Lindarkot, Þóristungum, Ásahreppi

Heiti: Lindarkot

Byggingarár: 1898

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Ólafur Ólafsson

Aðrir eigendur:

1910: Þorsteinn Tómasson

<1920 - 1958: Gísli Guðmundsson

≈ 1967: Guðmundur Sveinsson

? : Guðmundur Jónasson

? : Grétar Hansson

Upphafleg staðsetning: Laufásvegur 15, Reykjavík

Fyrst flutt: ≈ 1967 á Ártúnshöfða til viðgerðar

Aftur flutt:

≈ 1968 í Þóristungur, Ásahreppi

Á þessari mynd sést hvernig húsið stóð út í Laufásveginn. Heimild: Bærinn okkar (1943, 22. nóvember). Vísir, 33. árg., 266. tbl., bls. 2.

Líffræðinemar úr Háskóla Íslands í vettvangsferð við Lindarkot (Laufásveg 15) um 1973-1974. Ljósmyndari: Eyþór Einarsson grasafræðingur kennari hópsins.

Saga:

Í Þóristungum í Ásahreppi, skammt vestan Tjaldakvíslar norðan Sprengisandsleiðar, stendur lítið hús, sem nefnt er Lindarkot. Hús þetta var flutt þangað á árunum 1967 og 1968 frá Laufásvegi 15 í Reykjavík, og gegnir þar enn hlutverki sínu með sóma.¹

En byrjum á byrjuninni, því í nóvember árið 1898 var virt hús sem Ólafur Ólafsson (1831-1911) bæjarfulltrúi hafði byggt á Skálholtkotslóð í Þingholtunum í Reykjavík. Húsið stóð þar sem nú (2025) er bílastæði á horni Laufásvegar og Skálholtsstígs. Á þessum stað stóð torfbær, einn af Skálholtsbæjunum, sem Ólafur bjó í um skeið.²

Í virðingunni er húsið sagt byggt af bindingi, klætt utan með plægðum borðum, pappa og járni þar yfir á alla vegu og með járnþaki á plægðri súð, einnig með pappa á milli. Niðri í húsinu voru 3 herbergi og eldhús, sem allt var þiljað og málað og með tvöföldum loftum. Þar var einn ofn og eldavél. Uppi á loftinu voru tvö herbergi, bæði þiljuð og máluð. Kjallari var undir öllu húsinu, sem hólfaður var í tvennt. Flatarmál hússins var ekki nema rétt rúmlega 32 fermetrar.³ Engu að síður voru 7 skráð þar til heimilis við manntal árið 1901, Ólafur (70 ára) og Guðrún Sigríður Guðmundsdóttir ( 37 ára), seinni kona hans, tvö börn þeirra, móðir Guðrúnar, vinnukona og einn leigjandi.⁴

Sagt hefur verið að vinir Ólafs hafi gefið honum húsið í þakklætisskyni fyrir vel unnin störf í þágu bæjarins, en hann var bæjar- og fátækrafulltrúi í mörg ár og var einnig niðurjöfnunarnefndarmaður. Hann varð Dannebrogsmaður árið 1903 og hafði mikinn áhuga á lækningum og hjálpaði mörgum sjúkum, oftast fyrir lítið endurgjald.⁵

Kunnur íbúi þessa húss var Gísli Guðmundsson bókbindari (d. 1958), einn helsti söngvari bæjarins á sinni tíð. Er hann sagður hafa sungið við um 5000 jarðarfarið og Álfakónginn eftir Schubert söng hann eitt sinn hátalaralaust á Melavellinum. Gísli hóf bókbandsnám í Ísafoldarprentsmiðju (Austurstræti 8) um fermingaraldur og starfaði síðan hjá því fyrirtæki í 69 ár samfellt.⁶

Árið 1910 seldi Ólafur Þorsteini Tómassyni járnsmið húseign sína og árið 1920 er vitað að Gísli Guðmundsson bókbindari var orðinn eigandi hússins og átti það til dauðadags 7. mars 1958.⁷

Húsinu virðist lítið hafa verið breytt meðan það stóð við Laufásveg nema að við það var byggður inngönguskúr sem var 1,6 m að lengd og 2,7 m að breidd.⁸

Eins og sjá má á ljósmyndinni hér að ofan stóð húsið út í Laufásveginn þegar hann var lagður á fimmta áratug síðustu aldar. Vildu þá eigendur hússins að það yrði flutt ofar í lóðina. Svar bæjarverkfræðings vegna þeirrar beiðni var birt í Vísi 22. nóvember 1943:

