Mjógata 3, Ísafirði

Heiti: Hjaltahús

Byggingarár: 1882

Upphafleg notkun: ? og íveruhús

Fyrsti eigandi: Kristján Hjaltason

Aðrir eigendur:

1885-1903: Hjalti Sveinsson

1905: Jóhannes Arason og Ingibjörg Jónsdóttir

1918-1945: Jón Halldór Jóhannesson og Guðrún Sæmundsdóttir

1945: Hermann Hermannsson og Salóme Gunnarsdóttir / Pálmi Gíslason og Guðfinna Andrésdóttir

? – 2016: Hermann Hermannsson og Salóme Gunnarsdóttir / Halldór Hermannsson og Katrín Gísladóttir

2016: Hrefna María Jónsdóttir og Ágúst G. Atlason.

Upphafleg staðsetning: Torfnes, Ísafjarðarkaupstað

Flutt: 1885 að Mjógötu 3, Ísafirði

Hvernig flutt: Tekið niður og flutt á ís yfir Pollinn

Mjógata 3, Ísafirði, áður en nýjustu viðgerðir hófust.

Mjógata 3, Ísafirði, árið 2016. Ljósm.: Ágúst G. Atlason.

Mjógata 3, Ísafirði, í ágúst 2025. Erfitt er að taka góða mynd af húsinu vegna þess hve þröngt er um það. Ljósm.: Guðlaug Vilbogadóttir.

Mjógata 3, séð frá Norðurvegi, í júlí 2023. Eingungis sést í þak hússins, tvo glugga á efri hæð og glugga í risi á norðurgafli hússins. Til vinstri sést í kvikmyndahúsið og til hægri er Norðurvegur 3. Ljósm.: Ja.is.

Saga:

Í júní 1882 óskaði Kristján Hjaltason (1853-1916) eftir því við bygginganefnd Ísafjarðarkaupstaðar að fá að reisa íveru- og bræðsluhús á svæðinu þar sem nú (2025) eru gatnamót Pólstrætis og Hafnargötu á Ísafirði. Beiðninni var hafnað á þeim forsendum að á þessu svæði væri gert ráð fyrir íbúðarhúsum en ekki síldar- og fiskverkun eins og Kristján ætlaði sér að reisa. Þá ákvað hann að byggja hús sitt á Torfnesi (á þeim slóðum þar sem nú er Heilbrigðisstofnun Vestfjarða). Það hús var virt í september 1882. Þá var það sagt tvíloftað, um 48 fermetrar að grunnfleti. 6 herbergi voru á loftinu en það var ekki fullgert fyrr en árið eftir. Um tveimur árum síðar keypti Hjalti Sveinsson (1832-1903), faðir Kristjáns húsið af syni sínum, sem þá var líklega farinn til Noregs. Hann fékk lóð undir húsið þar sem það stendur enn og er skráð við Mjógötu 3. Húsið var rifið niður og byggt upp aftur á hinni nýju lóð, breytt og stækkað.¹

Þess má geta að Hjalti eignaðist Kristján með Margréti Jónsdóttur (f. 1823) fáum árum áður en hann kvæntist Þorgerði Björnsdóttur (1831-1899). Ekki er víst að þau Hjalti og Þorgerður hafði nokkurn tímann búið í húsinu því þau bjuggu rausnarbúi í Súðavík.²

Árið 1885 var húsið virt á hinum nýja stað og var nú tvíloftað, um 65 fermetrar að grunnfleti. Þiljaður kjallari var undir hluta hússins, en húsið var að öðru leyti óþiljað. Árið eftir var húsið virt að nýju og voru nú 4 íbúðarherbergi og eldhús á efri hæðinni. Öll voru herbergin með ofnum, máluð og veggfóðruð. Einnig voru 4 herbergi á neðri hæðinni auk eldhúss með eldavél. Þessi herbergi voru einnig máluð, veggfóðruð og með ofnum.³

Héraðsskjalasafnið Ísafirði. Virðingabók Brunabótafélags Íslands fyrir Ísafjörð 1916-1919, bls. 191.

Enn var húsið virt til brunabóta í júlí 1917. Þá var flatarmál þess 65 fermetrar, hæð hússins 5,2 m og á því voru 19 gluggar.⁴ Sjá einnig mynd hér til hliðar.

