Tangagata 14, Ísafirði

Þegar gengið er eftir Tangagötunni á Ísafirði (júlí 2023) vekur húsið númer 14 eftirtekt fyrir gott viðhald og snyrtimennsku. Svalir með útskornum spyrnustoðum setja svip sinn á húsið. Húsið hefur ekki alltaf staðið hér, því árið 1993 var það flutt frá Brunngötu 21.¹Tæknideild Ísafjarðarbæjar (2020, 20. ágúst). Tölvupóstur.

Í húsakönnun sem gerð var í gamla bænum á Eyrinni á Ísafirði árið 2022 kemur fram að fyrsti eigandi hússins hafi verið Jón Pálsson skipstjóri. Einnig segir um húsið:

Húsið stóð áður við Brunngötu 21. Samkvæmt virðingu frá 1905 var húsið 14×10 álnir, tvílyft og trébinding. Steyptur kjallari undir öllu húsinu. Í gjörðabók byggingarnefndar í september 1904 er Jóni Pálssyni skipstjóra heimilað að byggja á Tangstúni 14×10 álna hús og skúr.
Árið 1973 var það í eigu Ísafjarðarbæjar og ekki vel við haldið.
Húsið var flutt á núverandi stað árið 1993.
Byggt var við það bíslag og sólstofa árið 1994.
Ekki er fleira að finna í skjölum byggingarfulltrúa um húsið.²Bragi Bergsson, Herborg Árnadóttir og Jóna Símonía Bjarnadóttir (2022). Ísafjörður – Neðstikaupstaður og gamli bærinn á Eyrinni. Húsakönnun.

Það voru hjónin Símonía Kristjánsdóttir (1860-1943) og Jón Pálsson (1859-1923) sem byggðu húsið, Þau gengu í hjónaband árið 1887. Þau byrjuðu búskap á Álftamýri í Arnarfirði, fluttu síðan til Hnífsdals, þaðan sem Jón stundaði sjómennsku og loks til Ísafjarðar þegar hús þeirra var tilbúið. Jón og Símonía eiguðust fimm börn. Tvær dætur dóu í æsku og eina dóttur misstu þau þegar hún var 24 ára gömul.³Frú Símonía Kristjánsdóttir áttræð (1940, 30. mars). Vesturland, 17. árg., 13. tbl., bls. 38. Jón nam siglingafræði og gerðist skipstjóri um þrítugt og var það til dauðadags.⁴Brynleifur Tobiasson (1944). Hver er maðurinn, Íslendingaævir I, bls. 394. Reykjavík: Fagurskinna.

Húsið var lengi bústaður skólastjóra Barnaskólans á Ísafirði,⁵Gísli Sigurðsson (2000, 23. desember). Fjársjóður gamalla húsa á Ísafirði. Lesbók Morgunblaðsins, 75. árg., bls. 10-11. enda stóð húsið í nágrenni við Barnaskólann.

Árið 1993 auglýsti Ísafjarðarbær húseignina að Brunngötu 21 til sölu til flutnings á lóð að horni Brunngötu og Þvergötu. Húsið var sagt tvílyft, bárujárnsklætt timbur með kjallara, samtals 377 fermetrar að stærð.⁶Hús til sölu (1993, 23. júní). Bæjarins besta, 10. árg., 25. tbl., bls. 5. Líklega hefur húsið verið fyrir þegar nýi barnaskólinn var reistur.

Það var Páll Kristjánsson húsasmíðameistari sem keypti húsið.

„Ég undirbjó flutninginn vel, var búinn að tjakka húsið upp og brjóta grunninn að miklu leyti frá því. Eftir að hafa lyft húsinu með tjökkum, setti ég stálplötur undir það og hélt því þannig álofti. Við töldum húsið vera um 20 til 25 tonn að þyngd en raunin var um 40 tonn og þess vegna reyndist okkur heldur erfiðara um vik en við var búist þegar aðgerðir hófust loks á laugardaginn,” sagði Páll Kristjánsson. …
Páll og eiginkona hans hófust handa við frágang í grunninum á nýja staðnum klukkan sex að morgni laugardags og þremur tímum síðar setti hann burðarbitana undir húsið í Brunngötunni. Eftir hádegi mættu kranabílar frá Ísafjarðarhöfn og Byggingarþjónustu Jóns Friðgeirs Einarssonar á staðinn og stór hópur fólks, börn sem fullorðnir, fylgdist spenntur með því þegar húsið lyftist af grunninum um fjögur leytið. Treglega gekk í fyrstu að hífa húsið en með nokkrum tilfæringum tókst það loks umkvöldmatartímann.
„Burðarbíll frá Vegagerð ríkisins ók með húsið niður Brunngötu, bakkaði inn Skipagötuna og upp Tangagötuna öfuga. Stundum var svo þröngt um húsið að flutningsmennirnir þurftu að skáskjóta því um göturnar.
Þegar á leiðarenda var komið, hafði kranabíllinn ekki afl til að lyfta húsinu af bílnum og við fengum því hjálp tveggja lyftara frá Eimskip og Samskip auk gröfu Barða Önundarsonar og þessir þrír aðilar náðu að lyfta húsinu til móts við kranabílinn,
nokkra sentimetra í einu. Við höfðum þetta á þolinmæðinni.“⁷Skólastjórahúsið flutt um hálfan kílómeter (1994, 22. júní). Bæjarins besta, 11. árg., 25. tbl., bls. 9.

Í júlí 1995 gaf byggingafulltrúi Ísafjarðar eftirfarandi umsögn um húsið:

Eftirtaldar endurbætur hafa verið gerðar á húsinu á núverandi stað: Lokið er við uppsteypu á kjallara og stigahúsi. Allir útveggir hússins hafa verið einangraðir að innan og klæddir með spónaplötum. Öll milligólf hafa verið rétt af, einangruð og klædd með spónaplötum. Allar rafmagnslagnir hafa verið endurnýjaðar sem og allar lagnir hússins.⁸Byggingafulltrúi Ísafjarðar, dags. 13. júlí 1995. Varðandi endurbætur á húseigninni að Tangagötu 14, Ísafirði.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 22. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Tæknideild Ísafjarðarbæjar (2020, 20. ágúst). Tölvupóstur.
• 2
  Bragi Bergsson, Herborg Árnadóttir og Jóna Símonía Bjarnadóttir (2022). Ísafjörður – Neðstikaupstaður og gamli bærinn á Eyrinni. Húsakönnun.
• 3
  Frú Símonía Kristjánsdóttir áttræð (1940, 30. mars). Vesturland, 17. árg., 13. tbl., bls. 38.
• 4
  Brynleifur Tobiasson (1944). Hver er maðurinn, Íslendingaævir I, bls. 394. Reykjavík: Fagurskinna.
• 5
  Gísli Sigurðsson (2000, 23. desember). Fjársjóður gamalla húsa á Ísafirði. Lesbók Morgunblaðsins, 75. árg., bls. 10-11.
• 6
  Hús til sölu (1993, 23. júní). Bæjarins besta, 10. árg., 25. tbl., bls. 5.
• 7
  Skólastjórahúsið flutt um hálfan kílómeter (1994, 22. júní). Bæjarins besta, 11. árg., 25. tbl., bls. 9.
• 8
  Byggingafulltrúi Ísafjarðar, dags. 13. júlí 1995. Varðandi endurbætur á húseigninni að Tangagötu 14, Ísafirði.