl). Munnleg heimild.
• 2
  Jón Arason (2010, 17. júlí). Tölvupóstur.
• 3
  Pétur Sæmundsen (1975), bls. 457.
• 4
  Jón Arason (2010, 17. júlí).
• 5
  Héraðsskjalasafn Austur-Húnavatnssýslu. Templarahúsið á Blönduósi / Aðalgata 3. Sótt 4. október 2024 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/templarahusid-blonduosi.
• 6
  Teiknistofa Guðrúnar Jónsdóttur (2015). Húsakönnun á Blönduósi 2015, bls. 30; Pétur Sæmundsen (1975), bls. 456-457; Jón Arason (2010, 29. apríl).