Hánefsstaðaeyri, Seyðisfirði

Hús þetta var byggt á Vopnafirði árið 1725, og var því nokkuð komið til ára sinna þegar Dines Jespersen kaupmaður flutti það til Seyðisfjarðar árið 1792 þegar hann vildi færa út kvíarnar í kjölfar afnáms einokunarverslunar Dana árið 1788. Hann hafði fengið leyfi í Kaupmannahöfn til að flytja eitt af verslunarhúsum sínum á Vopnafirði til einhvers annars staðar og hafði þá haft augastað á Borgarfirði eystra. Seyðisfjörður varð hins vegar fyrir valinu vegna góðra hafnar­skilyrða. Húsið var tekið ofan á Vopnafirði, viðir þess settir í skip og fluttir á Hánefsstaðaeyri, sem er við fjörðinn sunnanverðan, talsvert utan við Seyðisfjarðarkaupstað. Er húsið sennilega fyrsta timburhúsið sem reist var á Seyðisfirði. Flutninginn annaðist Eyjólfur Ísfeld, sem numið hafði snikkaraiðn í Kaupmannahöfn og hann var síðan ráðinn til að veita útibúinu forstöðu. Seinna varð Eyjólfur þessi þjóð­kunnur maður vegna dulargáfna sinna og skyggni.¹Þóra B. Guðmundsdóttir (1995).  Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 9 og 42. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður; Kristján Róbertsson (1995). Byggðarsaga Seyðisfjarðar. Fyrra bindi, bls. 90-91. Seyðisfirði: Seyðis­fjarðarbær; Einar Bragi (1975). Þá var öldin önnur III, bls. 13-17. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja.

Til eru að minnsta kosti þrjár úttektir á húsi þessu. Sú elsta er frá 13. júlí 1774 þegar konungs­verslunin síðari tók við húsinu af Almenna verzlunarfélaginu²Einar Bragi (1975), bls. 14.:

34 Aar gammelt; er udi Længden 18 al, udi Breeden 7 al 2 qvarter. Höyden fra Taget 8½ al, der af ere 3 Fag udi nordre Ene afdeelte til en Kokkeboed med en opmuuret Skorsten, Bord, Benke og et gammelt Skab. Fast Gulw og fast Loft i det ene Fag. Tre Fag í Midten af Huuset ere afdeelte i et Kiöbmands Kammer með fast Gulw og Loft, panelet oweralt og mallet, med et Bord og Benke og 1 Sængstæd. Og 3 Fag i den anden Ende til að giemme Wahrer udi, með fast Gulw og udan Loft.³Einar Bragi (1975), bls. 14.

Húsið hefur því ekki verið engin smásmíði, 11,3 m að lengd og 4,4 m að breidd.⁴Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 9 og 42. Þóra Guðmundsdóttir íslenskaði úttekt hússins þannig:

Það var níu stafgólf og var hvert stafgólf tvær álnir. Á fyrstu þremur stafgólfum var pakkhús. Á þremur næstu var íverustaður kaupmanns, en sjálf verslunin á þremur síðustu gólfunum, og var þar opið upp í rjáfur.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 42.

Kames kaupmanns var þiljað að innan, með föstu lofti, stiga á milli hæða og uppmúruðum skorsteini. Í krambúðina var sett nýtt afgreiðsluborð og hillur og var hún hituð með tveggja hæða kakelofni. Húsið var byggt úr bindingi og voru bæði þak og veggir klætt með borðum.⁶Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 9 og 42.

Aftur var húsið virt 9. september 1788 þegar Dines Jespersen og félagar hans veittu því viðtöku en síðasta úttektin var gerð 20. október 1797 fimm árum eftir að húsið var flutt á Seyðisfjörð⁷Einar Bragi (1975), bls. 14.:

En Krambod, er dette Aar 71 Aar gl, er 18 al lang 7 ¾ al breed, 8 ¾ al höy, bestaaende af 9 Fag, med fast Loft ower heele Huset, afdeelt i en Krambod paa 3 Fag, 1 Kammer og 1 Kogehuus, begge paa 3 Fag, fast Gulw i Kramboden og Kammeret, en opmuuret Skorsteen og en Trappe til Loftet, 4 Döre med Laase og Hængsler, 1 dto med Hængsler uden Laas, 1 stor [og] 2 smaae Winduer paa Huset, nye Disk og Reoler i Kramboden m. w. og dertil én 2 Etage Kakkelown. Dette Huus forbedret 1793 med 2de nye Winduer og Karmer i Kramboden og Kammeret, samt et Do paa Loftet, widere forbedre 1794 med 1 nyt plöyet Gulw i Kammeret og Kokhuuset, samt ten Retterbænk og en Tin-Række.⁸Einar Bragi (1975), bls. 15.

