Lundargata 2, Akureyri

Heiti: Jósepshús - Jósefshús - Houskenshús - Háskenshús

Byggingarár: 1879

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Jósef Jóhannesson járnsmiður

Aðrir eigendur:

1883: Olaus Housken umboðsmaður

1887: ?

1895: Sigurður Sigurðsson

≈1902: Metúsalem Jóhannsson

Upphafleg staðsetning: Strandgata 23, Akureyri

Flutt: 1902 að Lundargötu 2, Akureyri

Saga:

Jósef Jóhannesson járnsmiður var einn fyrsti byssusmiður Íslendinga. Árið 1879 kom hann til Akureyrar í annað sinn, og nú til að setjast þar að. Hann byggði sér hús sama ár, á lóð sem síðar varð númer 23 við Strandgötu. Hann hóf strax veitingarekstur í húsinu og bauð upp á gistingu, því hann taldi að hann gæti ekki framfleytt sér eingöngu á iðn sinni, þó hann væri talinn afbragðssmiður og hafði lært iðn sína erlendis. Árið 1883 seldi Jósef Norðmanninum Olaus Housken húsið, en hann hafði komið frá Stafangri árið áður sem umboðsmaður útgerðar Berentsens.¹

Þegar kom fram á haustið 1896 breyttist Háskenshús úr venjulegu íbúðarhúsi í lýsandi vita þeim sem fóru um Oddeyrina. Bæjarstjórn Akureyrar hafði þá um sumarið ráðist í að kaupa tíu olíulampa til að lýsa vegfarendum. Var einn þeirra festur á Háskenshús, annar fór á þil Gránufélagshúsanna og sá þriðji á hús Snorra stórskipasmiðs …²

Housken virðist hafa átt húsið þar til hann flutti frá Íslandi 1887. Þá auglýsti hann eignir sínar til sölu, m.a. 5 herbergja íbúðarhús með kjallara á Oddeyri (10 x 14 al.) og árið 1895 keypti Sigurður Sigurðsson húsið, en árið 1902 var Metúsalem Jóhannsson kaupmaður búinn að eignast húsið.³ Árið 1902 hóf Metúsalem að byggja nýtt hús á lóð sinni og flutti þá gamla húsið á næstu lóð, um 30 metra í norður og sneri því. Þar stendur það enn, á lóð númer 2 við Lundargötu.⁴

Í blaðinu Stefni, sem gefið var út á Akureyri, birtust árið 1902 þrjár greinar um húsbyggingar í bænum.⁵ Í einni þeirra er m.a. eftirfarandi lýsing á því hvernig húsið var flutt til:

Metúsalem Jóhannsson timburmaður keypti í vor eldra Jósepshúsið við Strandgötuna á Oddeyri, en þótti það samt of lítið á svo stórri lóð sem því fylgdi, tók því húsið á trjám og flutti það 10-20 faðma til norðurs, og sneri því við, svo framhlið snýr nú til vesturs, út að þvergötu (Lundargötu), sem áður sneri til suðurs. Við þennan flutning var Metúsalem fáa daga og hafði aldrei fleiri en 8 menn. Þetta er það fyrsta íbúðarhús hjer í bæ, sem fært hefir verið til svo föðmum skiptir.⁶

Helsta einkenni hússins er stór kvistur eða turn, flatur að ofan með tveimur gluggaröðum og á gömlum ljósmyndum sést að húsið hefur verið þannig frá upphafi, a.m.k. frá árinu 1895.⁷ Húsið hefur því alltaf vakið athygli og verið áberandi og á það sérstaklega við þegar það stóð við Standgötu, því þá voru öll húsin við götuna talsvert lágreistari.⁸

Þeim sem vilja fræðast meira um hús þetta er bent á ítarlega grein Arnórs Blika Hallmundssonar, sem finna má á https://www.akureyri.net/is/moya/news/hus-dagsins-lundargata-2.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. desember, 2023

Heimildaskrá

1
Jón Hjaltason (1994). Saga Akureyrar. Kaupstaðurinn við Pollinn 1863-1905. II. bindi, bls. 8 og 335-336. Akureyri: Akureyrarbær; Finnur Birgisson (1994, 22. janúar). Tvö gömul hús á Akureyri. Indriðahús, Aðalstræti 66 og Houskenshús, Lundargötu 2. Dagur, bls. 14. Sótt 6. nóvember 2023 af https://timarit.is; Finnur Birgisson og Hanna Rósa Sveinsdóttir (2003). Akureyri – höfuðstaður Norðurlands, bls. 178. Í Hjörleifur Stefánsson, Kjell H. Halvorsen og Magnús Skúlason ritnefnd, Af norskum rótum – gömul timburhús á Íslandi, bls. 174-207. Reykjavík: Mál og menning; Klemens Jónsson (1948). Saga Akureyrar, bls. 114. Akureyri: Akureyrarkaupstaður.
2
Jón Hjaltason (1994), bls. 52.
3
Finnur Birgisson (1994, 22. janúar).
4
Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1995). Oddeyri. Húsakönnun, bls. 32 og 51. [Akureyri:] Minjasafnið á Akureyri í samvinnu við Skipulagsdeild Akureyrarbæjar. Sótt 6. nóvember 2023 af https://husaskraning.minjastofnun.is/Husakonnun_162.pdf; Arnór Bliki Hallmundsson (2022, 11. ágúst). Hús dagsins: Lundargata 2. Sótt 6. nóvember 2023 af https://www.akureyri.net/is/moya/news/hus-dagsins-lundargata-2.
5
Húsabyggingar á Akureyri (1902, 23. ágúst, 29. ágúst og 4. september). Stefnir, bls. 113-114, 117 og 121.
6
Húsabyggingar á Akureyri (1902, 29. ágúst ). Stefnir, bls. 117.
7
Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1995), bls. 51.
8
Arnór Bliki Hallmundsson (2022, 11. ágúst).

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 28. desember, 2023