Suðurgata 11, Hafnarfirði

Þegar byggja átti safnaðarheimili við Hafnarfjarðarkirkju og tónlistarskóla þurfti að færa húsið sem þá var númer 8 við Suðurgötu, Sýslumannshúsið, um set. Í september 1992 var það flutt upp fyrir Suðurgötuna á lóðina númer 11, svo ekki fór það langt. Þar hafði verið byggður nýr grunnur undir húsið.¹Gamla sýslumannshúsið flutt yfir Suðurgötuna (1992, 29. september). Morgunblaðið, 79. árg., 221. tbl., bls. 25.

Í húsakönnun sem gerð var árið 2013 og náði til Suðurbæjarins í Hafnarfirði kemur fram að húsið var byggt árið 1886 og fyrsti eigandi þess hafi verið Franz Siemsen sýslumaður.²Húsakönnun Suðurbær (2013), bls. 14-15.

Franz Siemsen (1855-1925) tók lögfræðipróf í Kaupmannahöfn árið 1881. Árið 1886 fékk hann sýslumannsembættið  í Gullbringu- og Kjósarsýslu með búsetu í Hafnarfirði og var fyrsti sýslumaðurinn sem bjó í eigin húsi. Kona hans var Þórunn Árnadóttir (1866-1943) og eignuðust þau fjögur börn.

Næsti sýslumaður var Páll Einarsson (1868-1954) sem flutti í húsið 1899 og bjó þar á meðan hann gegndi sýslumannsembættinu í Gullbringu- og Kjósarsýslu eða til ársins 1908. Kona hans var Sigríður Árnadóttir (f. 1872). Hún lést í janúar 1905, en árið 1911 kvæntist Páll Sigríði Ziemsen (1889-1970), dóttur Franz sýslumanns, sem bjó áður í húsinu.

Árið 1908 bjó Magnús Sigurðsson (1880-1947) bæjarstjóri og sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu nokkra mánuði í húsinu ásamt konu sinni Ástríði Stephensen (1884-1933).³Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember). Sýslumannshúsið í Hafnarfirði. Dagur – Tíminn, 79. og 80. árg., 225. tbl., Íslendingaþættir, bls. II.

Jón Hermannsson frá Velli í Rangárvallasýslu var með embætti sýslumanns seinni hluta ársins 1908 og bjó þann tíma í húsinu. Næstur kom í húsið Magnús Jónsson [1865-1948], sem var skipaður sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu og bæjarstjóri í Hafnarfirði 20. desember 1908 og gegndi því embætti til ársins 1934. … Magnús þótti ákaflega duglegur og gekk í hvaða störf sem var. Hann stundaði búskap ásamt sýslumannsstörfunum, eins og fyrirrennarar hans gerðu. Hann þótti ganga hraustlega að allri vinnu og til þess var tekið hvað hann var góður sláttumaður. Eftir að hann flutti úr húsinu var það tekið undir skrifstofur og lögreglustöð.
Á fyrstu tugum aldarinnar ferðuðust sýslumenn á hestum og áttu þá margir hverjir nokkra gæðinga. Sýslumenn Gullbringu- og Kjósarsýslu heyjuðu túnið við Sýslumannshúsið til fóðurs handa hestum sínum.⁴Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember).

Árið 1944 var byggt tveggja hæða hús úr steinsteypu við norðurgafl hússins og var innangengt á milli húsanna. Í viðbyggingunni var lögregluvarðstofa, dómsalur og átta fangaklefar.

Í sýslumannshúsinu voru sýsluskrifstofur og íbúð á efri hæðinni. í þeirri íbúð bjó Guðmundur Breiðdal húsvörður, sem einnig vann við innheimtu fyrir sýslumannsembættið. Sýslumannshúsið var byggt af bindingi, múruðum með múrsteinum, og byggt að danskri fyrirmynd. Það var með stórum kvistum á þakhæð. í mörg ár hafði Sveinn Björnsson, yfirrannsóknarlögreglumaður og listmálari, skrifstofu sína í herberginu með suðurkvistinum. Þaðan var mikið og gott útsýni yfir höfnina. Sýslumannsembættið var þarna til húsa til ársins 1967, er það flutti á Strandgötu og síðan í Bæjarhraun.
Eftir að sýsluskrifstofurnar fóru úr húsinu kom þangað Bifreiðaeftirlit ríkisins og var til ársins 1984.
Þegar húsið var flutt yfir götuna var það sett á háan steinkjallara, en að öðru leyti heldur það sínu upprunalega útliti, nema búið er að járnklæða það. Áður var það með timburklæðningu á veggjum og járni á þaki. í kjallara hússins eru tvær litlar íbúðir.⁵Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember).

