Skipasund 90, Reykjavík

Heiti: Sólheimar - Málleysingjaskólinn - Daufdumbraskólinn - Heyrnleysingjaskólinn - Skóli heyrnarlausra - Málleysingjaskólinn - Daufdumbraskólinn

Byggingarár: 1905

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Aage Lauritz Petersen og Guðbjörg Jónína Petersen

Aðrir eigendur:

1919: Heyrnleysingjaskólinn

1954: Sveinn Einarsson og Steinvör Gísladóttir – Lúðvík Einarsson

Upphafleg staðsetning: Stakkholt 3 (áður Laugavegur 108), Reykjavík

Flutt: 1953 að Skipasundi 90, Reykjavík

Skipasund 90, Reykjavík. Hluti teikningar G. Andrjessonar og Ól. Guttormssonar, dags. í mars 1954. Sótt 28. maí 2025 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb/archives/5000-A%C3%B0aluppdr%C3%A6ttir/?q=%22Skipasund%2090%22.

Skipasund 90, Reykjavík, í júlí 2022. Ljósm.: Ja.is.

Saga:

Elsta teikning á teikningavef Reykjavíkurborgar af húsinu sem nú stendur við Skipasund 90 í Reykjavík er frá því í mars 1953. Þar segir að húsið sé endurbygging á hluta af Málleysingjaskólanum. Í byggðakönnun sem gerð var í Laugardal í Reykjavík, árið 2013, kemur fram að húsið við Skipasund 90 hafi verið reist árið 1905 og verið hluti Heyrnleysingjaskólans við Stakkholt.¹

Heyrnleysingjaskólinn eða Skóli heyrnarlausra (áður Málleysingjaskólinn eða Daufdumbraskólinn) eignaðist húsið Sólheima við Laugaveg 108 árið 1919 en seinna var skólinn skráður við Stakkholt 3 í Reykjavík.²

Húsið Sólheimar var byggt árið 1905 af A. L. Petersen (líklega Aage Lauritz Petersen verkfræðingi). Húsið var einlyft timburhús með skáþaki og inngönguskúr. Allt húsið, bæði þak og veggir, var klætt járni. Við austurgaflinn á húsinu var inngönguskúr og í honum var fjós, hænsnahús og salerni.³

Í manntali sem tekið var árið 1906 bjó Aage Lauritz Petersen (1879-1959) í húsinu ásamt eiginkonu sinni Guðbjörgu Jónínu Gísladóttur Petersen (1880-1969), þremur börnum þeirra og vinnukonu.⁴ Petersen var ráðinn fyrsti heilbrigðisfulltrúinn í Reykjavík árið 1905 en hætti því starfi árið 1908 og flutti til Vestmannaeyja með konu sinni. Þau slitu síðar samvistum.⁵

Ekki er vitað hverjir bjuggu í Sólheimum þangað til Heyrnleysingjaskólinn eignaðist húsið árið 1919.

Árið 1926 var byggt steinhús fyrir Heyrnleysingjaskólann, eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar húsameistara ríkisins, sem var áfast gamla timburhúsinu. Þegar byggt var við það steinhús árið 1952, eftir teikningum Sigvalda Thordarson, þurfti gamla timburhúsið á víkja og var það þá, eða hluti þess, fluttur inn í Skipasund 90.⁶

Árið 1948, áður en gamla timburhúsið var rifið, var þetta skrifað um húsakynni skólans:

Málleysingjaskólinn … er í tveimur sambyggðum húsum, sem standa andspænis Hampiðjunni. Þetta eru þrifaleg hús, en ekki svipmikil, sýnilega bygð á þeim tímum þegar fáir gerðu stærri kröfur til skólahúsa, en að þau hefðu sæmilegt þak og sæmilega útveggi og sæmilega traust gólf fyrir barnsfæturna. Húsin eru þokkaleg að sjá og meira ekki, en þau eru hrein, og þar er góð stjórn og þau eru miðstöð málleysingjafræðslunnar á Íslandi, skóli og heimili nítján mállausra barna víðsvegar af landinu.⁷

Í manntali sem tekið var árið 1954 kemur fram að í Skipasundi 90 búa hjónin Sveinn Einarsson (1892-1969) og Steinvör Gísladóttir (1896-1969) og Lúðvík yngsti bróðir Sveins. Þeir Sveinn og Lúðvík voru mjög samrýmdir og hélt Lúðvík heimili með þeim hjónum. Þau fluttu öll frá Patreksfirði árið 1953 og þau Sveinn og Steinvör bjuggu í Skipasundinu þar til þau létust. Sveinn vann alla tíð við rafvirkjun og vann Lúðvík með honum seinustu árin fyrir vestan.⁸ „Eftir að hann fluttist suður vann hann við að byggja upp húsið að Skipasundi og kom þar upp fallegum trjá- og blómagarði.“⁹

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. maí, 2025

Heimildaskrá

1
Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Skipasund 90. Sótt 28. maí 2025 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb/archives/5000-A%C3%B0aluppdr%C3%A6ttir/?q=%22Skipasund%2090%22; Helga Maureen Gylfadóttir, Anna Lísa Guðmundsdóttir o.fl. (2013). Byggðakönnun. Borgarhluti 4 – Laugardalur, bls. 30. Minjasafn Reykjavíkur. Skýrsla nr. 162.
2
Guðjón Friðriksson. Sótt 28. maí 2025 af https://archive.ph/Xzmet.
3
Páll V. Bjarnason og Helga Maureen Gylfadóttir (2004). Húsakönnun. Ásholt – Brautarholt – Einholt – Háteigsvegur – Laugavegur –
Mjölnisholt –Stakkholt – Þverholt. Minjasafn Reykjavíkur. Skýrsla nr. 106; Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Númer: Lpr/2003-399-24. Sótt 28. maí 2025 af https://sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=1745423.
4
Borgarskjalasafn Reykjavíkur. Manntal í Reykjavík og Seltjarnarnesi 1906. Sótt 28. maí 2025 af https://www.borgarskjalasafn.is/static/files/Midlun/Manntol/M_1906-1910/manntal-i-reykjavik-og-seltjarnarnesi-1906.pdf.
5
Aage Lauritz Petersen (2021, 9. apríl). Wikipedia. Sótt 28. maí 2025 af https://is.wikipedia.org/wiki/Aage_Lauritz_Petersen#Tilv%C3%ADsanir.
6
Gylfi Þ. Gíslason (1969, 16. apríl). Ræða flutt á Alþingi. 280. mál, mál heyrnleysingja. Sótt 28. maí 2025 af https://www.althingi.is/altext/raeda/89/3914.html?rnr=3914&lthing=89; Heyrnleysingjaskólinn (2025, 1. janúar). Wikipedia. Sótt 28. maí 2025 https://is.wikipedia.org/wiki/Heyrnleysingjask%C3%B3linn; Páll V. Bjarnason og Helga Maureen Gylfadóttir (2004).
7
Gísli J. Ástþórsson (1948, 7. mars). Nítján mállaus börn, bls. 2 Lesbók Morgunblaðsins, 23. árg., 9. tbl., bls. 1-4.
8
Vilhelm G. Kristinsson (1969, 30. maí). Minning: Sveinn Einarssonar. Alþýðublaðið, 50. árg., 118. tbl., bls. 4; Kristján Jónsson (1983, 13. október). Minning: Lúðvík Einarsson frá Patreksfirði. Morgunblaðið, 70. árg., 234. tbl., bls. 36.
9
Kristján Jónsson (1983, 13. október).

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. maí, 2025