Hafnargata 10, Múli, Seyðisfirði

Pöntunarfélag Fljótsdalshérað reisti þetta verslunarhús árið 1887 á Svendsensgrunni¹Grunnur þessi voru leifar húsa sem Norðmaðurinn Svendsen hafði byggt árið 1880. Annað brann árið 1884, en á hitt féll aurskriða (Þorsteinn Erlingsson (1903). Seyðisfjörður um aldamótin 1900, bls. 96. Eimreiðin, 2. tbl., bls. 85-110.). Aftur féll aurskriða á þetta svæði 18. desember 2020. , sem var suðvestur af Vjelasmiðju Jóhanns Hanssonar.²Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 208. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur¬lands og Seyðisfjarðarkaupstaður. Nýbyggðu var húsinu lýst þannig:

Hús Vörupöntunarfélagsins á Búðareyri, 16 al langt, 12 al breitt, 11 al hátt. Það er byggt úr plönkum með leirskífuþaki. Niðri er sölubúð og pakkhús, uppi 2 herbergi til íbúðar sitt í hverjum enda með hliðar­herbergjum.³Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 208.

Þegar Pöntunarfélagið flutti starfsemi sína utar með firðinum keypti J. M. Hansen konsúll húsið.

Hann var forgöngumaður um stofnun Garðarsfélagsins sem byggði íshús, 2 pakkhús og hafskipabryggju á Svendsensgrunni. Hansen seldi Garðarsfélaginu húsið en hélt áfram að búa í því. Árið 1901 var glæstri en skammvinnri sögu Garðarsfélagsins lokið. Hafnarsjóður keyptir allar eigur þess, þar á meðal íbúðar­húsnæði J. M. Hansens.⁴Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 208-209.

Hafnargata 10 á árunum 1920 til 1928. Ljósm.: Gangasafn Minjastofnunar Íslands.

En árið 1907 tókst Hansen að komast aftur yfir húsið.⁵Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209. Honum hefur eflaust fundist ónæði af því að búa á því mikla athafnasvæði sem var umhverfis hús hans og kosið að flytja það á rólegri stað, þar sem hann hafði jafnframt gott útsýni. „Var þá leitast við að færa húsið, sem áður var með einföldu dönsku sniði, að norska sveitserstílnum sem þá var svo mjög í tísku.“⁶Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Gengið um gamla bæinn – þróun byggðar í Seyðisfjarðarkaupstað frá 1850 til 1940. Bæklingur gefinn út af skrifstofu ferða- og menningarmála í Seyðisfirði. Húsið var sett upp á háan, hlaðinn kjallara, risið hækkað, sett á það tvö bíslög og bætt á það glerjaðri verönd með jafnbreiðum kvisti yfir. Ekki naut Hansen konsúll nýja hússins lengi því hann lést sama ár og það var flutt.⁷Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209-210.

Eftir að húsið var reist á nýjum stað var því lýst þannig í húsavirðingu:

Hús frú Hansen á Búðareyri í Seyðisfjarðarkaupstað 6×12 álnir að stærð, 11 álna hátt, það er byggt úr 3” plönkum, þar utan yfir með plægðum borðum og pappi og bárujárni yfir. Út úr forsíðunni er byggð veranda 6 ½x3 álnir, þar upp af er kvistur jafnstór. Við bakhlið hússins er útbygging 4×5 álnir að stærð, hún er með timburgrind, klædd utan með plægðum borðum. Þakið er úr plægðum borðum með pappi og járni yfir. Í húsinu niðri eru 3 herbergi, eldhús og gangur og veranda. Á loftinu eru 3 herbergi og 4 smá kompur og miðloft. Í húsinu er múrpípa, í hana ganga 3 ofnar og eldavél. Bak við eldstæðin eru brandtöflur. Öll herbergi eru máluð eða betrekt. Undir öllu húsinu er kjallari, byggður úr grjóti og sementaður.⁸Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 210.

Á þessum tíma var húsið kallað Nýja-Hansenshús⁹Gamla-Hansenshús var hins vegar Hafnargata 12, en þar bjó konsúllinn frá 1899 þar til hann byggði sér þetta nýja hús (Þóra B. Guðmundsdóttir, 1995:214)., en eftir að Gestur Jóhannsson og kona hans Hólmfríður Jónsdóttir keyptu húsið árið 1928 nefndu þau það eftir æskuheimili hennar, Múla í Aðaldal, en þess má geta að Jón faðir Hólmfríðar var afi þeirra Jónasar og Jóns Múla Árnasona.¹⁰Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209.

Tæplega er hægt að fjalla um Múla án þess að minnast þeirra hamfara sem áttu sér stað í kringum húsið í desember 2020, þegar 14 hús á svæðinu frá Austurvegi 38 til Hafnargötu 37 urðu ýmist fyrir miklu tjóni eða gereyðilögðust í miklum aurskriðum. Múli slapp hins vegar við tjón sem þakka má því hve hátt húsið stendur, því skriðan klofnaði og féll báðum megin við húsið.¹¹Ráðgjafanefnd um færslu húsa á Seyðisfirði (2021, maí). Tillögur ráðgjafanefndar. Sótt 18. nóvember 2023 af https://www.mulathing.is/static/files/skyrslur/radgjafanefnd-um-faerslu-husa-skyrsla-lokautfaersla-uppfaerd.pdf.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. desember, 2023

Heimildaskrá

• 1
  Grunnur þessi voru leifar húsa sem Norðmaðurinn Svendsen hafði byggt árið 1880. Annað brann árið 1884, en á hitt féll aurskriða (Þorsteinn Erlingsson (1903). Seyðisfjörður um aldamótin 1900, bls. 96. Eimreiðin, 2. tbl., bls. 85-110.). Aftur féll aurskriða á þetta svæði 18. desember 2020.
• 2
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995). Húsasaga Seyðisfjarðarkaupstaðar, bls. 208. [Seyðisfirði:] Safnastofnun Austur¬lands og Seyðisfjarðarkaupstaður.
• 3
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 208.
• 4
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 208-209.
• 5
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209.
• 6
  Þóra B. Guðmundsdóttir (2003). Gengið um gamla bæinn – þróun byggðar í Seyðisfjarðarkaupstað frá 1850 til 1940. Bæklingur gefinn út af skrifstofu ferða- og menningarmála í Seyðisfirði.
• 7
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209-210.
• 8
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 210.
• 9
  Gamla-Hansenshús var hins vegar Hafnargata 12, en þar bjó konsúllinn frá 1899 þar til hann byggði sér þetta nýja hús (Þóra B. Guðmundsdóttir, 1995:214).
• 10
  Þóra B. Guðmundsdóttir (1995), bls. 209.
• 11
  Ráðgjafanefnd um færslu húsa á Seyðisfirði (2021, maí). Tillögur ráðgjafanefndar. Sótt 18. nóvember 2023 af https://www.mulathing.is/static/files/skyrslur/radgjafanefnd-um-faerslu-husa-skyrsla-lokautfaersla-uppfaerd.pdf.