Lækjargata 4c, Siglufirði

Heiti: Friðrikshús

Byggingarár: 1907 eða 1908 ?

Upphafleg notkun: Íbúðarhús

Fyrsti eigandi: Friðrik Hermannsson og Björg Sigríður Andreasdóttir Sæby

Aðrir eigendur:

≈ 1921 ?: Stefán B. Kristjánsson

≈ 1925 ?: Jón Kristjánsson

1928: Aage R. Schiöth

Upphafleg staðsetning:

Aðalgata 28 (áður Aðalgata 5), Siglufirði

Flutt:

1931 að Lækjargötu 4c, Siglufirði

Lækjargata 4c, Siglufirði um 2012. Heimild: Kanon arkitektar (2017). Húsaskráning Siglufjarðar. 1. áfangi, bls. 308.

Lækjargata 4c, Siglufirði, um 2013. Ljósm.: Jón Hrólfur Baldursson.

Saga:

Árið 1930 veitti byggingarnefnd Siglufjarðar Aage R. Schiöth (1902-1969) apótekara leyfi til að byggja tvílyft steinhús á lóð sinni númer 5 við Aðalgötu á Siglufirði „… þar sem hús hans stendur nú, og færa gamla húsið norður fyrir.“ Lóðin númer 5 við Aðalgötu fékk síðar númerið 28.¹

Aage Schiöth flutti til Siglufjarðar tveimur árum áður og hóf þá rekstur lyfjabúðar í gömlu húsi við Aðalgötu. Það þótti mikill ávinningur fyrir Siglufjarðarbæ að fá lyfjabúð í bæinn og átti Schiöth eftir að setja mark sitt á bæinn og láta að sér kveða í atvinnu-, félags- og menningarlífi bæjarins.²

Reisulega, steinsteypta húsið við Aðalgötu 28 á Siglufirði sem Schiöth lét byggja stendur enn. Á götuhæðinni hefur lengst af verið apótek og íbúð á efri hæð.

En hvað varð um gamla húsið? Sú sem þetta ritar telur að gamla húsið standi enn og sé nú númer 4c við Lækjargötu, á baklóð norðan við Aðalgötu 28. Sú ályktun er dregin af þeim líkindum með húsunum sem sést á ljósmyndunum hér að ofan. Einnig segir núverandi eigandi hússins, Jón Hrólfur Baldursson, að annar frágangur hafi verið á suðaustur horni hússins en öðrum hlutum þess, en það gæti verið vegna þess að innganginum sem þar var hafi verið lokað. Hann segir einnig að kvisturinn á húsinu hafi verið breikkaður, þannig að hann stendur út fyrir hlið hússins þar sem nú er inngangur í húsið. Einnig eru nokkur líkindi með stærð húsanna.³

Í húsakönnun sem gerð var á Siglufirði um 2013 er húsið við Lækjargötu 4c sagt byggt 1907.⁴

Ef við gefum okkur að húsið við Lækjargötu 4c og Aðalgötu 5 séu eitt og sama húsið voru fyrstu eigendur þess þau Friðrik Hermannsson (1878-1936) trésmíðameistari og Björg Sigríður Andreasdóttir Sæby (1886-1931) kona hans. Í Aldarminningu sinni segir séra Bjarni Þorsteinsson að þau Friðrik og Björg hafi byggt hús sitt árið 1908. Samkvæmt manntölum bjuggu þau í húsinu a.m.k. til ársins 1920 og var þá húsið nefnt Friðrikshús. Þau eignuðust 11 börn. Í sóknarmannatali Hvanneyrarsóknar árið 1908 kemur fram að í húsinu búa þau Friðrik og Björg með tveimur börnum þeirra, vinnukonu, lausamanni, húskonu, tökubarni ásamt ekkju og ungum syni hennar, þ.e. 10 manns.⁵

Í fasteignamati frá 1916 til 1918 er Friðrikshús sagt íbúðarhús úr timbri með kvisti, járnþakið. Stærð 6,3 x 6,3 m. Við það bættist skúr sem var 1,9 x 1,25 m.⁶

Til er brunabótavirðing hússins frá árinu 1921. Þá var Stefán B. Kristjánsson (1891-1971) kaupmaður orðinn eigandi hússins, væntanlega nýbúinn að kaupa það. Í virðingunni kemur fram að húsinu hafði verið breytt frá því síðasta virðing fór fram árið 1916, þannig að á neðri hæð hússins hafði verið innréttuð sölubúð, skrifstofa og eitt herbergi, sem búið var í. Einnig hafði verið útbúinn tröppupallur við húsið og kjallari hafði verið grafinn, en hann var óinnréttaður. Raflýsing og vatnsleiðsla var í húsinu. Jón Kristjánsson (1880-1971) keypti húsið af Stefáni bróður sínum (sem flutti til Vesturheims) og síðan eignaðist Schiöth lyfsali húsið.⁷

Eftir að húsið var flutt á baklóð apóteksins hýsti það m.a. gosdrykkjaframleiðslu Aage Schiöth, sem hann stofnaði árið 1936 og framleiddi meðal annars hið geysivinsæla Valash. Hann rak gosdrykkjaverksmiðjuna þar til ársins 1943 þegar hún var flutt til Akureyrar og tók síðar upp nafnið Sana hf.⁸ Síðar var húsið gert að íbúðarhúsi og enn er búið í því.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 11. mars, 2026

Heimildaskrá

1
Gögn frá Héraðsskjalasafni Fjallabyggðar. Send af Hrönn Hafþórsdóttur, forstöðukonu bókasafns og héraðsskjalavarðar Fjallabyggðar 7. maí 2025.
2
Til lands og sjávar (1928, 7. júlí). Norðlingur, 1. árg., 3. tbl., bls. 2.
3
Jón Hrólfur Baldursson (2025, 2. maí og ). Tölvupóstur.
4
Kanon arkitektar (2017). Húsaskráning Siglufjarðar. 1. áfangi, bls. 63.
5
Friðrik Hermannsson (1936, 2. maí). Siglfirðingur, 9. árg., 10. tbl., bls. 4; Bjarni Þorsteinsson (1918). Siglufjarðarverzlunarstaður hundrað ára 1818 – 20. maí – 1918. Aldarminning, bls. 68. Reykjavík: Gutenberg; Þjóðskjalasafn Íslands. Sóknarmannatöl. Hvanneyrarsókn. Sóknarmannatal 1902-1914. Sótt 24. júlí 2025 af https://salnaregistur.manntal.is.
6
Þjóðskjalasafn Íslands. Jarðir og fasteignir. Fjármálaráðuneytið – Fasteignamat, AA/10–2, Eyjafjarðarsýsla, undirmat I 1916–1918. Sótt 24. júlí 2025 af https://jardir.skjalasafn.is/bok/50.
7
Gögn frá Héraðsskjasafni Fjallabyggðar; Miðstöð stafrænna hugvísinda og lista. (2025). Friðrikshús, Hvanneyrarsókn, Siglufirði í Eyjafjarðarsýslu. Sögulegt mann- og bæjatal, útg. 1.0. Sótt 24. júlí 2025 frá https://smb.mshl.is/baer/17938.
8
Þórhildur Rán Torfadóttir (2015, maí). Öl og gosdrykkjagerð á Íslandi, bls. 21. Ritgerð til BA-prófs í sagnfræði við Háskóla Íslands; Kanon arkitektar (2017), bls. 63; Leó R. Ólason (2021, 14. mars). Draugagangurinn á Aðalgötunni. Trölli.is.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 11. mars, 2026