Árið 1995, árið áður en Freyja Jónsdóttir skrifaði greinina um húsið, sem vitnað er í hér að ofan, sagði Morgunblaðið frá því að gamla sýslumannshúsið í Hafnarfirði væri til sölu. Þá er húsinu líst þannig:

Hæð og kjallari eru að grunnfleti 111 ferm. en risið 95 ferm. Alls er húsið því 317 ferm. …
Húsið er selt með það fyrir augum, að það verði notað sem íbúðarhúsnæði, en þá vantar alveg eldhúsinnréttingu, bað og þvottahús. Lagnir fyrir slíku eru samt fyrir hendi. Húsið gæti líka hentað sem skrifstofuhúsnæði eða sjúkrahótel fyrir þá, sem þurfa á eftirmeðferð að halda, þar sem herbergin eru það mörg.
Í kjallaranum eru þrjú herbergi, þar af eitt, sem er það stórt, að vel má nota það sem góðan fundarsal. Í kjallaranum eru ennfremur tvær snyrtingar og geymsla. Á miðhæðinni eru tvö samliggjandi, stór herbergi og auk þess þrjú minni herbergi, eldhúskrókur, snyrting og geymsla auk anddyris með stiga upp í risið. Í anddyrinu er einnig herbergi, sem er ætlað fyrir þvottahús. í risi eru svo þrjú stór herbergi auk baðherbergis og geymslur undir súð.⁶Gamla sýslumannshúsið í Hafnarfirði við Suðurgötu til sölu (1995, 5. maí). Morgunblaðið, 82. árg., blað D, bls. 2.

Franz Siemsen sýslumaður var með fyrstu mönnum til að gróðursetja tré í Hafnarfirði. Árið 1887 er talið að hann hafi gróðursett reyniviðartré við suðurgafl hússins.

Bifreiðaeftirlitið var í suðurhluta Sýslumannshússins um árabil en þegar bílastæði var útbúið við húsið voru trén flutt á Sýslumannstúnið norðan við húsið og sunnan við Hafnarfjarðarkirkju. Þar var útbúinn skrúðgarður með trjágróðri og blómabeðum ásamt grasflötum. Göngustígur var lagður skáhalt í gegnum garðinn og þar var komið fyrir bekkjum þannig að fólk gat sest þar niður á góðviðrisdögum og notið þess sem garðurinn hafði upp á að bjóða. Á Sýslumannstúninu var brjóstmynd af Þórði Edilonssyni lækni sem fimm hafnfirskar konur fengu Ríkarð Jónsson til að gera og var upphaflega á Thorsplani en seinna á Sýslumannstúninu. Styttan er núna við Heilsugæslustöðina á Sólvangi.
Þegar fyrsta skóflustunga var tekin að safnaðarheimilinu Strandbergi og Tónlistarskóla Hafnarfjarðar haustið 1992 var Sýslumannstúninu fórnað og enginn virðist vita nákvæmlega hvað varð um trén sem þar höfðu verið gróðursett.⁷Skógræktarfélag Hafnarfjarðar. Sýslumannstrén (2012, 5. apríl). Sótt 17. apríl 2024 af https://skoghf.is/syslumannstren/

Sýslumannshúsið sett á nýjan grunn á Suðurgötu 11. Heimild: Gamla sýslumannshúsið flutt yfir Suðurgötuna (1992, 29. september). Morgunblaðið, 79. árg., 221. tbl., bls. 25.

Suðurgata 11 komin á nýjan grunn. Sarpur. Menningarsögulegt gagnasafn. Sótt 6. maí 2024 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=1600009.

Leitarorð: Hafnarfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 6. maí, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Gamla sýslumannshúsið flutt yfir Suðurgötuna (1992, 29. september). Morgunblaðið, 79. árg., 221. tbl., bls. 25.
• 2
  Húsakönnun Suðurbær (2013), bls. 14-15.
• 3
  Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember). Sýslumannshúsið í Hafnarfirði. Dagur – Tíminn, 79. og 80. árg., 225. tbl., Íslendingaþættir, bls. II.
• 4
  Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember).
• 5
  Freyja Jónsdóttir (1996, 23. nóvember).
• 6
  Gamla sýslumannshúsið í Hafnarfirði við Suðurgötu til sölu (1995, 5. maí). Morgunblaðið, 82. árg., blað D, bls. 2.
• 7
  Skógræktarfélag Hafnarfjarðar. Sýslumannstrén (2012, 5. apríl). Sótt 17. apríl 2024 af https://skoghf.is/syslumannstren/