Hjalti Sveinsson lést árið 1903. Hjónin Jóhannes Arason (1857-1918) og Ingibjörg Jónsdóttir (1851-1908), sem höfðu um nokkurra ára skeið leigt hluta hússins, keyptu allt húsið árið 1905. Þegar Jóhannes lést árið 1918 eignaðist sonur hans, Jón Halldór Jóhannesson (1887-1955) húsið og bjó þar áfram fram í júlí 1945 er hann flutti með fjölskyldu sinni til Reykjavíkur. Eiginkona hans var Guðrún Sæmundsdóttir (1890-1985).⁵

Húsið var þá selt tvennum hjónum sem færðu sig úr Ögurhreppi út á Ísafjörð. Annars vegar var um að ræða hjónin Hermann Hermannsson (1893-1981) og Salóme Gunnarsdóttir (1895-1977) frá Svalbarði í Ögurvík og hins vegar hjónin Pálmi Gíslason (1902-1976) og Guðfinna Andrésdóttir (1894-1975) úr Ögurnesi. Þau síðarnefndu seldu síðan Hermanni og Salóme sinn hluta í húsinu sem bjuggu í húsinu til dauðadags.⁶ Halldór (1934-2020) sonur þeirra keypti efri hæð hússins ásamt Katrínu Gísladóttur (1935-2022) konu sinni. Halldór heyrði sagt að þegar húsið var flutt frá Torfnesi hafi það verið flutt yfir ísilagðan Pollinn.⁷

Árið 2016 keyptu hjónin Hrefna María Jónsdóttir og Ágúst G. Atlason húsið og hafa verið verið að gera húsið upp smátt og smátt síðan og taka mið af upprunalegu útliti hússins við þá viðgerð. M.a. er stefnt að því að fjarlægja kvistinn af húsinu sem settur var árið 1975. Ágúst segir að ýmislegt í viðum hússins beri þess merki að húsið hafi komið tilsniðið frá Noregi, þ.e. að húsið sé svonefnt „katalóghús“.⁸

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. september, 2025

Heimildaskrá

1
Guðfinna M. Hreiðarsdóttir, forstöðumaður Skjalasafnsins Ísafirði (2025, 23. september). Tölvupóstur; Héraðsskjalasafnið Ísafirði. Bók yfir virðingarverð húsa í kaupstaðnum 1878-1920. Húseign nr. 60, bls. 65. Sótt 24. september 2024 af https://skjalasafn.isafjordur.is/1503.
2
Guðfinna M. Hreiðarsdóttir (2025, 23. september); Mannalát. Hjalti Sveinsson(1903, 9. desember). Þjóðviljinn, 17. árg., 49. tbl., bls.194; Mannalát. Hjalti Páll Hjaltason (1911, 23. nóvember). Þjóðviljinn, 25. árg., 52. – 53. tbl., bls. 209.
3
Héraðsskjalasafnið Ísafirði. Bók yfir virðingarverð húsa í kaupstaðnum 1878-1920. Húseign nr. 60, bls. 65. Sótt 24. september 2024 af https://skjalasafn.isafjordur.is/1503.
4
Héraðsskjalasafnið Ísafirði. Virðingabók Brunabótafélags Íslands fyrir Ísafjörð 1916-1919, bls. 191. https://skjalasafn.isafjordur.is/6007.
5
Guðfinna M. Hreiðarsdóttir (2025, 23. september); Mannalát. Ingibjörg Jónsdóttir (1908, 19. febrúar). Þjóðviljinn, 22. árg., 8. tbl., bls. 81; Afmæli. Ingibjörg Jónsdóttir (1990, 24. apríl). Dagblaðið – Vísir, 80. og 16. árg., 92. tbl., bls. 26.
6
Guðfinna M. Hreiðarsdóttir (2025, 23. september); Hermann Hermannsson – Minningarorð (1981, 5. desember). Morgunblaðið, 68. árg., 267. tbl., bls. 32.
7
Gísli Hjartarson (2005, janúar). Kannski verð ég skáld á elliárunum, Vestanpóstur, 17. árg., 1. tbl., bls. 29-37.
8
Ágúst G. Atlason (2025, 25. september). Tölvupóstur.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. september, 2025