Skipasund 87, Reykjavík

Í ársbyrjun 1883 var Hans Jacob George Schierbeck (1847-1911) veitt embætti landlæknis þrátt fyrir óánægju margra Reykvíkinga, sem vildu fá annan mann í embættið. Ekki dvínuðu mótmælin þegar Schierbeck fékk lóð fyrir íbúðarhús sem hann hugðist reisa í gamla kirkjugarðinum við Aðalstræti. „Kvatt var til borgarafundar í mótmælaskyni. En þeim mótmælum var ekki sint og var nú reist þar mikið hús, þó ekki í garðinum sjálfum, heldur fyrir norðan takmörkin, en annars var landlækni leyft að taka sjálfan grafreitinn til ræktunar …“.¹Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 232. Reykjavík: Leiftur. Húsið var númer 11 við Aðalstræti og stóð u.þ.b. á milli lóðanna sem nú eru númer 9 við Aðalstræti og vestasti hluti lóðar númer 11 við Thorvaldsensstræti.²Guðný Gerður Gunnarsdóttir, Anna Lísa Guðmundsdóttir og Drífa Kristín Þrastardóttir (2011). Ingólfstorg og nágrenni. Skrá yfir fornleifar og hús í vesturhluta Kvosar, bls. 40. Reykjavík: Minjasafn Reykjavíkur, skýrsla nr. 157.

Húsið var reist sama ár.

Þetta var einlyft timburhús með risi. Á suðurhlið var útbygging og stór kvistur þar yfir. Þegar húsið var byggt var það járnklætt á suðurhlið og austurgafli en norðurhlið og vesturgafl voru borða klætt. Þakið var klætt járni. Hús Schierbecks var með svissnesku lagi, líklega eitt hið fyrsta með því sniði hér í bæ.³Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík: Torfusamtökin.

Þess má geta að til þess að hljóta embætti landlæknis varð Schierbeck að læra íslensku og gekkst hann undir próf hjá Halldóri Kr. Friðrikssyni yfirkennara í Alþingishúsinu. „Reykvíkingar fjölmenntu glaðhlakkalegir til að hlusta á málvillur útlendingsins og bjuggu sig undir að fagna þeim úrslitum að hann félli á prófinu, en hann stóðst það með prýði og sama dag setti landshöfðingi hann í embætti landlæknis.“⁴Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg. Aðalstræti – Bergstaðastræti 8, bls. 60. Reykjavík: Sögusteinn.

Þegar Reykvíkingar áttuðu sig á hvaða mannkostamann Schierbeck hafði að geyma dvínaði brátt andúð gegn honum. Hann var mikill áhugamaður um garðyrkju og trjárækt og varð garður hans einn fegursti bletturinn í bænum um margra ára skeið. Árið 1885 stofnaði hann ásamt fleirum Hið íslenska garðyrkjufélag og hann gaf út leiðbeiningarrit um ræktun grænmetis og hvatti Íslendinga til að neyta meira grænmetis og er m.a. sagt að hann hafi kennt landsmönnum að borða rabarbara. Um 1890 leigði hann land í grennd við Reykjavík í landi Rauðarár og hóf þar ýmsa ræktun. Það land var síðar kallað Gróðrarstöðin og var á þeim slóðum þar sem nú (2023) er verið að reisa nýjan Landspítala.⁵Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 232. Reykjavík: Leiftur; Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg, bls. 60. Reykjavík: Sögusteinn; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík: Torfusamtökin; Guðmundur Guðmundsson (1915, 1. apríl). H. J. G. Schierbeck landlæknir. Óðinn, 11. árg., 1. tbl., bls. 1-3.

Eiginkona Schierbeck var Ina Ragnhilda Schierbeck (f. 1850). Þau fóru frá Íslandi árið 1893. Schierbeck hafði fengið embætti stiftslæknis á Norður-Sjálandi, sem hann gegndi til dauðadags árið 1911.⁶Jón Páll Björnsson (2010, júní). Doktor Schierbeck og Íslendingarnir. Ritgerð til B.A.prófs í sagnfræði við Háskóla Íslands. Þegar þau fóru keyptu hjónin Halldór Daníelsson (1855-1923) bæjarfógeti og Anna Marie Leopoldine Halldórsdóttir Daníelsson (1856-1940) húsið.

Halldór var bæjarfógeti í Reykjavík til ársloka 1908 og tók þá við dómarastörfum í yfirrétti. Síðar gerðist hann hæstaréttardómari og gegndi því starfi til æviloka 1923. Anna hefur líklega búið í húsinu til æviloka árið 1940. Hún tók mikinn þátt í félagsstörfum í Reykjavík, var m.a. í stjórn Kvenfélagsins í 18 ár og sat í stjórn Kvennaskóla Íslands. Henni var veitt Fálkaorðan árið 1930. Þegar hún lést keypti Póstur og sími húsið og á lóðinni reis viðbygging við Landssímahúsið.⁷Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík

Í ágúst 1951 auglýsti Póst- og símamálastjórnin húsið Aðalstræti 11 til sölu og niðurrifs og brottfluttnings með því skilyrði að það verði farið af grunni sínum eigi síðar en mánudaginn 24. september 1951.⁸Þjóðvilinn (1951, 29. ágúst), 195 tbl., bls. 2.

Á teikningu, sem finna má á teikningavef Reykjavíkur­borgar, kemur fram að húsið við Skipasund 87 hafi áður verið Aðalstræti 11.  Teikningin var samþykkt á fundi bygg­ingar­­­nefndar í október 1951. Þá var gert ráð fyrir 4 íbúðum í húsinu og tveimur þvottahúsum og geymslum í kjallara.⁹Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Skipasund 87. Sótt 5. október 2023 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. apríl, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 232. Reykjavík: Leiftur.
• 2
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir, Anna Lísa Guðmundsdóttir og Drífa Kristín Þrastardóttir (2011). Ingólfstorg og nágrenni. Skrá yfir fornleifar og hús í vesturhluta Kvosar, bls. 40. Reykjavík: Minjasafn Reykjavíkur, skýrsla nr. 157.
• 3
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík: Torfusamtökin.
• 4
  Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg. Aðalstræti – Bergstaðastræti 8, bls. 60. Reykjavík: Sögusteinn.
• 5
  Jón Helgason (1941). Árbækur Reykjavíkur 1786-1936, bls. 232. Reykjavík: Leiftur; Þorsteinn Jónsson (2011). Reykvíkingar. Fólkið sem breytti Reykjavík úr bæ í borg, bls. 60. Reykjavík: Sögusteinn; Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík: Torfusamtökin; Guðmundur Guðmundsson (1915, 1. apríl). H. J. G. Schierbeck landlæknir. Óðinn, 11. árg., 1. tbl., bls. 1-3.
• 6
  Jón Páll Björnsson (2010, júní). Doktor Schierbeck og Íslendingarnir. Ritgerð til B.A.prófs í sagnfræði við Háskóla Íslands.
• 7
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 85. Reykjavík
• 8
  Þjóðvilinn (1951, 29. ágúst), 195 tbl., bls. 2.
• 9
  Teikningavefur Reykjavíkurborgar. Skipasund 87. Sótt 5. október 2023 af https://skjalasafn.reykjavik.is/fotoweb.