Höfn, Selfossi

Árið 1916 reisti Gísli Jónsson (1879-1924) tómthúsmaður hús á Þorlákshöfn.¹Guðmundur Kristinsson (1991). Saga Selfoss I. Frá landnámi til 1930, bls. 281. Selfossi: Selfosskaupstaður.

Hann var formaður og smiður góður, bæði á tré og járn, og fluttist skömmu síðar [þ.e. 1921] til Eyrarbakka með hús og búslóð og reisti húsið í Einarshafnarlandi [skammt frá norðaustur horni Steinsbæjar] og kallaði það Höfn eftir uppruna sínum [þ.e. Þorlákshöfn]. Skömmu síðar [þ.e. 1923] flutti Gísli til Reykjavíkur til starfa hjá Slippfélaginu. Hann stofnaði til skuldar hjá Heklu og setti húsið að veði, og þannig eignaðist Hekla það [árið 1923].
Sigurður Ísleifsson trésmiður reif húsið [árið 1925] og reisti það á Selfossi. Var smíði þess lokið 6. júlí. Það var ein hæð, með portbyggðu risi og kvisti á norðurhlið, kjallaralaust og grunnur hlaðinn undir það úr hraungrýti. Milliþil var um húsið þvert nokkuð austan við miðju og dyr að austan. Þar var gærumóttakan. Verzlunin var í vesturhlutanum með dyrum að vestan.²Guðmundur Kristinsson (1991), bls. 281.

Húsið var metið til brunabóta þegar það hafði verið reist á Eyrarbakka. Þá var því lýst þannig:

Timburhús 6,7 m á lengd, 6 m á breitt, 5,3 m á hæð með skúr 6,7 m á lengd, 3,1 á breidd og 2,5 á hæð. Klætt undir járn með borðum og asfaltpappa. Þiljað innan, niðri skipt í 3 herbergi og eldhús. Uppi eru 2 herbergi. Í skúrnum er inngangur og geymsla. Undir húsinu kjallari hlaðinn úr grjóti.³Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025). Eyrarbakki. Byggð í mótun. Horfin hús 1878-1960, bls. 124. Eyrarbakka: Laugabúð

Húsið var sett niður á lóð sem Kaupfélagið Hekla hafði keypt gegnt brúnni yfir Ölfusá við Tryggvatorg, skammt austan núverandi Ráðhúss Árborgar, þar sem nú (2025) er risinn nýr miðbær Selfoss. Sögu Kaupfélagsins Heklu lauk árið eftir (1926) þegar Landsbankinn tók allar eignir félagsins upp í skuldir. Sama ár tók Guðmundur Guðmundsson (1876-1967) verslunina til leigu og árið 1928 keypti sameignarfélag sem hann stofnaði ásamt Júlíusi Guðmundssyni (1883-1941) og Sigurði Óla Ólafssyni (1896-1992) tengdasyni sínum eignirnar. Nefndist félag þeirra S. Ó. Ólafsson & Co.⁴Guðmundur Kristinsson (1991), bls. 281-282; Guðmundur Kristinsson (1995). Saga Selfoss II. Frá 1930 til 1960, bls. 99-113. Selfossi: Selfoss­kaupstaður. „En þó að nafnbreyting yrði á verzluninni og eigendur hennar væru nú orðnir þrír, hvarf nafnið Höfn aldrei úr huga viðskiptamanna. Hún var áfram kölluð verzlunin Höfn og kaupmaðurinn Guðmundur í Höfn.“⁵Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 101.

Í búðina var gengið um dyr að vestan. Þar fyrir innan var afgreiðsluborð í vinkil  úr norðurvegg og vesturvegg. Fyrir innan það voru hillur á öllum veggjum með vörur. Hafði verzlunin allar helztu vörur til sölu. Sykur og mjöl var laust í skúffum í afgreiðsluborðinu og var vegið af afgreiðslu í bréfpoka. Emaléruð búsáhöld hengu meðan í loftinu fyrir utan búðarborðið, og kenndi þar margra grasa. Þar hengu koppar og kaffikönnur, bollar og lampar og blöstu við kaupendum. Rafmagn var ekkert fyrstu árin, og því hengu tveir ólíulampar í búðinni og lýstu hana upp. …

Á loftinu hafði verið gerð íbúð, þar sem Sigurður Óli bjó með fjölskyldu sinni og Guðmundi, tengdaföður sínum. Vatn var fyrsta árið sótt í Skálabrunni fyrir norðan Tryggvaskála. Þá tók Sigurður Óli brunn á hlaðinu fyrir sunnan Höfn. Gróf hann niður á klöppina, sprengdi niður í hana, og fékkst þar ágætis vatn. Var það leitt í húsið og dælt í tunnu uppi á háalofti. …

Sumarið 1935 var húsið stækkað suður á hlaðið. Þá stækkaði búin og góður stigi fékkst upp á lofti, sem var með fimm herbergjum.⁶Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 104-105.

Þegar Júlíus Guðmundsson lést árið 1941 var sameignarfélaginu breytt í hlutafélag og nýir hluthafar bættust í hópinn.⁷Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 107.

Árið 1964 seldi hlutafélagið Kaupfélaginu Höfn verslunina ásamt fasteignum sínum, en kaupfélagið tók einmitt nafn sitt af húsinu. Kaupfélagið rak verslun í húsinu til 1969 þegar tekið var í notkun nýtt verslunarhús kaupfélagsins. Var þá gamla húsið frá Þorlákshöfn rifið.⁸Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 112; Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025), bls. 134; Miðbær Selfoss (2022, 19. janúar). Höfn. Sótt 20. júlí 2025 af https://www.facebook.com/midbaerselfoss.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 20. júlí, 2025

Heimildaskrá

• 1
  Guðmundur Kristinsson (1991). Saga Selfoss I. Frá landnámi til 1930, bls. 281. Selfossi: Selfosskaupstaður.
• 2
  Guðmundur Kristinsson (1991), bls. 281.
• 3
  Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025). Eyrarbakki. Byggð í mótun. Horfin hús 1878-1960, bls. 124. Eyrarbakka: Laugabúð
• 4
  Guðmundur Kristinsson (1991), bls. 281-282; Guðmundur Kristinsson (1995). Saga Selfoss II. Frá 1930 til 1960, bls. 99-113. Selfossi: Selfoss­kaupstaður.
• 5
  Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 101.
• 6
  Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 104-105.
• 7
  Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 107.
• 8
  Guðmundur Kristinsson (1995), bls. 112; Inga Lára Baldvinsdóttir og Magnús Karel Hannesson (2025), bls. 134; Miðbær Selfoss (2022, 19. janúar). Höfn. Sótt 20. júlí 2025 af https://www.facebook.com/midbaerselfoss.