Langahlíð 26, Bíldudal

Heiti: Ásgarður - Hólmarahús

Byggingarár: 1901

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Guðmundur Lárusson og Kristján Stefánsson ?

Aðrir eigendur:

1925-1932: Bjarni Friðriksson, Viktoría Bjarnadóttir og Sigurgarður Sturluson

Upphafleg staðsetning: Langahlíð 9, Bíldudal

Flutt: 1905 að Lönguhlíð 26, Bíldudal

Saga:

Árið 1901 var byggt hús á Bíldudal á lóð sem nú (2024) væri númer 9 við Lönguhlíð í Bíldudal, þ.e. ofan Lönguhlíðar, gegnt húsi númer 12, sem þá var ekki búið að byggja.

Í janúar 1902 birtist eftirfarandi frétt í Arnfirðingi:

Skriðuhlaup töluvert kom hjer ofan úr gili yfir kaupstaðnum í ofsarigníngu aðfaranótt þ. 15. þ. m. Varð fyrir því hús nýbyggt og hratt hlaupið því af grundvelli nær til hálfs. Ekki sakaði neinn mann og var þar þó höggvið nærri. Inn í húsið fór skriðan aðeins um lítinn glugga á miðju húsinu og spreingdi niðurúr, en maður sem þar svaf innifyrir slapp út.
Kjallarinn fyltist mikið til. Þar var eldhús og matvæli geymd o. fl. og spiltist það alt og eyðilagðist meira og minna og var það eigendum ílt tjón og óþægilegt, en tilfinnanlegast var þó auðvitað tjónið fyrir þá sem húsið áttu: Guðmund Lárusson og Kristján Stefánsson.¹

Talið er að hér sé um að ræða húsið sem hér er til umfjöllunar og það hafi verið flutt árið 1905 þangað sem það stendur enn við Lönguhlíð 26 á Bíldudal.²

Þó húsið hafi heitið Ásgarður var það oftar kallað Hólmarahús. Til eru tvær kenningar um það hvernig seinni nafngift hússins varð til. Önnur er sú að um tíma hafi búið í húsinu fólk sem var frá Stykkishólmi og þeir almennt kallaðir Hólmarar. Það fylgir þeirri sögu að húsið hafi í raun heitið Ásgarður.³ Hin er sú að nafnið sé komið frá hjónunum Sigurgarði Sturlusyni (1867-1932) og Viktoríu Bjarnadóttur (1888-1963), sem gáfu öllum 12 börnum sínum nafnið Hólm, því Sigurgarði þótti nafn sitt svo óþjált að hann vildi hlífa börnum sínum við að þurfa að nota það. Hólm-nafnið kom til af því að föðuramma barnanna hét Hólmfríður og var Jónasdóttir.⁴ Þau hjón höfðu búið á Eysteinseyri í Tálknafirði með föður Viktoríu. Árið 1925 var jörðin seld, því Sigurgarður var heilsuveill og gat ekki stundað búskap og Bjarni orðinn gamall. Þau fluttu til Bíldudals þar sem þau keyptu húsið, sem síðan var kallað Hólmarahús. Sigurgarður stundaði mest farskólakennslu, Bjarni vann við slátt og Viktoría og dætur hennar sem heima voru unnu ýmist í fiski eða sláturhúsinu.⁵ Viktoría segir í æviminningum sínum:

Mest brá mér við það, þegar ég kom til Bíldudals, að hafa ekki rennandi vatn inn í húsið, en það hafði ég haft á Eysteinseyri, því að þar var gerð vatnsleiðsla árið 1910. Á hinu nýja heimili mínu á Bíldudal varð að sækja vatnið í fötum, en vatnsbólið var fyrir neðan brekku norðan við húsið. Var brekka þessi svo brött, að höggva varð spor í klöppina, sem var niður við vatnsbólið. Fanst mér vatnsföturnar svo þungar, að ég gat vart valdið þeim.⁶

Til að reyna að drýgja tekjurnar brá Viktoría á það ráð haustið 1928 að fara suður til Reykjavíkur og fá lán til að festa kaup á prjónavél. Prjónavinnan varð síðan drjúg búbót. Þegar Viktoría varð ekkja árið 1932 flutti hún til Reykjavíkur. Þar stofnaði hún m.a. prjónastofuna Iðunni og gegndi ýmsum félagsstörfum. Var m.a. formaður Prjónlesframleiðenda og lét mikið að sér kveða í bindindis- og kirkjumálum. Hún skrifaði talsvert í blöð um ýmis málefni og gaf út bók með endurminningum sínum, Vökustundir að vestan.⁷

Leitarorð: Bíldudalur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. apríl, 2024

Heimildaskrá

1
Arnfirðingur (1902, 22. janúar). 1. árg., 7. tbl., bls. 26.
2
Sólrún Geirsdóttir (2000). Byggingarár húsa á Bíldudal. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands, bls. 11. Bolungarvík: Náttúrustofa Vestfjarða; Þorsteinn Sæmundsson, Tómas Jóhannesson og Jón Gunnar Eyjólfsson (1999, apríl). Saga ofanflóða á Bíldudal 1902 til 1999, bls. 4-5. Reykjavík: Veðurstofa Íslands.
3
Frá liðnum árum (1948, 7. mars). Safnaðarblaðið Geisli, 3. árg., 3. tbl., bls. 20.
4
Viktoría Bjarnadóttir (1958). Vökustundir að vestan, bls. 103. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja hf.; Þorvaldur Kristinsson (1994). Veistu, ef þú vin átt. Minningar Aðalheiðar Hólm Spans, bls. 10. Reykjavík: Forlagið; Alda Björk Marinósdóttir (2023, 17. júní). Sótt 29. mars 2024 af https://www.facebook.com/groups/480489408676140/search/?q=H%C3%B3lmarah%C3%BAs
5
Viktoría Bjarnadóttir (1958).
6
Viktoría Bjarnadóttir (1958), bls. 125.
7
Viktoría Bjarnadóttir (1958); Skáld.is. Konur skrifa um konur sem skrifa. Viktoría Bjarnadóttir. Sótt 29. mars 2024 af https://skald.is/skaldatal/334-viktoria-bjarnadottir

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. apríl, 2024