Starhagi 1, Reykjavík

Um húsið sem nú stendur við Starhaga 1 í Reykjavík segir á vef Minjaverndar hf.:

Húsið var upphaflega reist fram við götu að Laugavegi 36 árið 1896 af Guðmundi Einarssyni.  Hann átti húsið einungis í um tvö ár, því 1898 seldi hann Torfhildi Þ. Hólm rithöfundi húsið. Torfhildur fékk skáldastyrk frá Alþingi á sínum tíma og náði að lifa af ritstörfum, einna fyrst rithöfunda hér á landi. Í húsinu skrifaði hún sínar sögulegu skáldsögur, m.a. um biskupana Jón Vídalín og Brynjólf Sveinsson. Torfhildur gaf einnig út ársritið Draupni og mánaðarblaðið Dvöl.
Bakararnir Guðmundur Ólafsson [1892-1950] og Stefán Sandholt [1886-1953] voru orðnir eigendur hússins árið 1925 og þeir reisa sína byggingu fram við götu 1936. Fyrir þá framkvæmd var gamla húsið flutt inn á bakhluta lóðarinnar og lyft þar upp á steypta hæð. Þar kúrði það  og hýsti lager bakaríisins fram til 2015 en þá hafði verið heimilað að byggja hotel inn á bakhluta lóðarinnar og húsið var fyrir við þá framkvæmd. Það var þá komið í mjög bágborið ástand og hafði ekki verið nýtt um árafjöld.
Reykjavíkurborg og Minjavernd gerðu með sér samkomulag 2015. Minjavernd tók að sér að flytja húsið og endurgera það á lóð sem Reykjavíkurborg skyldi leggja til. Nokkurn tíma tók að finna húsinu framtíðarstað og ljúka skipulagi hluta. Skoðaðar voru staðsetningar í Þingholtum, í Grjótaþorpi og að Seljavegi 1 en árið 2019  var húsinu endanlega varlinn framtíðarstaður að Starhaga 1. Húsinu var við það breytt  lítillega og settar við það viðbyggingar við báðar hliðar þess. Aðalhönnuðir voru Argos ehf arkitektastofa. Það var selt á byggingarstigi.¹Minjavernd. Verkefni. Starhagi 1. Sótt 4. ágúst 2024 af https://www.minjavernd.is/is/verkefni/starhagi-1.

Í fyrstu brunavirðingu hússins í september 1896 kemur fram að húsið var byggt úr bindingi, klætt að utan með borðum og járni og járn var einnig á þakinu. Niðri í húsinu voru 3 herbergi auk eldhúss og var þetta allt þiljað. Auk þess voru tvö herbergjanna og eldhúsið málað. Þar var 1 ofn og eldavél. Uppi voru einnig þrjú þiljuð og máluð herbergi og eldhús, þar sem voru 2 tvær litlar eldavélar og einn ofn. Kjallari var undir öllu húsinu. Flatarmál hússins voru tæplega 29 fermetrar.²Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 424.

Þegar Torfhildur Hólm keypti húsið við Laugaveg árið 1898 hafði ýmislegt drifið á daga hennar. Hún fæddist í Suðursveit árið 1845, en flutti til Reykjavíkur þegar hún var 17 ára gömul. Þar fékk hún kennslu í tungumálum, hannyrðum og teikningu.

Árið 1866 sigldi hún til Kaupmannahafnar til frekara náms í tungumálum og hannyrðum. Þegar Torfhildur sneri aftur heim starfaði hún um stund sem einkakennari en fluttist síðan aftur í Suðursveit.
1872 flutti hún ásamt systur og mági á Skagaströnd. Þar kynntist hún Jakobi Hólm sem hún giftist árið 1874. Hjónabandið varði þó stutt því ári síðar lést Jakob og var Torfhildur einhleyp og barnlaus eftir það.
Rúmlega þrítug flutti Torfhildur vestan hafs [svo] og bjó þar í þrettán ár. Í vesturheimi sinnti hún einkum ritstörfum og skrásetti þjóðsögur og sagnir sem hún safnaði meðal íslensku landnemanna.³Skáld.is. Torfhildur Þorsteinsdóttir Hólm. Sótt 4. ágúst 2024 af https://skald.is/skaldatal/319-torfhildur-thorsteinsdottir-holm.

Torfhildur flutti úr húsinu við Laugaveg árið 1910, en átti húsið talsvert lengur. Hún lést úr spænsku veikinni í nóvember 1918.[4]⁴Skáld.is. Torfhildur Þorsteinsdóttir Hólm; Árbæjarsafn á Facebook (2022, 11. febrúar).

Í skýrslunni Laugavegur sem göngugata 2. áfangi. Fornleifaskrá segir m.a. um húsið:

Árið 1899 er byggður inngönguskúr við suðurhlið hússins. Hann er 5,6×1,4×2,4 m. að stærð. Árið 1925 er húsið fært á baklóðina og um leið aukið og endurbætt. Þá er á suðurhliðinni eldvarnarveggur úr steinsteypu, annars er húsið úr timbri og járnklætt. Nýr kjallari er undir öllu húsinu. Inngönguskúrinn var ekki endurbyggður á nýja staðnum. Stærð hússins 5,6 x 5,1 x 3,2 m. Húsið er óbreytt skv. virðingu árið 1934 en er þá kallað geymsluhús.“⁵Anna Lísa Guðmundsdóttir (2021). Laugavegur sem göngugata 2. áfangi. Fornleifaskrá, bls. 21. Reykjavík: Borgarsögusafn. Skýrsla nr. 210.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 4. ágúst, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Minjavernd. Verkefni. Starhagi 1. Sótt 4. ágúst 2024 af https://www.minjavernd.is/is/verkefni/starhagi-1.
• 2
  Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Brunabótavirðingar. Bók 03-07-1888 til 17-02-1900 Aðfnr. 734. Brunavirðinarnr. 424.
• 3
  Skáld.is. Torfhildur Þorsteinsdóttir Hólm. Sótt 4. ágúst 2024 af https://skald.is/skaldatal/319-torfhildur-thorsteinsdottir-holm.
• 4
  Skáld.is. Torfhildur Þorsteinsdóttir Hólm; Árbæjarsafn á Facebook (2022, 11. febrúar).
• 5
  Anna Lísa Guðmundsdóttir (2021). Laugavegur sem göngugata 2. áfangi. Fornleifaskrá, bls. 21. Reykjavík: Borgarsögusafn. Skýrsla nr. 210.