Grjótá, Vatnsdal

Byggingarár: 1900

Upphafleg notkun: Íshús

Fyrsti eigandi: Höepfner kaupmaður

Aðrir eigendur:

1929: Ágúst Jónsson Hofi í Vatnsdal

Upphafleg staðsetning: Lóð Höepfnersverslunar, Blönduósi

Fyrst flutt: 1929 að Hofi í Vatnsdal

Flutt: 1970 flutt til á jörðinni, að Grjótá

Hvernig flutt: Á hestasleðum á ísilagðri Vatnsdalsá frá Blönduósi að Hofi 1929. Á vörubíl að Grjótá 1970.

Saga:

Hús þetta var byggt á Blönduósi árið 1900 af Höepfnersverslun sem íshús. Þar var geymdur fiskur, sem kældur var með ís sem sagaður var þegar Blanda var ísilögð. Húsið stóð á lóð Höepfnersverslunar, sem var sunnan eða innan Blöndu, ekki langt frá Pétursborg (Brimslóð 2-6), sem einnig var í eigu verslunarinnar og stendur enn við enda götunnar Brimslóðar. Húsið var 10×9 álnir að stærð og með járnþaki, skv. fasteignamati 1916.¹

Verslunin hætti 1929 og keypti þá Ágúst bóndi á Hofi húsið og flutti að Hofi. Húsið var tekið niður spýtu fyrir spýtu og flutt á hestasleðum á ísi lagðri Vatnsdalsá að því að talið er. Þar var húsið endurbyggt skammt sunnan við bæinn og notað sem skemma og alhliða geymsla.

Í miklu hvassviðri skömmu eftir 1970 skekktist húsið mikið. Þá var það flutt fjær íbúðarhúsinu á Hofi og breytt í sumarhús.²

Um húsið sagði Gísli Pálsson bóndi á Hofi í viðtali sem tekið vara við hann og birtist í Húnavöku árið 1990:

Grjótá um 2018. Ljósm.: Páll J. Líndal. Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019). Húsakönnun í Húnavatnshreppi, bls. 38.

Eins fór með það og annað að eftir 40 ár var það farið að fúna að neðan og ég sá að ef ekkert yrði aðgert myndi það fjúka einn góðan veðurdag. Ég skrifaði því hreppsnefnd Blönduósshrepps og bauð að gefa þeim húsið í tilefni af 100 ára afmæli staðarins, sem var árið 1976. Þá var Jón Ísberg oddviti, hann tók þessu vel en fékk ekki meiri-hlutasamþykkt í hreppsnefndinni fyrir því. Þeir töldu að þetta yrði svo dýrt fyrir þá þótt þeir fengju húsið gefins. Þetta var með allra elstu timburhúsunum á Blönduósi og var notað fyrst sem búð, síðan er það notað undir ís áður en frystihúsið kom. Þegar ég var strákur man ég eftir að í því var geymdur mór, en þá var tekið mikið upp af honum á Blönduósi. Eftir þau málalok spurði ég tengdason minn hvort ekki væri bara rétt að flytja húsið til og gera það að sumarbústað. Við gerðum það. Fyrst steyptum við grunn undir og síðan fluttum við það. Við fluttum það þannig að við bökkuðum vörubíl undir, söguðum svo fúann neðan af því og fluttum í einu lagi. En það var svo stórt að engu mátti muna að þetta tækist. Síðan tjökkuðum við það upp í sömu hæð á grunninum, settum nýjar stoðir að neðan í stað þeirra fúnu og festum á grunninn. Síðan var einangrað, innréttað og lagt í það rafmagn. Varð það hið vistlegasta sumarhús.³

Húsinu var fundinn staður á sléttri flöt eða gróinni eyri Grjótár og var gefið nafnið Grjótá. Þar stendur húsið enn.⁴

Skv. fasteignaskrá Þjóðskrár er húsið 32,6 m² að stærð með viðbyggðum inngönguskúr eða forstofu. Núverandi eigandi þess er Páll Gíslason, verkfræðingur frá Hofi, sem eignaðist húsið árið 1992. Hann lét klæða það að utan með láréttri borðaklæðningu, en að því verki komu einkum smiðirnir Númi Sveinbjörn Adolfsson frá Akureyri og Guðmundur Bernhardsson frá Hafnarfirði. Forstofuna hannaði og smíðaði Páll sjálfur á árunum 1994-1996.⁵

Leitarorð: Vatnsdalur

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. desember, 2023

Heimildaskrá

1
Páll Gíslason (2009, 21. október). Tölvupóstur; Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019). Húsakönnun í Húnavatnshreppi, bls. 37. Sótt 13. október 2023 af https://husaskraning.minjastofnun.is/Husakonnun_170.pdf.
2
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019), bls. 37.
3
Stefán Á. Jónsson (1990). Hef alltaf haft mikinn áhuga á ræktun. Viðtal við Gísla Pálsson bónda á Hofi. Húnavaka. 1. tbl., 30. árg., bls. 32-33. Sótt 13. október 2023 af https://timarit.is/gegnir/991006245949706886.
4
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019), bls. 37.
5
Guðrún Jónsdóttir, Gunnlaugur Haraldsson og Páll J. Líndal (2019), bls. 39.

Deila færslu

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 14. desember, 2023