Skúmsstaðir, Eyrarbakka

Talið er að verslun í landi Einarshafnar í Árnessýslu, vestan til á Eyrarbakka í Árborg, hafi verið verslunarstaður frá 12. öld.¹Sunnlenskar byggðir II. Flóinn (1981), bls. 277. Ritnefnd: Oddgeir Guðjónsson, Jón Guðmunds­son og Júlíus Jónsson. Páll Lýðsson bjó til prentunar. [Selfossi:] Búnaðarsamband Suður­lands. Verslunarstaðurinn var þó stöðugt í hættu vegna ágangs sjávar og árið 1626 var ákveðið á Stokkseyrarþingi að flytja bæi af Einarshafnarlandi austur á land Skúms­staða. Það virðist þó ekki hafa gerst fyrr en um 30 árum síðar eftir eitt „stærsta flóð sem sögur fara af“ (Háeyrarflóðið) sem olli miklum skemmdum í Einarshöfn árið 1653.²Vigfús Guðmundsson (1945). Saga Eyrarbakka. Fyrra bindi, fyrra hefti, bls. 32-33. Reykjavík: Víkingsútgáfan; Tilvitnun: Guðni Jónsson (1960). Stokkseyringa saga. Fyrra bindi, bls. 22. Reykjavík: Stokkseyringafélagið í Reykjavík. Ásamt býlinu sjálfu voru vöruskemmur verslunarinnar einnig fluttar að Skúmsstöðum sem og fjórar hjáleigur Einarshafnar.³Sunnlenskar byggðir II. Flóinn (1981), bls. 277. Biskupsstóllinn í Skálholti átti bæði Skúmsstaði og Einarshöfn.⁴Árni Magnússon og Páll Vídalín (1918-1921). Jarðabók. Annað bindi, bls. 78 og 84. Kaupmannahöfn: Hið íslenska fræðafjelag í Kaupmannahöfn.

Eins og fram kemur í skýrslu um fornleifaskráningu Skúmsstaðajarðarinnar er ekki vitað hvort átt sé við að skemmurnar hafi verið byggðar upp aftur og sömu viðir notaðir, eða hvort húsin í Einarshöfn hafi skemmst það mikið að ekki var unnt að endurbyggja þau og því hafi ný hús verið byggðar á Skúmsstöðum. Ekki er heldur vitað hversu margar skemmur voru fluttar né hvar þar voru settar niður á landi Skúmsstaða, en ljóst má vera að ekki finnast leifar þeirra í dag og á það reyndar við allar þær byggingar sem fluttar voru.⁵Margrét Hrönn Hallmundsdóttir og Guðlaug Vilbogadóttir (2015). Fornleifaskráning vegna breytinga á deiliskipulagi á Eyrarbakka.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 6. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Sunnlenskar byggðir II. Flóinn (1981), bls. 277. Ritnefnd: Oddgeir Guðjónsson, Jón Guðmunds­son og Júlíus Jónsson. Páll Lýðsson bjó til prentunar. [Selfossi:] Búnaðarsamband Suður­lands.
• 2
  Vigfús Guðmundsson (1945). Saga Eyrarbakka. Fyrra bindi, fyrra hefti, bls. 32-33. Reykjavík: Víkingsútgáfan; Tilvitnun: Guðni Jónsson (1960). Stokkseyringa saga. Fyrra bindi, bls. 22. Reykjavík: Stokkseyringafélagið í Reykjavík.
• 3
  Sunnlenskar byggðir II. Flóinn (1981), bls. 277.
• 4
  Árni Magnússon og Páll Vídalín (1918-1921). Jarðabók. Annað bindi, bls. 78 og 84. Kaupmannahöfn: Hið íslenska fræðafjelag í Kaupmannahöfn.
• 5
  Margrét Hrönn Hallmundsdóttir og Guðlaug Vilbogadóttir (2015). Fornleifaskráning vegna breytinga á deiliskipulagi á Eyrarbakka.