Litli Kambur, Barðaströnd, Vesturbyggð

Árið 1899 byggðu hjónin Helgi Arason (1949-1907) og Þuríður Kristjánsdóttir (1859-1928) sér hús á Vatneyri í Patreksfirði og bjuggu þar í 10 ár ásamt 9 börnum sínum. Í manntali 1901 kemur fram að Helgi hafi unnið fyrir sér með daglaunavinnu og sjóróðrum. Húsið var nefnt Helgahús og stóð þar sem nú er minnismerki um franska sjómenn sem stendur á grastungu sem markast af gatnamótum Strandgötu, Aðalstrætis og Þórsgötu. Þegar húsið fékk götunúmer var það skráð Strandgata 1A.¹Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Þjóðskjalasafn Íslands. Manntöl. Manntal 1901. Sótt 6. nóvember 2025 af https://manntal.is/.

Þegar þau hjón seldu húsið keypti Bergljót Gunnlaugsdóttir (1858-1911) ekkja það. Hún varð ekkja árið 1897 þegar eiginmaður hennar Magnús Einarsson (1868-1897) drukknaði. Þau bjuggu þá á Geitagili í Rauðasandshreppi. Árið 1910 bjó hún í húsi sínu ásamt fimm börnum og einum leigjanda, Sighvati Árnasyni (1882-1968), sem var ekkill. Þegar Bergljót lést árið 1911 keypti Gunnlaugur Magnússon (1891-1925) sonur hennar húsið. Gunnlaugur var ókvæntur og barnlaus, en hann hefur vafalaust leigt hluta hússins, því í manntali 1920 sést að í húsinu bjó auk Gunnlaugs fimm manna fjölskylda.²Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Þjóðskjalasafn Íslands. Manntöl. Manntal 1910. Sótt 6. nóvember 2025 af https://manntal.is/.

Árið 1921 keypti Sighvatur Árnason og seinni kona hans, Kristjana Einarsdóttir (1889-1972), húsið, en Sighvatur hafði verið leigjandi í húsinu meðan Bergljót átti það, eins og áður hefur komið fram. Þau Kristjana áttu húsið allt þar til Sighvatur lést árið 1968 og var húsið nefnt Sighvatarhús. Sighvatur stundaði margvísleg störf, var sjómaður, verkamaður og múrari.³Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Haraldur Þorsteinsson (2018, 24. júlí). Barðaströnd. Húsin á Kambinum. Sótt 6. nóvember 2025 af https://bardastrondblog.wordpress.com/2018/07/24/husin-a-kambinum/; Björgvin Sighvatsson 1917-2009 (2010. 1. mars). Skutull, 87. árg., 1. tbl., bls. 4.

„Lítill jarðvegur var á sjávarkambinum og greip Sighvatur þá til þess ráðs að bera að þang, mold og fiskslóg. Með þessu lagði hann grunn að ræktun lóðarinnar kringum húsið.“⁴Haraldur Þorsteinsson (2018, 24. júlí). Barðaströnd. Húsin á Kambinum. Sótt 6. nóvember 2025 af https://bardastrondblog.wordpress.com/2018/07/24/husin-a-kambinum/.

Björgvin (1917-2010), sonur Sighvats og Kristjönu, lýsti húsinu sem hann ólst upp á þessa leið:

Húsið var ekki járnklætt upphaflega, hvorki veggir né þak, Á þakinu var sérstök tegund af þakpappa, sterkari og þykkri en venjulegur þakpappi og mjög tjöruborinn. Til að koma í veg fyrir veðrun var grófur sandur hafður í tjörunni og voru slík þök tjöruborin árlega. Viðarklæðning var á veggum og var hún dökkblá. Eldhúsið var þvert yfir ausurhluta hússins. Síðar var það þiljað sundur og gert lítið herbergi sem gengið var í úr stofunni. Í viðbyggingu var ytri inngangur og geymsla. Útikamar var austanvert við húsið, sunnan við eldhúsgluggann. Sérstakar festingar (krókar) tengdu hann við húsið. Þegar Sighvatur eignaðist húsið reif hann þessa viðbyggingu og lét gera innikamar í viðbyggingunni, þ.e.a.s. í ytri forstofu bak við útidyrahurð beint á móti dyrum inn á innri ganginn. Strax og vatnslögn kom á Vatneyrina var sett upp vatnssalerni og var þá allri staðsetningu og fyrirkomulagi í anddyri og geymslu gjörbreytt.

