Skötubúð, Sellátri, Breiðafirði

Þessa ljósmynd tók Jón Ragnar Daðason af Skötubúð í janúr 2025.

Í hinum stórfróðlegu bókum Íslenzkir sjávarhættir eftir Lúðvík Kristjánsson er m.a. fjallað um verbúðir, gerð þeirra og mismun þeirra milli landshluta. Sérstakur kafli er t.d. um verbúðir á Snæfellsnesi og í Breiðafirði. Þar segir m.a. að allt torf í verbúðir í Höskuldsey hafi þurft að flytja frá landi, því hvorki mátti rista né stinga torf í eyjunni.¹Lúðvík Kristjánsson (1982). Íslenzkir sjávarhættir II, bls. 419. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs. Síðan segir:

Í Jarðabókinni [þ.e. Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, sem gerð var á árunum 1702-1714] er getið um Skötubúð, sem þá var þurrabúð í Höskuldsey, en seinna hefur orðið verbúð og var það þangað til eyjan var að hverfa úr sögunni sem útver. Sú Skötubúð, sem seinast var í Höskuldsey, var í eigu Sellátursmanna og ein reisulegasta verbúðin þar, en var rifin og byggð upp að nýju í Sellátri í sömu gerð og hún hafði seinast verið, og stóð þar fram um 1970 og bar þá enn sitt gamla nafn – Skötubúð. Timburþil var við inngang og töluvert rúm göng þegar inn var komið, eða um 1.5 m á breidd. Hurðir voru tvær og rýmið inn af göngunum rösklega 3×3.5 m. Rúmstæði var þversum fyrir gafli og eitt langsum við hvorn enda þess. Í krók aftan við rúmstæðið hægra megin var kamína og upp úr henni reykrör. Gluggi var á dyraþili og annar á gafli. Reisifjöl var á búðinni og á hana tyrft.²Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 421.

Skötubúð var rifin og endurbyggð í Sellátri (einnig skrifað Saurlátri) af Níelsi Jónssyni (1868-1923). Hann var frá Höskuldsey en hafðist við í Skötubúð á vertíðum eftir að hann tók við búi í Sellátri um aldamótin 1900 ásamt konu sinni Dagbjörtu H. Jónsdóttur (1870-1955). Þegar Níels féll frá tóku sonur hans og tengdadóttir við búinu. ³Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005). Fornleifaskráning í Stykkishólmi, ekkert bls.tal. Rannsóknaskýrslu fornleifadeildar Þjóðminjasafns Íslands IX. Endurbætt útgáfa 2005; „Mamma fullyrti við mig að amma sín hafi byrjað að fara á sjó með pabba sínum sjö eða átta ára gömul“ Lífið í Sellátri og Höskuldsey á Breiðafirði rifjað upp með Dagbjörtu Höskuldsdóttur (2021, 2. júní). Skessuhorn, 24. árg., 22. tbl., bls. 40-43; „Ég hef fulla trú að sveitarfélögin á norðanverðu Snæfellsnesi geti eflst sameinuð“ Rætt við Dagbjörtu Höskuldsdóttur um uppvöxtinn, störfin og framtíð Stykkishólms (2017, 16. ágúst). Skessuhorn, 20. árg., 33. tbl., bls. 16-17.

Það mun hafa verið haustið 1914 að sjómenn fengu langa landlegu og þá komu þeir saman í búðunum og spiluðu, kváðu rímur eða bara ræddu málin. Þá kom það í mál manna hvað verkalýðurinn bjó við bág kjör bæði í launum og aðbúnaði og eitt sinn kvað einhver upp úr með það að það þyrfti að stofna verkalýðsfélag, … Hugmyndin að stofnun Verkalýðsfélags Stykkishólms er sögð hafa vaknað í verbúðunum í Höskuldsey og ekki löngu síðar, eða í janúar árið 1915 var félagið stofnað. … Níels afi minn flutti Skötubúð svo úr Höskuldsey og í Sellátur ekki löngu síðar og þar stóð hún lengi vel.⁴Mamma fullyrti við mig að amma sín hafi byrjað að fara á sjó með pabba sínum sjö eða átta ára gömul“ Lífið í Sellátri og Höskuldsey á Breiðafirði rifjað upp með Dagbjörtu Höskuldsdóttur (2021, 2. júní), bls. 42.

Árið 1985 gerði Ágúst Ólafur Georgsson fornleifaskráningu í Sellátri, sem fór í eyði 1961.⁵Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 442. Í skráningarskýrslunni segir um Skötubúð:

Nr. 164 Geymsla / Skötubúð.
Suðaustanverð eyjan ofan aðallendingarinnar.
Lýsing: Innanmál um 4 x 2,5 x 1,2 m. Veggjaþykkt um 1,5 m. Dyr á SV-hlið, br. um 2 m. Kampar hlaðnir framan við þær, sitt til hvorrar handar, og mynda eins og fordyri um 3 x 2 m. Hús þetta heitir Skötubúð og var notað sem geymsla fyrir veiðarfæri o.fl. Byggt úr torfi og grjóti.⁶Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005).

Heimildamenn Ágústar sögðu að loft fordyrisins hafi verið klætt með hrísi og tyrft ofan á.⁷Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005).

Hörður Kristjánsson húsasmíðameistari mældi og teiknaði upp Skötubúð áður en hún féll 1972.⁸Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 442.

Leitarorð: Breiðafjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 3. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Lúðvík Kristjánsson (1982). Íslenzkir sjávarhættir II, bls. 419. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
• 2
  Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 421.
• 3
  Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005). Fornleifaskráning í Stykkishólmi, ekkert bls.tal. Rannsóknaskýrslu fornleifadeildar Þjóðminjasafns Íslands IX. Endurbætt útgáfa 2005; „Mamma fullyrti við mig að amma sín hafi byrjað að fara á sjó með pabba sínum sjö eða átta ára gömul“ Lífið í Sellátri og Höskuldsey á Breiðafirði rifjað upp með Dagbjörtu Höskuldsdóttur (2021, 2. júní). Skessuhorn, 24. árg., 22. tbl., bls. 40-43; „Ég hef fulla trú að sveitarfélögin á norðanverðu Snæfellsnesi geti eflst sameinuð“ Rætt við Dagbjörtu Höskuldsdóttur um uppvöxtinn, störfin og framtíð Stykkishólms (2017, 16. ágúst). Skessuhorn, 20. árg., 33. tbl., bls. 16-17.
• 4
  Mamma fullyrti við mig að amma sín hafi byrjað að fara á sjó með pabba sínum sjö eða átta ára gömul“ Lífið í Sellátri og Höskuldsey á Breiðafirði rifjað upp með Dagbjörtu Höskuldsdóttur (2021, 2. júní), bls. 42.
• 5
  Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 442.
• 6
  Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005).
• 7
  Ágúst Ólafur Georgsson (1987/2005).
• 8
  Lúðvík Kristjánsson (1982), bls. 442.