Þér hafið með bréfi dags. 8.-þ. m. beðið um skýringar á því að húsið Laufásvegur 15 skyldi ekki flutt innar á lóðina, þegar gatan framan við var gjörð.
Lóðin er svo lítil, að ekki er hægt að flytja húsið innar á lóðina, svo að það verði ekki strax fyrir, þegar byrjað verður á varanlegri byggingu á horni Skálholtsstígs og Laufásvegar, en eigandi eignarinnar tjáði mér, að hann hefði í hyggju að hefja undirbúning að nýrri byggingu.
Ég tel rétt að stefna að því að fækka gömlu smáhúsunum í hjarta bæjarins, svo að í þeirra stað geti risið upp veglegri byggingar, er yrðu til þess að gatna- og veitukerfi hæjarins mætti verða betur hagnýtt.
Af þessum ástæðum gat ég ekki lagt til að flytja húsið inn fyrir götulínu, jafnvel þó samþykki eiganda fengist.
Hitt er augljóst, að húsið er til mikilla lýta og umferðinni til óhagræðis, en ég sé ekki að úr verði bætt á hagkvæman hátt, öðruvísi en að húsið verði keypt til niðurrifs strax og kringumstæður leyfa eða þegar ráðið hefir verið fram úr húsnæðismálum núverandi íbúa.⁹

Lindarkot í Þóristungum árið 2007. Heimild: mbl.is (2007, 10. október). Afmælisferð í draugahús. Sótt 5. apríl 2024 af https://www.mbl.is/frettir/innlent/2007/10/10/afmaelisferd_i_draugahus/.

Húsið fékk reyndar að standa óáreitt fram til ársins 1967 eða 1968, þegar það var flutt austur í Þóristungur, þar sem það stendur enn (2025). Guðmundur Sveinsson (1907-2001) sem starfaði hjá Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar keypti húsið af Reykjavíkurborg fyrir eina krónu, enda stóð til að rífa húsið. Það var fyrst flutt upp á Ártúnshöfða þar sem það stóð í nokkra mánuði og unnið var að viðgerðum á húsinu. Guðmundur hafði árið 1965 látið flytja vinnuskúr úr Hvassaleiti og inn í Kýlingar við Landmannaleið, þar sem það stendur enn sem opið sæluhús, Höll, og hugðist með flutningum á Laufásvegi 15 bæta við öðru húsi í flutningasafn sitt. Eins og í fyrri flutningum stóðu fleiri menn með honum að þessu verki. Guðmundur fékk Gunnar Guðmundsson (1924-2004) stofnanda eins stærsta flutningafyrirtækis landsins á sínum tíma og mikinn útivistarmann að flytja húsið inn í Þóristungur. Húsið fékk nafnið Lindarkot, því örstutt frá húsinu má finna eina bestu lind á hálendinu, sem aldrei frýs því kraftur vatnsins er svo mikill. Sonur Guðmundar, Magnús Guðmundsson og Ólafur Hjörtur Sigurjónsson gistu nokkrar vikur sumarið 1974 í Lindarkoti á meðan þeir störfuðu við byggingu Sigölduvirkjunar. Guðmundur Sveinsson og félagar gáfu síðan Guðmundi Jónassyni (1909-1985) húsið í afmælisgjöf sem nýtti það í ferðum sínum fyrir ferðamenn. Grétar Hansson (1944-) íbúi á Blikastöðum í Mosfellssveit fékk húsið eftir Guðmund og hefur haldið því við síðan.¹⁰

Mörgum hefur húsið veitt skjól, en sumir gestanna hafa orðið varir við reimleika í húsinu og haldið fram að fyrri íbúar hússins geri þar vart við sig. M.a. sagði Skúli Guðmundsson sögu af óþægilegri nótt í skálanum í viðtali sem birt var á vefnum mbl.is. Þá lá hann á dýnu miðsvæðist í húsinu en honum var alltaf rutt út af dýnunni sitt á hvað alla nóttina. Þegar menn fóru að athuga málið kom í ljós að hann hafði sofið á þeim stað sem hleri hafði verið í gólfinu til að ganga niður í kjallarann á húsinu og því hafi hann verið fyrir þeim sem fara þurftu þessa leið.¹¹

Leitarorð: hálendi – Þóristungur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. september, 2025

Heimildaskrá

1
Jón G. Snæland (2012). Óbyggðaleiðir á Íslandi, bls. 36-37. Reykjavík: Skrudda.
2
Páll Líndal (1991). Reykjavík. Sögustaður við Sund. 3. bindi, bls. 49. Reykjavík: Bókaútgáfan Örn og Örlygur hf.
3
Borgarskjalasafn Íslands. Brunabótavirðingar 1888 til 1900. Brunavirðing nr. 532, 10. nóv. 1898.
4
Manntal 1901.
5
Páll Líndal (1991), bls. 49; Ólafur Ólafsson, fyrv. bæjarfulltrúi (1911, 18. nóvember). Reykjavík, 12. árg., 51. tbl., bls. 196.
6
Páll Líndal (1991), bls. 49.
7
Reykjavíkur-annáll (1910, 15. október). Ísafold, 37. árg., 66. tbl., bls. 259; Gísli Guðmundsson bókbindari – Minning (1958, 14. mars). Morgunblaðið, 45. árg., 62. tbl., bls. 9.
8
Brunavirðingar 1942-1943. Brunavirðing nr. 532, 11. maí 1943
9
H.B. (1943, 22. nóvember). Bærinn okkar. Hornhúsið við Laufásveg. Lokaþáttur. Vísir, 33. árg., 266. tbl., bls. 2.
10
Magnús Guðmundsson (2025, 24. september). Tölvupóstur.
11
Afmælisferð í draugahús (2007, 10. október). Sótt 6. apríl 2024 af mbl.is.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 26. september, 2025