Í eldhúsi var kolakynt eldavél er nýtt var bæði til upphitunar og eldamennsku. Kolaofn var í stofunni. Rörið frá honum lá yfir í næsta herbergi (móti eldhúsinu) upp í gegnum loftið. Síðar var sett upp kolakynt miðstöðvareldavél, þýsk, hvítemeleruð af tegundinni Baldur og þá voru settir miðstöðvarofnar í allt húsið. Þegar nægileg raforka kom til eldunar var hætt að nota umrædda eldavél. Þá var komið fyrir olíukyntum miðstöðvarkatli og hitadunki í kjallaranum. Fyrstu raflagnir í húsinu voru allar utan á liggjandi eins og þá tíðkaðist.

Undir húsinu voru tveir kjallarar, báðir með hlöðnum þykkum grjótveggjum. Aðalkjallarinn var undir sjálfu húsinu. Sighvatur þynnti veggina töluvert og steypti síðan á þá og setti þrjá litla glugga. Í fyrstu var smá lúga á suðurvegg kjallarans, langt frá því að vera manngeng og um hana var ekki komist nema á fjórum fótum. Sighvatur steypti upp kjallaraháls og setti manngengar dyr í stað umræddar lúgu. Innandyra var gengið í kjallarann úr eldhúsinu. Þar var hleri í gólfinu og stigi niður. Hinn kjallarinn var undir viðbyggingunni. Hann var nýttur sem kolageymsla og rúmaði allt að því tvær smálestir (tvö tonn) af kolum. Í þennan kjallara var komist gegn um lúgu sem var í fremri forstofu.⁵Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur.

Árið 1980 eignaðist Patrekshreppur húsið og árið eftir þurfti húsið að víkja af stað sínum vegna skipulagsbreytinga. Þá eignaðist Magnús í Botni (Einar Magnús Ólafsson, 1913-1998) húsið með því skilyrði að fjarlægja það. Árið 1981 flutti hann það inn á Ósa í Vesturbotni þar sem það stóð opið fyrir veðri og vindum í um tvö ár við vegamót Örlygshafnar- og Barðastrandarvegar. Hann hafði í hyggju að nota húsið sem seiðageymsluhús og fjarlægði því allt tréverk sem hægt var úr húsinu ásamt skorsteini.

Í því ástandi keyptu feðginin Kolbrún Pálsdóttir og Páll Guðfinnsson húsið árið 1984, en hún hafði átt húsið á árunum 1972 til 1974. Þau fluttu það aftur út á Patreksfjörð, þar sem því var komið fyrir á tunnum á horni Aðalstrætis og Þórsgötu. Þar var unnið að viðgerðum á húsinu bæði að innan og utan þar til það var flutt árið 1987 þangað sem það stendur enn á Barðaströnd skammt innan Brjánslækjar. Þar er húsið nýtt sem sumarhús.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 4. desember, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Þjóðskjalasafn Íslands. Manntöl. Manntal 1901. Sótt 6. nóvember 2025 af https://manntal.is/.
• 2
  Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Þjóðskjalasafn Íslands. Manntöl. Manntal 1910. Sótt 6. nóvember 2025 af https://manntal.is/.
• 3
  Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur; Haraldur Þorsteinsson (2018, 24. júlí). Barðaströnd. Húsin á Kambinum. Sótt 6. nóvember 2025 af https://bardastrondblog.wordpress.com/2018/07/24/husin-a-kambinum/; Björgvin Sighvatsson 1917-2009 (2010. 1. mars). Skutull, 87. árg., 1. tbl., bls. 4.
• 4
  Haraldur Þorsteinsson (2018, 24. júlí). Barðaströnd. Húsin á Kambinum. Sótt 6. nóvember 2025 af https://bardastrondblog.wordpress.com/2018/07/24/husin-a-kambinum/.
• 5
  Kolbrún Pálsdóttir (2025, 13. október). Tölvupóstur.