Spítalastígur 4, Hvammstanga

Árið 1906 flutti Jóhann G. Möller (1883-1926) kaupmaður sundurtekið timburhús frá Skagaströnd og reisti á Hvammstanga. Húsið var 8 x 6 metrar, portbyggt á kjallara og stóð þar sem nú er gamla frystihús Kaupfélags Vestur-Húnvetninga þar sem nú (2023) er rekið veitingahúsið Sjávarborg. Þar hafði hann bæði verslun sína og íbúð, en verslun hans mun aldrei hafa verið stór í sniðum. Jóhann Möller er sagður hafa verið „glæsimenni í sjón og hraustmenni í raun“.

Upphaflega var húsið flutt inn frá Noregi til Skagastrandar, en óvíst er hvort það var nokkurn tíma reist þar. Verið getur að þangað hafi það einungis verið flutt tilsniðið frá Noregi og síðan til Hvammstanga og sett þar niður niðri á fjörukambinum. Sjávarborg er því elsta íbúðarhúsið sem nú er uppistandandi á Hvammstanga byggt 1906. Kjallari var undir Sjávarborg meðan það hús stóð niðri á fjörukambinum en eftir flutning þaðan hefur það verið ein hæð og ris með kvisti til suður og litlu broti efst á þakinu, afbrigði af mansardþaki.¹Þórður Skúlason (2021). Hús og híbýli á Hvammstanga, bls. 104. Hvammstanga: Skriða bókaútgáfa.

Árið 1912 eða 1913 fluttist Möller kaupmaður burt frá Hvammstanga en eignir hans keypti R. P. Riis kaupmaður  og varð húsið þá íbúðarhús verslunar­stjóra Riis­verslunarinnar. Árið 1919 eignaðist Kaupfélag Vestur-Húnvetninga húsið.  Sigurður Tryggvason, verslunarmaður hjá kaupfélaginu, bjó þar um árabil. Þá var farið að kalla húsið Sjávarborg, en áður hafði það verið nefnt Möllershús eftir eiganda sínum.²Yngvi Þór Loftsson, Hermann Georg Gunnlaugsson og Jón Gauti Jónsson (2002, 7. maí). Húnaþing vestra. Aðalskipulag 2002-2014. Greinargerð, bls. 24. Kópavogi: Landmótun. Sótt 1. maí 2010 af http://www.hunathing.is/Portals/36/a%C3%B0alskipulag2.pdf; Gústav Halldórsson (1975). Hvammstangi, bls. 372-373. Í Sigurður Líndal og Stefán Á. Jónsson (ritstjórar), Húnaþing I, bls. 366-413. [Akureyri:] Búnaðarsamband Austur-Húnvetninga; Friðrik G. Olgeirsson og Steingrímur Steinþórsson (2008). Saga Hvammstanga II 1938-1998, bls. 18. [Hvammstanga:] Húnaþing vestra.

Í fasteignamati sem gert var 1916-1918 kemur eftirfarandi fram:

Íbúðarhús úr timbri, 8,5 x 12 al. hæð undir loft 3,5 al. Port 0,5 al. Á gólfi eru þrjú herbergi og gangur, herbergin pappalögð og máluð, pappi neðan á loftum í tveimur. Á lofti eru tvo herbergi, sitt í hvorum enda og gangur á milli og auk þess lítið kvistherbergi á hlið. Öll þessi herbergi máluð og pappalögð að nokkru. Utan á grind er klæðning, járnþak, brotið ris. Húsið er málað að utan. Kjallari steinlímdur er undir öllu húsinu, steinsteypt gólf, þrjú herbergi. Húsið er byggt upp úr öðru húsi fyrir 15 eða 16 árum og svo endurbætt síðan að ýmsu leyti. Er að sjá gott og ógallað. Reykháfur úr steini, tvö eldfæri.³Þórður Skúlason (2021), bls. 103.

Sjávarborg flutt á Spítalastíg 1958. Friðrik G. Olgeirsson og Steingrímur Steinþórsson (2008). Saga Hvammstanga II 1938-1998, bls. 69. [Hvammstanga:] Húnaþing vestra

Eins og fyrr segir stóð húsið fyrst niðri á fjörukambinum á Tanganum þar sem nú stendur gamla slátur- og frystihús KVH. Byrjað var á byggingu sláturhússins 1942 og um það leyti eða skömmu fyrr var Sjávarborg flutt og þá staðsett við norðvesturhornið á núverandi sölubúð KVH. Það var Jóhannes Davíðsson, á sínum H-31, Ford vörubifreið árgerð 1941, sem mjakaði húsinu spöl fyrir spöl áleiðis á áfangastaðinn og einhverju sinni þegar póstbílinn átti leið um staðinn var hann fenginn til aðstoðar.
Þegar núverandi verslunarhús KVH var byggt varð húsið aftur að víkja og árið 1958 flytur Skúli Ólafsson, þáverandi eigandi, húsið að Spítalastíg 4 og stendur það þar enn. Þá var húsið dregið með jarðýtu og önnur ýtti á eftir og næturlangt hafði það viðdvöl við húsið Svan.⁴Þórður Skúlason (2021), bls. 104.

Húsið er talið vera elsta hús sem nú stendur á Hvammstanga.⁵Friðrik G. Olgeirsson og Steingrímur Steinþórsson (2008), bls. 18.

Um 2018 var hafist handa við umfangsmiklar endurbætur á húsinu. Glöggt má sjá að vandað hefur verið til verks og aldur og andi hússins fær nú að njóta sín.

Leitarorð: Hvammstangi

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 16. nóvember, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Þórður Skúlason (2021). Hús og híbýli á Hvammstanga, bls. 104. Hvammstanga: Skriða bókaútgáfa.
• 2
  Yngvi Þór Loftsson, Hermann Georg Gunnlaugsson og Jón Gauti Jónsson (2002, 7. maí). Húnaþing vestra. Aðalskipulag 2002-2014. Greinargerð, bls. 24. Kópavogi: Landmótun. Sótt 1. maí 2010 af http://www.hunathing.is/Portals/36/a%C3%B0alskipulag2.pdf; Gústav Halldórsson (1975). Hvammstangi, bls. 372-373. Í Sigurður Líndal og Stefán Á. Jónsson (ritstjórar), Húnaþing I, bls. 366-413. [Akureyri:] Búnaðarsamband Austur-Húnvetninga; Friðrik G. Olgeirsson og Steingrímur Steinþórsson (2008). Saga Hvammstanga II 1938-1998, bls. 18. [Hvammstanga:] Húnaþing vestra.
• 3
  Þórður Skúlason (2021), bls. 103.
• 4
  Þórður Skúlason (2021), bls. 104.
• 5
  Friðrik G. Olgeirsson og Steingrímur Steinþórsson (2008), bls. 18.