Miðhús, í landi Klúku, Bjarnarfirði, Kaldrananeshreppi

Heiti: Miðhús

Byggingarár: ≈1913

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Oddur Jónsson og Finnboga Árnadóttir

Aðrir eigendur:

1920: Finnboga Árnadóttir

1939: Ingibjörg Guðrún Árnadóttir og Jón Daðason

1956: Ólína Kristín Jónsdóttir og Sveinn Guðmundsson

2010-2015: Hlynur Gunnarsson og Viktoría Rán Ólafsdóttir

Upphafleg staðsetning: Miðhús, Reykhólasveit, Reykhólahreppi

Fyrst flutt: 2010 að Svanshóli í Bjarnarfirði, Kaldrananeshreppi

Aftur flutt:

2016 í land Klúku í Bjarnarfirði, Kaldrananeshreppi

Hvernig flutt: Flutt í heilu lagi í bæði skiptin

Miðhús í Reykhólasveit árið 1970. Ljósm.: Þór Magnússon. Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. ÞM-6119-16. Sótt 26. febrúar 2025 af https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=750047.

Miðhús í Reykhólasveit árið 1970. Ljósm.: Þór Magnússon. Sarpur: Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. ÞM-6119-15. Sótt 26. febrúar 2025 af https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=750046.

Miðhús í Reykhólasveit árið 2010. Ljósm. úr gagnasafni Húsafriðunarnefndar.

Miðhús í landi Klúku í Bjarnarfirði árið 2017. Ljósm.: Höfundur.

Saga:

Í byrjun árs 2010 barst Húsafriðunarnefnd ósk um leyfi til að flytja gamla íbúðarhúsið á Miðhúsum í Reykhólasveit norður að Svanshól í Bjarnarfirði í Kaldrananeshreppi. Þá var Ólína Kristín Jónsdóttir (1931-2020) eigandi hússins en hafði gefið ungum hjónum, Hlyn Gunnarssyni og Viktoríu Rán Ólafsdóttur, það til varðveislu með því skilyrði að það yrði flutt frá jörðinni og endurbyggt á nýjum stað. Stefnt var að því að flytja húsið sem fyrst meðan frost væri í jörðu og Bjarnarfjarðarháls fær flutningabíl.

Húsafriðunarnefnd samþykkti flutning þennan og lét mæla húsið upp, teikna og ljósmynda áður en af flutningi varð.¹

Húsið á Miðhúsum var reist af Oddi Jónssyni (1859-1920) lækni um 1913. Eiginkona hans var Finnboga Árnadóttir (1886-1941). Heimili þeirra hjóna var mannmargt og gestakomur tíðar og gegndi þá Finnboga oft störfum hjúkrunarkonu. Menningarbragur þótti ríkja á heimilinu og læknirinn viljugur að deila því sem hann las um í bókum, blöðum og erlendum tímaritum með heimafólki sínu og gestum. Margir sóttu því undirbúningsmenntun sína til hans áður en farið var til frekara náms. Þegar Oddur lést árið 1920 hætti Finnboga bráðlega búskap og flutti með dætur sínar þangað sem þær gátu notið skólagöngu og hún fengið vinnu.²

Árið 1939 fluttu hjónin Ingibjörg Guðrún Árnadóttir (1897-1991) og Jón Daðason (1899-1977) að Miðhúsum. Þau keyptu síðan jörðina árið 1946. Ólína Kristín, dóttir þeirra, tók við búsforráðum á Miðhúsum árið 1956, ásamt eiginmanni sínum Sveini Guðmundsson (1923-2005). Tveimur árum síðar fluttu þau í nýtt íbúðarhús á jörðinni og eftir það var ekki búið í gamla bænum.³ Sveinn hafði hugmyndir um að koma upp vísi að byggðasafni í gamla húsinu, en af því varð ekki.⁴

Eftir að húsið var flutt í Bjarnarfjörð árið 2010 stóð það á hlaðinu á Svanshól í Bjarnarfirði í sex ár, þar sem til stóð að endurbyggja það. Af þeim framkvæmdum varð þó ekki. Hlynur og Viktoría Rán létu húsið af hendi til nýrra eigenda í því ástandi sem það var árið 2015. Árið eftir flutti nýi eigandinn það á spildu í landi Klúku í Bjarnarfirði, þar sem það stendur enn (2025) en lítið sem ekkert hefur þokast við endurbyggingu þess.⁵

Leitarorð: Bjarnarfjörður – Strandir

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 1. júlí, 2025

Heimildaskrá

1
Gögn um Miðhús í gagnasafni Húsafriðunarnefndar.
2
Sarpur. Menningarsögulegt gagnasafn. Mynd nr. ÞM-6119-15. Sótt 25. febrúar 2025 af https://www.sarpur.is/Adfang.aspx?AdfangID=750046; Skráningarsíða Héraðsskjalasafns Austur Húnavatnssýslu. Oddur Jónsson (1859-1920) héraðslæknir Miðhúsum Reykhólahreppi. Sótt 25. febrúar 2025 af https://atom.hunabyggd.is/index.php/oddur-j-nsson-1859-1920-h-ra-slaeknir-mi-h-sum-reykh-lahreppi-bar-fr-rormstungu; Guðrún Oddsdóttir – Minning (1987, 29. apríl). Morgunblaðið, 75. árg., 95. tbl., bls. 44. Sótt 25. febrúar 2025 af https://timarit.is/page/1654734?iabr=on.
3
Minning: Ólína Kristín Jónsdóttir (2020, 18. ágúst). Morgunblaðið, 108. árg., 193. tbl., bls. 19. Sótt 25. febrúar 2025 af https://timarit.is/page/7344497?iabr=on; Gögn um Miðhús í gagnasafni Húsafriðunarnefndar.
4
Á Reykhólum ætti að rísa hressingarheimili (1972, 14. september). Morgunblaðið, 59. árg., 208. tbl., bls. 12. Sótt 25. febrúar 2025 af https://timarit.is/page/1435118?iabr=on.
5
Hlynur Gunnarsson (2025, 25. febrúar). Munnleg heimild.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 1. júlí, 2025