Gullbringa, Fáskrúðsfirði

Afar lítið er vitað um þetta hús annað en að það stóð upphaflega á svokölluðum Mómel fyrir innan Grundará í Fáskrúðsfirði og var þá kallað Mómelshús. Það var flutt í heilu lagi á hjarni út í Búðaþorp og sett niður við Búðaveg, við innhornið á Hruna, Búðaveg 49. Þar var húsið ýmist kallað Gullbringa, Hringur eða Snússa. Eigendasaga hússins er einnig afar götótt, en frá 1881 til 1890 átti Einar Sveinsson húsið, en ekki er vitað hvort hann hafi verið fyrsti eigandi þess. Árið 1916 var Sigurður Þ. Þórarinsson skráður eigandi þess. Í fasteignamati það ár kemur fram að húsið sé byggt úr timri á steinkjallara og með járnvörðu þaki. Grunnflötur hússins var um 21,5 fermetrar. Húsið var rifið árið 1974.¹Kristín Ágústsdóttir (2005, október). Byggingarár húsa á Búðum í Fáskrúðsfirði, bls. 20 og 22. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands; Þjóðskjalasafn Íslands. Jarðir og fasteignir. Fasteignamat 1916-1918. Búðaþorp í Fáskrúðsfirði.

Í greininni Þéttbýli verður til eftir Sigmar Magnússon kemur fram að árið 1886 búi Einar Sveinsson á Búðaströnd. Árið 1890 er hús hans nafngreint, nefnist Hringur, og hann sagður járnsmiður. Þremur árum síðar heitir hús Einars Gullbringa.²Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps. Múlaþing, 27. hefti, bls. 69-76. Ekki er vitað hvenær húsið var flutt á Búðaströnd, en með ofanritað í huga má ætla að Einar Sveinsson hafi gert það árið 1881.

Í hópnum Gamlar myndir frá Fáskrúðsfirði kemur m.a. þetta fram um húsið og íbúa þess:

Þar bjuggu m.a. hjónin Jóhann Benedikt Jónsson (Jói Jóns) fæddur 25. sept. 1897 á Búðum. Látinn 27. apríl 1968 og Stefanía Sigríður Ólafsdóttir fædd 28. jan. 1894 á Gvendarnesi við Fáskrúðsfjörð. Lést 21. júlí 1971.

Gullbringa, eftir að þaki hússins var breytt eftir bruna. Ljósmynd í eigu Unnars Eiríkssonar. Sótt 23. mars 2026 af Gamlar myndir frá Fáskrúðsfirði.

Eftir að kviknaði í húsinu út frá reykröri var þaki hússins breytt (sjá ljósmynd).³https://www.facebook.com/groups/1512857529245742/search/?q=Gullbringa

Í Fornleifaskráningu í Búðahreppi kemur þetta m.a. fram um Mómelshús:

Staðhættir og lýsing Um 100m austan Kirkjubólsbæjar og um 10m vestan Mógilslækjar. Þar sem kofinn stóð eru nú hrúga af grjóti og torfi og hefur girðingarefni og grjóti verið fleygt í tóftina. Fra tóftinni liggur ógreinilegt garðlag í um 80 metra niður með Mógilslæk. Áfast þessu garðlagi austanvert er ferkantað hólf (gps N64°56.24 V14°02.42). Ógreinilegt garðbrot liggur til na frá garðinum á um 10 m kafla sunnan við bæjarhúsatóftina. „Mókofi, líklegast er hann síðustu menjar af býlinu Mómelshús. Kartöflu garðamelur heitir réttu nafni Mómelur.”⁴Guðný Zoëga (2002). Fornleifaskráning í Búðahreppi, bls. 21. Þjóðminjasafn Íslands. Rannsóknaskýrslur 2002, nr. 2.

Í sömu fornleifaskráningu kemur fram að eftir að hætt var að búa í húsinu um 1974 hafi húsið verið rifið af Jónasi Eiríkssyni og flutt í Höfðatún í landi Kirkjubóls og notað í fjárhúsbyggingu. Þar kemur einnig fram að þegar húsið var flutt út í þorp hafi það verið borið á trjám en í skýrslunni um byggingarár húsa á Búðum segir að húsið hafi verið flutt í heilu lagi á hjarni.⁵Guðný Zoëga (2002), bls. 22; Kristín Ágústsdóttir (2005, október), bls. 22.  Líklegt má telja að tréstaurar hafi verið settir undir húsið og því rennt eftir hjarni þegar því var við komið, en hafi verið lyft upp þegar þess þurfti.

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 15. apríl, 2026

Heimildaskrá

• 1
  Kristín Ágústsdóttir (2005, október). Byggingarár húsa á Búðum í Fáskrúðsfirði, bls. 20 og 22. Unnið fyrir Veðurstofu Íslands. Neskaupstað: Náttúrustofa Austurlands; Þjóðskjalasafn Íslands. Jarðir og fasteignir. Fasteignamat 1916-1918. Búðaþorp í Fáskrúðsfirði.
• 2
  Sigmar Magnússon (2000). Þéttbýli verður til. Um myndun Búðaþorps. Múlaþing, 27. hefti, bls. 69-76.
• 3
  https://www.facebook.com/groups/1512857529245742/search/?q=Gullbringa
• 4
  Guðný Zoëga (2002). Fornleifaskráning í Búðahreppi, bls. 21. Þjóðminjasafn Íslands. Rannsóknaskýrslur 2002, nr. 2.
• 5
  Guðný Zoëga (2002), bls. 22; Kristín Ágústsdóttir (2005, október), bls. 22.