Líkn, Árbæjarsafni, Reykjavík

Árið 1948 reisti Christian L. Möller (1811-1881), kaupmaður og veitingamaður, sér hús sunnan við Austurvöll í Reykjavík. Húsið stóð við götuna Kirkjubrú, sem síðar nefndist Kirkjustræti, og fékk númerið 12 við götuna, en húsið var það fyrsta sem reist var við götuna. Húsið var bindingshús á einni hæð með risi.¹Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 212. Reykjavík: Torfusamtökin; Árbæjarsafn. Líkn – Kirkjustræti 12. Sótt 16. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/02e13cf4-0687-497b-aec4-f4b6f836ef17. „Sagan segir að húsið hafi verið byggt úr múrsteini sem varð afgangs þegar Dómkirkjan var stækkuð á árunum 1947-48.“²Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 212.

Árið 1851 keypti Halldór Kr. Friðriksson (1819-1902) yfirkennari við Latínuskólann og lengi þingmaður Reykvíkinga húsið. Þar bjó hann með konu sinni, Charlotte Caroline Leopoldine (1826-1911) og börnum. Hann lét byggja hæð úr timbri ofan á húsið. Árið 1880 seldi hann austurhluta lóðar sinnar undir Alþingishús, sem reist var þar sama ár.³Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 212-213.

Húsið var í eigu fjölskyldu Halldórs til ársins 1911 er Háskóli Íslands keypti það. Eftir að Háskólinn eignaðist húsið voru þar rannsóknarstofa læknadeildar og íbúð háskólaritara. Geymsluhús á vesturmörkum lóðarinnar var notað sem krufningarstofa læknadeildar.⁴Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 213.

Frá 1911 til 1940 var Háskóli Íslands til húsa í Alþingishúsinu en rannsóknastofa var í Líkn og á efri hæðinni var íbúð háskólaritara. Árið 1929 var Pétur Sigurðsson (1896-1971) háskólaritari og flutti með fjölskyldu sína í Líkn þar sem hún bjó til ársins 1940. Eiginkona Péturs var Þóra Sigurðardóttir (1899-1979). Þau áttu tvær dætur meðan þau bjuggu í húsinu, en þar var oft margt um manninn því skyldmenni utan af landi fengu oft að gista í lengri og skemmri tíma og stundum flatsæng yfir allt. Meðal annars var systir Þóru með sér aðstöðu á háaloftinu. Eina klósettið í húsinu var á neðri hæðinni, en í íbúðinni var einn krani með köldu vatni. Miðstöðvarkynding var í eldhúsinu.⁵Helga Einarsdóttir (2003). Gamla Reykjavík – viðtöl um Í.R.húsið, Þingholtsstræti 9 og Kirkjustræti 12, bls. 43-54. Í gagnasafni Árbæjarsafns.

Eftir að Háskólinn flutti úr húsinu árið 1940 fékk

… hjúkrunarfélagið Líkn húsið til afnota og var það þá nefnt eftir félaginu. Þar fór fram berklaskoðun og mæðra- og ungbarnaeftirlit þar til Heilsuverndarstöðin við Barónsstíg var tekin í notkun um 1950. Húsið var síðan í eigu Alþingi og voru þar skrifstofur og skjalageymslur þingins. Árið 1973 var það flutt í Árbæjarsafn og endurbyggt þar.⁶Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 213.

Það var einungis efri hluti hússins sem fluttur var í safni, en neðri hluti þess var rifinn. Endursmíði hússins lauk á Árbæjarsafni árið 1978.⁷Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Ljósm.: Þjóðviljinn. Mynd nr. ÞJV 017 116 1-1.jpg. Sótt 16. júlí 2024 af https://ljosmyndasafn.reykjavik.is/.

Áður en hafist var handa við uppbyggingu hússins í Árbæjarsafni annaðist Þorsteinn Gunnarsson arkitekt uppmælingu og byggingarrannsóknir, en Nanna Hermansson stjórnaði uppbyggingu á staðnum, en Ólafur B. Jónsson sá um framkvæmdir.⁸Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð II. Varðveisluannáll 1863-1990. Verndunaróskir, bls. 187. [Reykjavík:] Húsafriðunarnefnd ríkisins.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 18. júní, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987). Kvosin. Byggingarsaga miðbæjar Reykjavíkur, bls. 212. Reykjavík: Torfusamtökin; Árbæjarsafn. Líkn – Kirkjustræti 12. Sótt 16. júlí 2024 af https://app.arbaejarsafn.is/hus/02e13cf4-0687-497b-aec4-f4b6f836ef17.
• 2
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 212.
• 3
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 212-213.
• 4
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 213.
• 5
  Helga Einarsdóttir (2003). Gamla Reykjavík – viðtöl um Í.R.húsið, Þingholtsstræti 9 og Kirkjustræti 12, bls. 43-54. Í gagnasafni Árbæjarsafns.
• 6
  Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson (1987), bls. 213.
• 7
  Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Ljósm.: Þjóðviljinn. Mynd nr. ÞJV 017 116 1-1.jpg. Sótt 16. júlí 2024 af https://ljosmyndasafn.reykjavik.is/.
• 8
  Hörður Ágústsson (2000). Íslensk byggingararfleifð II. Varðveisluannáll 1863-1990. Verndunaróskir, bls. 187. [Reykjavík:] Húsafriðunarnefnd ríkisins.