Sandfell, Blesugróf, Reykjavík

Árið 1911 var stofnað nýbýlið á Löndum úr landi Staðar við Grindavík. Þar hófu þá búskap hjónin Vilmundur Árnason (1884-1975) og Guðrún Jónsdóttir (1891-1958). Þau reistu þar lítið timburhús, sem var 37,6 fermetrar, 3 herbergi og eldhús. „Á því var óinnréttað ris, við innganginn var skúr með flötu þaki. Það var klætt með járni á tveim hliðum en pappa á tveimur.“¹Gísli Brynjólfsson (1975). Mannfólk mikilla sæva. Staðhverfingabók, bls. 77. Reykjavík: Bókaútgáfan Örn og Örlygur.

En þar með er ekki öll sagan sögð. Hús þetta var nefnilega byggt úr timbri húss, sem upphaflega var byggt í Kirkjuvogi í Höfnum úr timbri úr timburflutningaskipinu Jamestown, sem strandaði utan við Hafnir 26. júní 1881. Oddur V. Gíslason prestur, sem var prestur á Stað á árunum 1878 til 1894, virðist hafa keypt húsið, eða timbrið úr því, og reisti úr því allmikið timburhús á Stað (e.t.v. frekar skemmu en íbúðarhús), en kona Odds, Anna Vilhjálmsdóttir, var einmitt úr Höfnum.²Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 77-78 og 192-194; Helga Margrét (2019, 17. október). Ummæli höfð eftir Hermanni Friðrikssyni. Fengið 8. júní 2020 af https://www.facebook.com/groups/1722879947964762.

„Þegar sr. Oddur fór frá Stað, lét hann hús þetta ganga upp í skuld sína við Staðarkirkju, en 15 árum síðar keypti Vilmundur Árnason það og byggði af efnivið þess litla bæinn sinn á Löndum.“³Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 78.

Sandfell í Blesugróf, 1970-1979. Ljósm.: Sveinn Þórðarson. Borgarsögusafn. Myndasafn. Mynd nr. SÞÓ ÁBS 170. Sótt 2. október 2024 af https://borgarsogusafn.is/myndasafn?q=Sandfell&h=eyJmaWxlbmFtZSI6IlPDnsOTIMOBQlMgMDE3MC5qcGciLCJwYWdlIjowfQ%3D%3D.

Þau Vilmundur og Guðrún fluttu til Reykjavíkur árið 1946. Þau tóku húsið niður spýtu fyrir spýtu og reistu það í töluvert breyttri mynd undir lítilli hæð í Blesugróf og nefndu Sandfell eftir hæðinni sem það stóð undir. Hæðina má enn sjá austanmegin við núverandi Reykjanesbraut.⁴Verið getur að Vilmundur og Guðrún hafi keypt sumarbústað sem var til sölu á þessum slóðum og steypt saman tveimur húsum, þ.e. notað timbrið frá Löndum til að byggja við bústaðinn (Sumarbústaður til sölu (1944, 27. mars). Vísir, 34. árg., 71. tbl., bls. 4; Jónas Árnason (1952, 14. september). Hvað ætli sé svo sem að koma fyrir mann? Þjóðviljinn, 17. árg., 206. tbl., bls. 3.) Einhverjum árum eftir að Guðrún lést árið 1958 seldi Vilmundur húsið.

Húsið var fyrir þegar Reykjanesbrautin var lögð um eða eftir 1970 og var því þá ýtt í burtu með jarðýtu. Einhver rekistefna var reyndar eftir það niðurrif þegar menn gerðu sér grein fyrir að húsið væri úr dýrindis við úr Jamestown-strandinu.

Viðirnir úr Jamestown hafa því nýst vel í þessu húsi sem fleiri húsum, en segja má að fjórum sinnum hafi sömu viðirnir verið notaðir.⁵Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 78-79; Helga Margrét (2019, 17. október). Ummæli höfð eftir Hermanni Friðrikssyni. Fengið 8. júní 2020 af https://www.facebook.com/groups/1722879947964762. Reyndar er ekki alveg ljóst hve húsið tók miklum breytingum við hverja uppbyggingu og hvort í raun sé eðlilegt að tala um að húsið hafi verið flutt eða hvort viðirnir hafi verið endurnýttir.

Þess má geta að þegar gerð var fornleifaskráning í Grindavík árið 2002 sást grunnur íbúðarhússins á Löndum með steinsteyptum tröppum í norðausturhorni tóftarinnar.⁶Þóra Pétursdóttir (2002). Fornleifaskráning í Grindavík. 2. áfangi, bls. 59. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands. FS184-0152.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 2. október, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Gísli Brynjólfsson (1975). Mannfólk mikilla sæva. Staðhverfingabók, bls. 77. Reykjavík: Bókaútgáfan Örn og Örlygur.
• 2
  Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 77-78 og 192-194; Helga Margrét (2019, 17. október). Ummæli höfð eftir Hermanni Friðrikssyni. Fengið 8. júní 2020 af https://www.facebook.com/groups/1722879947964762.
• 3
  Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 78.
• 4
  Verið getur að Vilmundur og Guðrún hafi keypt sumarbústað sem var til sölu á þessum slóðum og steypt saman tveimur húsum, þ.e. notað timbrið frá Löndum til að byggja við bústaðinn (Sumarbústaður til sölu (1944, 27. mars). Vísir, 34. árg., 71. tbl., bls. 4; Jónas Árnason (1952, 14. september). Hvað ætli sé svo sem að koma fyrir mann? Þjóðviljinn, 17. árg., 206. tbl., bls. 3.)
• 5
  Gísli Brynjólfsson (1975), bls. 78-79; Helga Margrét (2019, 17. október). Ummæli höfð eftir Hermanni Friðrikssyni. Fengið 8. júní 2020 af https://www.facebook.com/groups/1722879947964762.
• 6
  Þóra Pétursdóttir (2002). Fornleifaskráning í Grindavík. 2. áfangi, bls. 59. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands. FS184-0152.