Strandgata 96, Randulffssjóhús, Eskifirði

Heiti: Randulffssjóhús - Klausenssjóhús

Byggingarár: 1882

Upphafleg notkun: Sjóhús (geymsluhús, vinnustaður og verbúð)

Fyrsti eigandi: Peter Randulff, norskur síldveiðiskipstjóri ?

Aðrir eigendur:

?: Bræðurnir Torger og Friðrik Klausen

Upphafleg staðsetning: Hrúteyri við Reyðarfjörð

Flutt: 1890 að Strandgötu 96, Eskifirði

Saga:

Allt bendir til að hús þetta hafi verið flutt tilsniðið til landsins frá Noregi árið 1882 og reist á Hrúteyri við Reyðarfjörð, en það síðan flutt á núverandi stað, Strandgötu 96 á Eskifirði, árið 1890. Talið er að Peter Randulff, norskur skipstjóri sem stundaði síldveiðar hér við land, hafi byggt húsið. Húsið var hluti af síldarbækistöð og enn í dag má sjá hversu vel það hefur þjónað þeirri starfsemi sem síldveiðum fylgdi, sem veiðarfærageymsla, vinnustaður og verbúð.¹

[Randulff] fékk borgarabréf sem kaupmaður á Hrúteyri árið 1887 og þar byggði hann íbúðarhús 1890 og stækkaði það 1895. Á því ári byggði hann þarna einnig nýtt síldarhús. Randulff hafði mikið umleikis um skeið því að auk verslunarinnar stundaði hann síldveiðar, oft í félagi við Klausen á Eskifirði, og hafði skip sem hét Hrúteyri í förum milli Noregs og Íslands. Í tíð Randulffs á Hrúteyri byggðist þar upp vísir að þorpi og í manntali frá 1901 er getið um að þar hafi verið fjögur íbúðarhús.²

Upp úr aldamótunum flutti Randulff sig um set og kom sér upp aðstöðu á Eskifirði árið 1902. Ekki er alveg ljóst hvort hann hafi keypt umrætt hús um svipað leyti eða flutt með sér frá Hrúteyri.³

Húsinu er lýst þannig á vefsíðu Minjastofnunar Íslands:

Randulfssjóhús er einlyft timburhús með risþaki. Við bakstafn er einlyft skúrbygging með skúrþaki og valma upp af hliðum. Sjóhúsið stendur niðri í flæðarmáli og snýr suðurstafni að sjó. Meðfram vesturhlið þess, við framstafn og út frá miðjum stafninum, er staurabryggja. Hlaðinn sökkull er undir hliðum hússins en það stendur að öðru leyti á staurum og fellur sjór inn undir mestan hluta þess. Veggir eru klæddir vatnsklæðningu og frá þeim gengið með hornborðum og vindskeiðum. Skúrviðbygging er klædd slagþili og þök eru bárujárnsklædd. Á framstafni hússins eru tvennar breiðar dyr með rennihurðum, fyrir ofan þær á gaflhlaði eru tveir samlægir sex rúðu gluggar með miðpósti og gluggi með þriggja rúðu ramma hvorum megin þeirra. Efst er trékefli og lúga með hlera fyrir. Þriggja rúðu gluggi er á vesturhlið og dyr með rennihurð, tveir þriggja rúðu gluggar eru á gaflhlaði að norðanverðu, einn á austurhlið ásamt sex rúðu glugga. Gluggi með hlera fyrir er á þremur hliðum skúrs og vængjahurðir eru á vesturhlið og norðurhlið.

Á jarðhæð hússins eru þrjár stoðaraðir undir ásum eftir endilöngu húsi. Þiljað er með láréttum borðum á miðröðina og húsinu skipt í tvennt; í vestur- og austurhluta. Í vesturhluta við framgafl er stigi og á norðurgafli eru stórar dyr með þremur hurðarflekum fyrir að skúrviðbyggingu. Í austurhluta er stigi upp á loft og dyr á norðurgafli að skúrnum. Tvær lúgur eru á gólfi í hvorum hluta hússins, veggir eru óklæddir að innan og yfir er loft á bitum. Á efri hæð í suðurenda er súðargeymsla vestan megin upp af stiga, verbúð fyrir miðjum gafli og súðarherbergi inn af austan megin. Geymsluloft er í norðurhluta hússins, lítið afþiljað herbergi við norðurgafl að vestanverðu og opið upp á loft fyrir ofan verbúð í suðurenda. Veggir í verbúð eru klæddir láréttum sléttum panelborðum og súðarherbergi er klætt strikuðum og sléttum panelborðum og loft í herbergjunum eru panelklædd. Herbergi við norðurgafl er klætt sléttum panelborðum og loft er panelklætt. Að öðru leyti eru veggir og súð hússins óklædd að innan. Í súð hússins er reisifjöl ofan á þakásum sem liggja stafna á milli ofan á stoðum. Skúrveggir eru klæddir láréttum borðum og súð er borðaklædd á sperrur. Húsið er ómálað að innan.⁴

Árið 1980 eignaðist Sjóminjasafn Austurlands hluta hússins og síðan það allt árið 1994.⁵ Þar er nú rekin ýmis starfsemi í samvinnu safnsins og aðila í ferðaþjónustu.

Í júní 1984 mældi Þorsteinn Gunnarsson húsið upp. Hér má sjá uppmælingateikningu af útliti stafna:

Uppmælingateikning Þorsteins Gunnarssonar arkitekts frá 1984. Afrit varðveitt í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.

Friðlýsing:

Ytra borð hússins var friðað 15. desember 1999 samkvæmt 1. mgr. 35. gr. þjóðminjalaga nr. 88/1989, sem kveður á um að menntamálaráðherra geti ákveðið friðun húss að fenginni tillögu Húsafriðunarnefndar.⁶

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 13. desember, 2023

Heimildaskrá

1
Randulffssjóhús, Eskifirði, verknr. 2115 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands; Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús. Randulffssjóhús, Eskifirði, https://www.minjastofnun.is/is/byggingararfur/fridlyst-hus-og-mannvirki/randulffssjohus-eskifirdi; Þorsteinn Gunnarsson (1985). Randúlffs-sjóhús, Eskifirði. Greinargerð. Verknr. 2115 í gagnasafni Minjastofnunar Íslands.
2
Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (ritstjórar) (2007). Síldarstaðir á 19. öld, bls. 153-154. Í Silfur hafsins. Gull Íslands. Síldarsaga Íslendinga. 1. bindi, bls. 117-196. Reykjavík: Nesútgáfan.
3
Hreinn Ragnarsson og Steinar J. Lúðvíksson (2007), bls. 154.
4
Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús. Randulffssjóhús, Eskifirði.
5
Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús. Randulffssjóhús, Eskifirði.
6
Minjastofnun Íslands (ódags.). Friðlýst hús. Randulffssjóhús, Eskifirði; Þjóðminjalög nr. 88/1989.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 13. desember, 2023