Gamli Templarinn, Neskaupstað

Í mars árið 1899 var bindindisstúka stofnuð í Neskaupstað, sem hlaut nafnið Nýja öldin, með hliðsjón af því að ný öld var að ganga í garð. Fljótlega eignaðist stúkan húsnæði fyrir starfsemi sína, sjóhús, sem gekk undir nafninu Bindindisskúr og var þetta fyrsta húsnæðið í eigu félagsskapar á Norðfirði. Þetta þótti ekki ákjósanlegt húsnæði og lét því Nýja öldin reisa nýtt fundarhús árið 1904.¹Smári Geirsson (2009). Norðfjarðarsaga II. Frá 1895 til 1929, bls. 550-557. Reykjavík: Hólar. „Þetta fundarhús var reist skammt innan við húsið Sandhól og var það strax nefnt Góðtemplarahúsið eða einfaldlega Templarinn. Hér var um að ræða fyrsta hús sem félagasamtök á Norðfirði reistu yfir starfsemi sína og reyndar átti Templarinn eftir að gegna fjölþættu hlutverki þegar tímar liðu.“²Smári Geirsson (2009), bls. 557. Árið 1930 flutti stúkan í stærra og vandaðra húsnæði og var þá gamla húsið selt. Eftir það var húsið nefnt Gamli Templarinn.

Eitt að hlutverkum Templarans var fréttamiðlun. Eins og greina má á myndinni hér að ofan hanga tveir kassar utan á húsinu. Annar kassinn var fyrir veðurskeyti, en í hinum voru hengdar upp auglýsingar.³Smári Geirsson (2009), bls. 560 og 569.

Eins og áður kemur fram var Templarinn reistur skammt innan við húsið Sandhól. Í grein Þorsteins G. Víglundssonar, sem birtist árið 1969, kemur fram að þá hafi Sandhóll verið rifinn fyrir allmörgum árum og Góðtemplarahúsið flutt á lóð hans.⁴Þorsteinn G. Víglundsson (1969, 1. júní). Tvær norðfizkar myndir, bls. 281. Blik. Ársrit Vestmannaeyja 1969. Í greinargerð um byggingarár hús í Neskaupstað segir að Templarinn hafi verið fluttur um 1935, en Sandhóll rifinn löngu áður.⁵Harpa Grímsdóttir (1998, febrúar). Byggingarár húsa í Neskaupstað. bls. 19. Reykjavík: Veðurstofa Íslands. Þessar upplýsingar eru fremur óljósar, en svo virðist sem Templarinn hafi verið fluttur um eina eða tvær húslengdir til austurs um 1935. Ekki er vitað um ástæðu þess að húsið var flutt, en það gæti hafa staðið í vegi fyrir bryggju- eða hafnarframkvæmdum.

Í grein Þorsteins segir hann frá því að fósturforeldrar hans hafi fengið inni í Templaranum til bráðabrigða í nokkra mánuði þegar íbúðarhús þeirra brann til kaldra kola í janúar 1920. Hann nefnir einnig að þegar greinin var skrifuð hafi hjónin Jóhann Gunnarsson (1884-1986) og Ólöf Gísladóttir (1896-1989) átt húsið.⁶Þorsteinn G. Víglundsson (1969), bls. 281. Framan af ævi var Jóhann sjómaður en var síðan rafveitustjóri í Neskaupstað í 30 ár.⁷Andlát (1986, 20. júní). Austurland, 36. árg., 25. tbl., bls. 3.

Ekki er vitað nákvæmlega hvenær Gamli Templarinn hvarf af sjónarsviðinu en það mun þó hafa verið fyrir 1994.⁸Harpa Grímsdóttir (1998, febrúar), bls. 19.

Leitarorð: Neskaupstaður – Norðfjörður

Höfundur: Guðlaug Vilbogadóttir.
Síðast uppfært 20. febrúar, 2024

Heimildaskrá

• 1
  Smári Geirsson (2009). Norðfjarðarsaga II. Frá 1895 til 1929, bls. 550-557. Reykjavík: Hólar.
• 2
  Smári Geirsson (2009), bls. 557.
• 3
  Smári Geirsson (2009), bls. 560 og 569.
• 4
  Þorsteinn G. Víglundsson (1969, 1. júní). Tvær norðfizkar myndir, bls. 281. Blik. Ársrit Vestmannaeyja 1969.
• 5
  Harpa Grímsdóttir (1998, febrúar). Byggingarár húsa í Neskaupstað. bls. 19. Reykjavík: Veðurstofa Íslands.
• 6
  Þorsteinn G. Víglundsson (1969), bls. 281.
• 7
  Andlát (1986, 20. júní). Austurland, 36. árg., 25. tbl., bls. 3.
• 8
  Harpa Grímsdóttir (1998, febrúar), bls. 19.