Norðurgata 10, Seyðisfirði

Í bókinni Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar kemur fram að hús þetta, sem nú stendur við Norðurgötu 10 á Seyðisfirði, hafi upphaflega verið byggt norður á Skálum á Langanesi af Hermanni Þorsteinssyni (1876-1933).¹Þóra Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 297-298. Seyðisfirði: Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.

Skálar eru á sunnanverðu Langanesi utanverðu. Þar myndaðist lítið þorp á fyrri hluta 20. aldar vegna nálægðar við gjöful fiskimið. Það dafnaði um tíma en laust eftir miðja öldina var staðurinn kominn í eyði.²Friðrik G. Olgeirsson (1998). Langnesingasaga I. Saga byggðar á Langanesi frá landnámi til 1918, bls. 22-23. Reykjavík: Þórshafnarhreppur.

Í upphafi aldarinnar voru Skálar með stærri verstöðvum hérlendis. Þegar mest var voru þar heimilisfastir 117 manns og á sumrin voru gerðir þaðan út hátt í 50 bátar. Þá tvöfaldaðist íbúafjöldinn og ríflega það og menn komu þangað til veiða allsstaðar af landinu, en vertíðin stóð aðeins yfir hásumarið, frá maí og til ágústloka. Hafnarskilyrði eru engin frá náttúrunnar hendi á Skálum og því ekki hægt að stunda þaðan vetrarvertíð.³Helgi Mar Árnason (1998, 17. maí). Skálar á Langanesi. Útgerðarstaður í auðn. Morgunblaðið, 85. árg., bls. B 8.

Haustið 1946 fluttu síðustu íbúar Skála burt og Skálar fóru í eyði.⁴Friðrik G. Olgeirsson (2000). Langnesingasaga II. Saga byggðar á Langanesi frá 1918 til 2000, bls. 51. Reykjavík: Þórshafnarhreppur. „Flest timburhúsin voru tekin og flutt burt á næstu árum en eftir stóðu steyptir grunnarnir og torfbæirnir sem vitnisburður um það mannlíf sem eitt sinn var á Skálum.“⁵Friðrik G. Olgeirsson (2000), bls. 51.

Hermann Þorsteinsson var gagnfræðingur frá Möðruvöllum 1896. Síðan lærði hann skósmíði í Noregi og stundaði þá iðn, fyrst í Stafangri fram yfir aldamót og síðan á Seyðisfirði. Hann var kaupmaður á Seyðisfirði og rak útgerð frá Seyðisfirði og Skálum á Langanesi.⁶Jón Guðnason (1976). Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1965, bls. 216. Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag. Ekki hafa fundist heimildir um hvenær umrætt hús var byggt á Skálum né hvaða hlutverki það gegndi þar.

Hermann lét flytja húsið til Seyðisfjarðar árið 1929 og lét gera úr því fyrsta fjölbýlishúsið á staðnum, með fjórum tveggja herbergja íbúðum og þannig var það fram undir 1950 þegar húsið var gert að tvíbýlishúsi.

Norðurgata 10, Seyðisfirði, í júní 2023. Ljósm.: Ja.is.

Húsið var brunavirt árið 1929 eftir að það var komið til Seyðisfjarðar. Þar segir m.a.:

Íbúðarhús úr timbri, tvílyft, innanþiljað panel og skilrúmsborðum, málað og veggfóðrað.
Niðri: 4 herbergi, 2 eldhús og forstofa.
Uppi: 4 herbergi, 2 eldhús og forstofa. Kjallari steyptur er undir öllu húsinu.
Dregaraskilrúm, steinsteypt og 3 tréskilrúm, skipt í 5 herbergi. Skúr er viðbyggður við bakhlið, í honum eru 2 klósett og tröppur. Í húsinu er rafleiðsla, vatnsleiðsla, og frárennsli og áformað er að setja miðstöðvarupphitunartæki.⁷Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298.

„Allar íbúðirnar höfðu tvo innganga, aðalinngang að Norðurgötu en svokallaðan eldhúsinngang eða baktröppur að Lóninu. Í tröppuhúsinu bakatil var eitt salerni fyrir hverjar tvær íbúðir. Nú er einungis bakdyrainngangurinn nýttur.“⁸Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298.

Útvegsbankinn eignaðist húsið skömmu eftir að það kom til Seyðisfjarðar en árið 1930 eignuðust Anton Ólason og Sigurður Björnssson húsið. Síðan hafa verið tíð eigendaskipti á húsinu og margt ungt fólk hafið sín búskaparár þar.⁹Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298; Haukur J. Harðarson (2025, 25. júní). Tölvupóstur.

Leitarorð: Seyðisfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. júní, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Þóra Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 297-298. Seyðisfirði: Safnastofnun Austurlands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 2
  Friðrik G. Olgeirsson (1998). Langnesingasaga I. Saga byggðar á Langanesi frá landnámi til 1918, bls. 22-23. Reykjavík: Þórshafnarhreppur.
• 3
  Helgi Mar Árnason (1998, 17. maí). Skálar á Langanesi. Útgerðarstaður í auðn. Morgunblaðið, 85. árg., bls. B 8.
• 4
  Friðrik G. Olgeirsson (2000). Langnesingasaga II. Saga byggðar á Langanesi frá 1918 til 2000, bls. 51. Reykjavík: Þórshafnarhreppur.
• 5
  Friðrik G. Olgeirsson (2000), bls. 51.
• 6
  Jón Guðnason (1976). Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1965, bls. 216. Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag.
• 7
  Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298.
• 8
  Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298.
• 9
  Þóra Guðmundsdóttir (1995), bls. 298; Haukur J. Harðarson (2025, 25. júní). Tölvupóstur.