Skipasund 79, Reykjavík

Skjaldarkot á Vatnsleysuströnd. Heimild: Guðmundur B. Jónsson (1987). Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi, bls. 240. Útg.: Höfundur.

Í kringum 1885 tók Gunnar Gíslason (1865-1936) við búskap foreldra sinni í Skjaldarkoti á Vatnsleysuströnd. Eiginkona hans var Ingibjörg Friðriksdóttir (1864-1901) og eignuðust þau sex börn, en einungis þrjú lifðu til fullorðinsára. Ingibjörg veiktist af holdsveiki og var vistuð á Lauganesspítala til margra ára. Eftir það hafði Gunnar ráðskonur. Gunnari búnaðist vel og var hann talinn vel efnaður. Árið 1907 byggði Gunnar sér myndarlegt timburhús í Skjaldarkoti. Þegar Gunnar lést árið 1936 keypti utanhreppsmaður, Ágúst að nafni, jörðina og bjó þar í tvö ár. Þá keyptu hjónin Guðmundur Þórarinsson (1888-1975) og Konráðína Pétursdóttir (1885-1972) jörðina. Guðmundur varð að hætta búskap vegna heymæði árið 1950 og fluttu hjónin þá til Keflavíkur. Þá keyptu bræðurnir frá Efri Brunnastöðum, sem var í næsta nágrenni, jörðina en húsið var selt. ¹Guðmundur B. Jónsson (1987). Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi, bls. 241-242. [Útg.staðar ekki getið:] Höfundur; Erlendur Magnússon (1968, 7. júní). Gísli Ágúst Gunnarsson – Minning. Morgunblaðið, 55. árg., 116. tbl., bls. 22.

Húsið keypti Bjarney Halldóra Bjarnadóttir (1895-1987) en hún hafði fengið leyfi til að byggja einlyft íbúðarhús úr timbri á lóð sem hún hafði fengið úthlutað og var númer 79 við Skipasund í Reykjavík. Á þá lóð var húsið sett.²Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars). Skipasund 79 (Skjaldarkot). Dagur-Tíminn, 80. og 81. árg., 60. tbl., bls. VI.

Það var á mildri ágústnótt 1951, sem lagt var af stað með Skjaldarkotshúsið áleiðis til Reykjavíkur. Áður var því komið fyrir á aftanívagni sem tíu hjóla trukkur dró löturhægt eftir Keflavíkurveginum. Það var farið um Strandgötuna í Hafnarfirði og þaðan upp Reykjavíkurveg og síðan sem leið lá í áttina til Reykjavíkur.
Það var komið undir morgun og bærinn að vakna, þegar húsið komst á leiðarenda, austast í Austurbæinn inn við sundin blá. Þar var það híft með krana af vagninum og sett á tunnur vestast í lóðinni við Skipasund 79. …
Þegar var farið að grafa fyrir grunni hússins reyndist lóðin vera með þeim erfiðustu á þessum slóðum, stórgrýtt og hluti hennar forarfen. Í upphafi hafði Halldóra ætlað að reisa sér einlyft hús með risi, en fékk leyfi til að steypa kjallara undir húsið þegar útséð var hvað grafa þurfti djúpt. Það var því mun dýrara að koma upp húsinu en í upphafi var ætlað.
Í október 1951 sækir Halldóra um leyfi til þess að stækka fyrirhugaða byggingu um 7,2 fermetra og setja kvist á þakhæð. Leyfið var veitt. Á meðan á þessum framkvæmdum stóð var húsið á tunnum við götuna. Halldóra smíðaði sjálf tröppur upp að útidyrum og bjó í húsinu um veturinn ásamt fósturdóttur sinni, Ernu Grétu Ingólfsdóttur [f. 1938] sem þá var á barnsaldri.
Fyrsta brunamatið var gert í desember 1952, en þá er húsið ekki full frágengið. Þar segir að húsið sé ein hæð og ris með kvisti byggt úr timbri á steinsteyptum kjallara, múrhúðað að utan, klætt innan með texi, stoppað með spónum og klætt með tjörupappa. Þak er úr timbri, mað pappa í milli og klætt með bárujárni. Á hæðinni eru fjögur íbúðarherbergi, eldhús, steypibað með klósetti, anddyri með stigagangi, innri forstofu og fatahengi, en ófrágengið að öðru leyti. Á þakhæð eru tvö íbúðarherbergi, eldhús, steypibað með klósetti, stigaforstofa og geymsla, allt ófrágengið. Í kjallara er íbúðarherbergi, eldhús, steypibaðklefi með klósetti, anddyri með stigagangi og innri forstofu, ófrágengið. Ennfremur þvottahús með kolamiðstöð.
Húsið er aftur tekið til brunavirðingar í júlí 1953; þar segir að það sé óbreytt að stærð frá síðasta mati, en hafi verið fullgert. Á hæðinni er allt múrhúðað innan í hólf og gólf, málað og dúklagt. Kjallari er allur málaður og dúklagður. Þá var búið að múrhúða húsið að utan.
Fljótlega eftir að húsið var komið upp, byggði Halldóra geymsluskúr í norðaustur horni lóðarinnar.³Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars).

Halldóra Bjarnadóttir var merkileg kona. Hún fór snemma að vinna, enda veitti heimilinu ekki af þeim tekjum, en faðir hennar fórst ungur á sjó, frá fimm ungum börnum. Fyrst vann hún í fiski í Súgandafirði, þar sem hún ólst upp, og síðan í Reykjavík. Einnig var hún í kaupavinnu á sumrin og vann um tíma á Akureyrarspítala, þar sem lærði síðar hjúkrun. Árið 1922 hélt hún áfram hjúkrunarnámi í Kaupmannahöfn, þar sem hún dvaldi um tíma á heimili Sveins, síðar forseta Íslands, og Georgíu Björnsson. Eftir það vann hún við hjúkrun, ýmist í heimahúsum eða sjúkrahúsum víðs vegar um landið. Áður en hún flutti í Skipasundið bjó hún í Fossvogi í Reykjavík, þar sem hún raka litla álnavörubúð og stundaði garðrækt til að drýgja tekjurnar. Hún hefur einnig leigt út hluta hússins, auk þess sem hún tók inn á heimili sitt ættingja og vini sem hlúa þurfti að af ýmsum ástæðum.

Halldóra eignaðist einn son, sem hún missti ungan. Fáum árum síðar lést fóstursonur hennar af slysförum, en fósturdóttir hennar, Gréta Erna Ingólfsdóttir, bjó ætíð hjá henni í Skipasundinu og þar hjúkraði fósturdóttur hennar henni af mikilli alúð þar til Halldóra lést í húsi sínu 14. ágúst 1987. Gréta Erna eignaðist húsið eftir lát Halldóru og býr þar enn (2023).⁴Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars).

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. apríl, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Guðmundur B. Jónsson (1987). Mannlíf og mannvirki í Vatnsleysustrandarhreppi, bls. 241-242. [Útg.staðar ekki getið:] Höfundur; Erlendur Magnússon (1968, 7. júní). Gísli Ágúst Gunnarsson – Minning. Morgunblaðið, 55. árg., 116. tbl., bls. 22.
• 2
  Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars). Skipasund 79 (Skjaldarkot). Dagur-Tíminn, 80. og 81. árg., 60. tbl., bls. VI.
• 3
  Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars).
• 4
  Freyja Jónsdóttir (1997, 27. mars).