Eins og sést hefur húsinu ekki verið mikið breytt þegar það var flutt.

Það léttist brúnin á Seyðfirðingum þegar verslunarhúsið reis á Hánefsstaðaeyrum. Raunar virtust flestir hæstánægðir með þessa framkvæmd, ekki aðeins Dines Jespersen heldur einnig íbúar nærliggjandi byggða sem fögnuðu því að eiga nú skemmri veg til verslunar en áður. Þetta var þjóðþrifafyrirtæki og mörgum til mikilla hagsbóta. En ekki voru allir glaðir. Kaupmaðurinn á Eskifirði mun ekki hafa sent kollega sínum heillaóskaskeyti í tilefni hinnar nýju verslunar, enda taldi hann að hagsmunum sínum vegið. Yfirvöld fengu líka kláða í höfuð, því að hér var ekki að öllu leyti leikið eftir réttum nótum.⁹Kristján Róbertsson (1995), bls. 91.

Það gekk á ýmsu í verslunarrekstri Jespersens og að lokum fór svo að hann ákvað að selja reksturinn í mars 1794. Kaupandinn var Niels Örum faktor á Reyðarfirði. En það var þó aðeins að nafninu til, því hann var leppur Georgs Andreas Kyhn, sem var aðalkeppinautur Jespersens um verslunina í Seyðisfirði, í þessum viðskiptum, því það var hann sem fjármagnaði kaupin. Fáum árum síðar slitnaði upp úr samvinnu þeirra Örums og Kyhns og verslunin komst opinberlega í hendur Kyhns. Sumarið 1800 stofnaði fyrirtækið Örum & Wulff aðra verslun á Hánefsstaðaeyri, en eftir mikið málavafstur kvað sýslumaður upp þann úrskurð í júlí 1805 að leggja skyldi báðar verslanirnar niður. Örum & Kyhn létu rífa verslunarhús sín, en ekki er vitað hvort þau voru reist á öðrum stað. Eignir Kyhns voru hins vegar gerðar upptækar og dæmdar konungi. Árið eftir fauk beykisbúðin í ofsaveðri og eyðilagðist með öllu, en um  afdrif annarra húsa er ekki vitað.¹⁰Kristján Róbertsson (1995), bls. 91-97.

Þetta fyrsta verslunarævintýri í Seyðisfirði átti sér því stutta sögu. Frá því að fyrsta verslunarhúsið var reist á Hánefsstaðaeyrum 1792 og þar til hinum tveimur verslunum var lokað með dómi liðu aðeins 13 ár. Áratug eftir lokunina munu öll mannvirki hafa verið horfin af staðnum og Seyðisfjarðarkaupstaður hinn forni heyrði sögunni til.¹¹Kristján Róbertsson (1995), bls. 97.

Þess má geta að Vilhjálmur Jónsson, sem bjó á Hánefsstöðum árið 2011, sagði að þar á bæ lifi sú sögn að í útihúsum þar megi enn finna spýtur úr gamla pakkhúsinu.¹²Vilhjálmur Jónsson (2011, 9. febrúar). Munnleg heimild.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 7. janúar, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995).  Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 9 og 42. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur­lands og Seyðisfjarðarkaupstaður; Kristján Róbertsson (1995). Byggðarsaga Seyðisfjarðar. Fyrra bindi, bls. 90-91. Seyðisfirði: Seyðis­fjarðarbær; Einar Bragi (1975). Þá var öldin önnur III, bls. 13-17. Reykjavík: Ísafoldarprentsmiðja.
• 2
  Einar Bragi (1975), bls. 14.
• 3
  Einar Bragi (1975), bls. 14.
• 4
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 9 og 42.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 42.
• 6
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 9 og 42.
• 7
  Einar Bragi (1975), bls. 14.
• 8
  Einar Bragi (1975), bls. 15.
• 9
  Kristján Róbertsson (1995), bls. 91.
• 10
  Kristján Róbertsson (1995), bls. 91-97.
• 11
  Kristján Róbertsson (1995), bls. 97.
• 12
  Vilhjálmur Jónsson (2011, 9. febrúar). Munnleg heimild.